“Ilayo ninyo ang mga bangka! Paalisin ninyo ang mga bata sa tabing-dagat!”
Halos mapunit ang lalamunan ko sa pagsigaw, pero walang kumilos.
Sa halip, nagtawanan ang tatlong binatang nakatayo sa harap ng bagong digital tide monitor ng barangay.
“Lolo Nestor, tama na po,” sabi ng isa. “High-tech na tayo ngayon. Hindi na panahon ng papel.”
Mahigpit kong hinawakan ang lumang tide table na naiwan sa akin ni Papa. Kupas na ang mga pahina, may bahid ng asin, at ilang bahagi ay halos mapunit na sa katandaan.
Sa digital display, nakasulat na mababa pa ang tubig at ilang oras pa bago ang susunod na mataas na tide.
Pero iba ang sinasabi ng dagat.
Iba rin ang sinasabi ng lumang tala ni Papa.
At higit sa lahat, may nakita akong senyales na itinuro niya sa akin noong bata pa ako.
Masyadong mabilis umatras ang maliliit na alon.
Nag-iba ang direksiyon ng hangin.
At ang tubig sa gawing hilaga ng bahura ay gumagalaw sa paraang hindi ko nakita sa loob ng maraming taon.
“Hindi tama ang display,” sabi ko.
Umiling ang barangay volunteer.
“Lolo, baka nalilito na po kayo.”
Doon ako tinawag na ulyanin.
Hindi nila alam na ilang minuto na lamang, ang mismong dagat ang sasagot para sa akin.
Ako si Nestor, pitumpu’t dalawang taong gulang, at buong buhay ko ay nakatira ako sa isang maliit na baybaying barangay sa Bohol.
Mangingisda si Papa.
Bago pa magkaroon ng cellphone, weather app, o electronic monitor sa aming lugar, marunong na siyang magbasa ng dagat.
May maliit siyang kuwaderno at mga lumang tide table na taon-taon niyang iniingatan.
“Hindi sapat na tumingin ka sa numero,” lagi niyang sabi sa akin. “Tingnan mo rin ang dagat. Pakinggan mo ang hangin. Kilalanin mo ang lugar.”
Noong bata ako, akala ko simpleng payo lamang iyon.
Pero ilang beses naming naiwasan ang masamang panahon dahil kay Papa.
Kapag sinabi niyang huwag pumalaot, hindi kami pumapalaot.
Kahit malinaw ang langit.
Kahit tahimik ang dagat.
Pagkaraan ng ilang oras, kadalasan ay biglang lumalakas ang hangin.
Nang mamatay siya, ang lumang tide table ang isa sa kakaunting gamit na iniwan niya sa akin.
Kaya kahit kupas na iyon, hindi ko maitapon.
Pero nagbago ang barangay.
Nagkaroon ng mga bagong kagamitan.
May digital weather station.
May electronic tide display malapit sa pantalan.
Mas mabilis.
Mas moderno.
Mas madaling basahin.
Unti-unti, wala nang gustong makinig sa matandang tulad ko.
Kapag inilalabas ko ang lumang papel ni Papa, natatawa ang mga kabataan.
“Lolo, museum piece na ’yan.”
Ngumingiti lang ako.
Dahil para sa kanila, papel lang iyon.
Para sa akin, boses iyon ng taong nagturo sa aking mabuhay sa dagat.
Noong araw na iyon, masama ang panahon sa malayo pero hindi naman malakas ang ulan sa aming lugar.
May ilang turista sa beach.
May mga batang naglalaro.
May mga mangingisdang nag-aayos ng lambat.
May mga nanay na naglalaba malapit sa pampang.
Bandang alas-diyes ng umaga, napansin kong kakaiba ang tubig.
Tiningnan ko ang lumang tide table.
Pagkatapos ay tumingin ako sa digital display.
Hindi nagtugma.
Ayon sa display, halos dalawang oras pa bago tumaas nang malaki ang tubig.
Pero ayon sa tala, sa direksiyon ng hangin, at sa nakikita kong galaw sa dagat, dapat mas mabilis ang pagtaas.
Lumapit ako sa dalawang barangay responder.
“Paki-check ninyo ang monitor.”
“Okay naman po, Lolo,” sagot nila.
“Hindi okay.”
Tinuro ko ang pampang.
“Kanina hanggang doon lang ang tubig. Tingnan ninyo ngayon.”
Isa sa mga binata ang tumawa.
“Normal lang po ’yan.”
“Hindi normal ang bilis.”
May ilan nang nakikinig sa amin.
Isang lalaki ang bumulong, “Baka nalilito na naman si Mang Nestor.”
May tumawa.
Sumakit iyon.
Pero mas natakot ako para sa mga batang naglalaro kaysa nasaktan sa sinabi nila.
Kaya nilapitan ko ang mga magulang.
“Ilayo ninyo muna ang mga bata.”
May ilan ang sumunod dahil kilala nila ako.
Ang iba, hindi.
Maya-maya, isang malakas na alon ang bumagsak sa pampang.
Umabot iyon sa lugar na tuyo pa ilang minuto ang nakalipas.
Biglang nawala ang tawanan.
“Umaakyat ang tubig!” sigaw ng isang babae.
Sunod-sunod na malalaking alon ang dumating.
Hindi iyon tsunami, pero dahil sa kombinasyon ng mataas na tide, masamang panahon sa karagatan, at malalakas na alon, mabilis na nilamon ng tubig ang mababang bahagi ng pampang.
“Ilipat ang mga tao!” sigaw ng responder.
Doon nagsimula ang kaguluhan.
May mga bangkang mabilis na hinihila palayo.
May mga nanay na kinukuha ang mga anak.
May matatandang tinutulungan paakyat sa mas mataas na bahagi.
Tinuro ko ang lumang sementadong daan papunta sa barangay hall.
“Doon! Huwag sa likod ng mga kubo! Mababa roon!”
May isang responder na humawak sa braso ko.
“Sigurado po kayo?”
“Doon kami umaakyat noon kapag ganito ang tubig.”
Sumunod sila.
Makalipas ang ilang minuto, inabot ng tubig ang ilang kubong malapit sa dalampasigan.
Kung doon dumaan ang mga tao, mas mahihirapan silang makalikas.
Pagkatapos humupa ang pinakamalalakas na alon, saka lamang namin nasuri ang electronic tide monitor.
May problema pala sa sensor.
May naipong dumi at asin sa bahagi ng kagamitan, at hindi tama ang kasalukuyang reading na ipinapakita nito.
Hindi ibig sabihin na mali ang teknolohiya.
Nasira lamang ang isang bahagi nito.
Pero dahil sobra silang nagtiwala sa screen, halos wala nang tumingin sa mismong dagat.
Lumapit sa akin ang binatang unang tumawa.
Basang-basa ang damit niya.
“Lolo…”
Napayuko siya.
“Patawad po.”
Tiningnan ko ang hawak kong lumang papel.
“Hindi ako ang dapat ninyong paniwalaan palagi,” sabi ko.
“Ang dapat ninyong matutunan ay huwag umasa sa iisang bagay lamang.”
Kinagabihan, nagpatawag ng pagpupulong ang barangay.
Nasa mesa ang digital monitor na pansamantalang tinanggal para ma-check.
Katabi nito ang lumang tide table ni Papa.
Kakaibang tingnan.
Isang bago.
Isang luma.
Pero pareho silang may mahalagang papel.
Sinabi ko sa mga kabataan na hindi ko gustong itapon nila ang teknolohiya.
Sa totoo lang, mas marami itong kayang ibigay na impormasyon kaysa sa lumang papel na hawak ko.
Pero ang teknolohiya ay kailangang sinusuri, minementina, at kinukumpirma kapag may kakaibang nangyayari sa paligid.
“Hindi kalaban ng karanasan ang teknolohiya,” sabi ko. “Mas ligtas tayo kapag marunong tayong gumamit ng pareho.”
Tahimik ang lahat.
Pagkatapos ng pulong, lumapit sa akin ang pinakabatang responder.
“Lolo Nestor, puwede po ba ninyo kaming turuan kung paano ninyo binabasa ang mga senyales ng dagat?”
Napangiti ako.
Iyon ang unang pagkakataong may kabataang nagtanong sa akin nang hindi tumatawa.
Kinabukasan, dinala ko sila sa pampang.
Itinuro ko ang direksiyon ng hangin.
Ang pagbabago sa alon.
Ang paggalaw ng tubig sa bahura.
At siyempre, itinuro ko rin kung paano ginagamit ni Papa ang tide table.
Hindi ko ibinigay sa kanila ang lumang papel.
Hindi pa.
Inilagay ko muna iyon sa isang malinaw na plastic cover.
Dahil naintindihan ko na kung bakit hindi ko iyon kayang bitawan.
Hindi dahil takot ako sa pagbabago.
Kundi dahil may mga kaalamang hindi dapat mawala habang dumarating ang bago.
At minsan, ang bagay na tinatawag nating luma ay may dalang aral na naghihintay lamang mapakinggan muli.
MGA ARAL SA BUHAY
- Hindi porke luma ang isang kaalaman ay wala na itong halaga. Maraming karanasan ng matatanda ang nabuo mula sa mga taon ng pagmamasid, pagkakamali, at pagkatuto.
- Mahalaga ang modernong teknolohiya, pero hindi ito dapat tratuhing imposibleng magkamali. Ang kagamitan ay maaaring masira, mawalan ng calibration, o magbigay ng maling datos kapag hindi maayos na namementina.
- Sa panahon ng panganib, mahalagang ikumpara ang impormasyong nakikita sa instrumento sa aktuwal na kondisyon sa paligid at sa opisyal na babala ng mga awtoridad.
- Huwag agad tawaging ulyanin o walang alam ang isang matanda dahil lamang iba ang paraan niya ng pagtingin sa isang sitwasyon. Maaaring may karanasan siyang hindi pa natin nararanasan.
- Hindi kailangang mamili sa pagitan ng tradisyonal na kaalaman at modernong teknolohiya. Kapag pinagsama ang karanasan, obserbasyon, tamang kagamitan, at maaasahang babala, mas nagiging handa at ligtas ang isang komunidad.
Kung naalala mo ang isang magulang, lolo, lola, mangingisda, o matandang minsang pinagtawanan dahil sa kanilang lumang paraan pero kalaunan ay napatunayang may mahalagang alam, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang taong makabasa nito at matutong makinig muna bago humusga.
