“ITAPON MO NA ’YAN! WALA NANG SILBI ANG SIRANG SIRENANG ’YAN!”
Iyon ang sigaw sa akin ni Mang Celso habang nakatayo ako sa gitna ng evacuation camp, basang-basa sa ulan at mahigpit na yakap ang kalawangin at mabigat na sirenang iniwan sa akin ni Tatay.
Napatingin ang lahat.
May mga tumawa.
May ilang umiling.
Labindalawang taong gulang lang ako noon, kaya siguro para sa kanila, isa lang akong batang ayaw pakawalan ang isang lumang basura dahil iyon na lang ang natitirang alaala ko sa aking ama.
Pero hindi nila alam ang huling sinabi sa akin ni Tatay tungkol sa sirenang iyon.
“Jun, kapag tumunog ito nang hindi mo ginagalaw, huwag kang magtanong. Lumayo ka agad sa bundok.”
Hindi ko iyon naintindihan noon.
Patay na si Tatay nang mahigit isang taon.
At mula nang mawala siya, kahit ilang beses kong subukang paandarin ang sirena, wala akong naririnig kundi mahinang kalansing sa loob.
Kaya pati ako, naniwalang sira na talaga iyon.
Hanggang sa araw na iyon.
Habang pinagtatawanan ako ng mga tao, may narinig akong mahinang ugong mula sa sirena.
Napatingin ako rito.
Hindi ko hinahawakan ang hawakan.
Pero unti-unti itong nanginginig.
At pagkatapos…
bigla itong sumigaw.
WOOOOOOOAAAAAAHHHH!
Napahinto ang lahat.
At kasabay ng tunog nito, may narinig kaming napakalalim na dagundong mula sa bundok.
Ako si Junjun, labindalawang taong gulang, at lumaki ako sa isang maliit na barangay sa paanan ng bundok.
Si Tatay Ruben ay dating mekaniko at volunteer sa barangay disaster response team.
Hindi siya nakapagtapos ng kolehiyo.
Hindi rin siya eksperto sa mga mamahaling kagamitan.
Pero kabisado niya ang bundok.
Alam niya kung aling sapa ang unang umaapaw kapag malakas ang ulan.
Alam niya kung saan lumalambot ang lupa.
At alam niya kung aling bahagi ng bundok ang nagkaroon na ng bitak matapos ang isang malakas na bagyo maraming taon na ang nakaraan.
Kapag umuulan nang ilang araw, hindi mapakali si Tatay.
Nag-iikot siya.
Tumitingin sa lupa.
Nakikinig sa agos ng tubig.
Minsan tinutukso siya ng mga kapitbahay.
“Ruben, akala mo naman guguho ang buong bundok.”
Ngumingiti lang siya.
“Mas mabuting mapahiya sa babala kaysa magsisi kapag may natabunan.”
Ang lumang sirena ang paborito niyang kagamitan.
Binili raw iyon bilang surplus at siya mismo ang nag-ayos.
May mga piyesa sa loob na pinalitan niya.
May maliit na baterya.
May mga kable.
At may kakaibang mekanismong hindi ko maintindihan.
Minsan nakita ko siyang naglalagay ng maliit na bilog na metal sa loob.
“Ano ’yan, Tay?”
“Pang-gising.”
“Kanino?”
Ngumiti siya.
“Sa mga taong masyadong kampante.”
Akala ko biro lang.
Hindi ko alam na may ginawa pala siyang kakaiba sa sirenang iyon.
Isang taon bago ang araw na iyon, namatay si Tatay sa atake sa puso.
Biglaan.
Wala man lang kaming pagkakataong makapagpaalam nang maayos.
Bago siya ilibing, iniabot sa akin ni Nanay ang sirena.
“Ikaw raw ang pagbigyan nito,” sabi niya. “Iyan ang bilin niya noon pa.”
Simula noon, dinadala ko iyon kapag malakas ang ulan.
Hindi dahil naiintindihan ko kung paano iyon gumagana.
Kundi dahil pakiramdam ko, kapag hawak ko iyon, parang kasama ko pa rin si Tatay.
Dumating ang isang linggong halos walang tigil ang ulan.
Sa ikatlong araw, ipinilikas ang ilang pamilyang pinakamalapit sa ilog.
Sa covered court kami dinala.
Pero marami pa ring tao ang nanatili sa mga bahay nila dahil sabi nila, sanay na sila sa malakas na ulan.
Kinabukasan, kumalat ang balitang may maliit na bitak sa kalsadang paakyat sa bundok.
Doon ako kinabahan.
Naalala ko si Tatay.
“Kapag may bitak pagkatapos ng sunod-sunod na ulan, huwag mong maliitin.”
Kaya kinuha ko ang sirena at naglakad papunta sa evacuation camp.
Doon ako nakita ni Mang Celso.
“Junjun, ano na naman ’yang dala mo?”
“Sirena po ni Tatay.”
Napatawa ang ilang lalaki.
“Sira na ’yan!”
“Baka multo pa ng tatay mo ang magpaandar niyan!”
Nasaktan ako.
Pero hindi ako sumagot.
Mahigpit ko lang itong niyakap.
Hanggang sa ilang minuto ang lumipas at naramdaman kong parang may gumagalaw sa loob.
Tik.
Tik.
Tik.
Parang may maliit na metal na paulit-ulit na tumatama.
Pagkatapos ay biglang umandar ang sirena.
WOOOOOOOAAAAAAHHHH!
“Patayin mo!” sigaw ni Mang Celso.
“Hindi ko po pinaandar!”
At doon kami nakarinig ng unang dagundong mula sa bundok.
“Lumayo tayo rito!” sigaw ko.
Pero walang gumalaw.
Ang iba, nakatitig lang sa sirena.
Si Kapitan Mario ang lumapit.
“Junjun, ano’ng ibig mong sabihin?”
Naalala ko ang sinabi ni Tatay.
“Kapag tumunog ito nang hindi mo ginagalaw, lumayo ka agad sa bundok.”
Biglang nagbago ang mukha ng kapitan.
Kilala niya si Tatay.
Dati silang magkasama sa disaster team.
Agad niyang kinuha ang radyo.
“Lahat ng nasa lower sitio, ilikas! Dalhin sa highway! Ngayon na!”
“Kap, baka naman—”
“Ngayon na!”
Nagsimulang tumakbo ang mga volunteer.
May mga kumatok sa bahay.
May nagbuhat sa matatanda.
May kumuha sa mga bata.
May mga residenteng nagalit dahil ayaw nilang iwan ang kanilang gamit.
Pero habang tumatagal, lalong lumalakas ang kakaibang ugong mula sa bundok.
Parang may libo-libong bato na gumugulong sa ilalim ng lupa.
Pagkaraan ng halos dalawampung minuto, habang nasa mas mataas at ligtas na bahagi na kami ng highway, may sumigaw.
“Tingnan n’yo!”
Lumingon kaming lahat.
Sa gitna ng ulan, nakita naming gumalaw ang isang bahagi ng bundok.
Mga puno ang unang bumagsak.
Pagkatapos ay lupa.
Bato.
Putik.
Parang buong gilid ng bundok ang dahan-dahang bumigay bago tuluyang rumagasa pababa.
Dumaan ang pagguho sa kalsadang tinatahak namin kanina.
Tinamaan ang ilang kubo.
Natabunan ang bahagi ng evacuation area na iniwan namin.
Walang nagsalita.
Si Mang Celso, na kanina lang ay sumisigaw sa akin, ay napaupo sa basang kalsada.
Kung naghintay pa kami nang kaunti…
marami sa amin ang hindi na makakatakbo.
Kinabukasan, dumating ang mga rescuers at engineers mula sa bayan.
Doon lamang nalaman kung bakit kusang tumunog ang lumang sirena.
Binuksan iyon ng isang technician.
“Sinong gumawa nito?” tanong niya.
“Si Tatay ko po.”
Namangha siya.
Sa loob pala ay may simpleng vibration at tilt mechanism na ginawa ni Tatay mula sa pinagtagpi-tagping piyesa, maliit na switch, baterya, at metal contact.
Hindi iyon kasing-eksakto ng modernong landslide sensor.
Pero ginawa niya itong tumugon kapag sunod-sunod at sapat ang lakas ng pagyanig at pagkiling habang nakapatong o nakasabit sa lupa o istrukturang gumagalaw.
Kaya pala ilang araw bago mamatay si Tatay, paulit-ulit niyang inaayos iyon.
Hindi niya ginawang laruan.
Ginawa niya itong huling babala.
Napaupo ako habang hawak ang sirena.
Biglang bumalik sa isip ko ang huling gabi naming magkasama.
“Jun,” sabi niya noon, “huwag mong isipin na dahil luma ang isang bagay, wala na itong silbi.”
“Tay, bakit ako ang pagbibigyan mo nito?”
Hinimas niya ang ulo ko.
“Dahil marunong kang makinig.”
Noon ko lang naintindihan ang ibig niyang sabihin.
Lumapit si Mang Celso.
Hindi siya makatingin sa akin nang diretso.
“Junjun…”
Tahimik ako.
“Patawad.”
Pagkatapos ay hinawakan niya ang sirena.
“Hindi basura ang iniwan ng tatay mo.”
Umiling ako habang tumutulo ang luha ko.
“Opo.”
Tumingin ako sa bundok.
“Babala po.”
Pero sa puso ko, alam kong higit pa roon iyon.
Parang kahit wala na si Tatay, may paraan pa rin siyang nagawa upang bantayan kami.
Makalipas ang ilang buwan, naglagay ang munisipyo ng mas maayos na monitoring equipment sa bundok.
May rain gauges.
May landslide warning signs.
May evacuation markers.
At may bagong sirena sa barangay.
Pero hindi itinapon ang luma ni Tatay.
Nilinis iyon ng mga volunteer at inilagay sa loob ng barangay hall.
Sa ilalim nito ay may simpleng larawan ni Tatay Ruben noong volunteer pa siya.
Hindi siya tinawag na bayani.
Alam kong ayaw din naman niya ng ganoong tawag.
Mas gusto niyang maalala bilang taong paulit-ulit na nagsasabing:
“Mas mabuting magbabala nang maaga kaysa humingi ng tawad kapag huli na.”
Hanggang ngayon, tuwing malakas ang ulan, naiisip ko ang araw na pinagtawanan ako dahil may bitbit akong sirang sirena.
Dati, ikinahihiya kong hindi ko iyon kayang pakawalan.
Ngayon, ipinagmamalaki ko.
Dahil minsan, ang bagay na mukhang walang halaga sa paningin ng iba ay maaaring may kuwentong sila lang ang hindi nakakaalam.
At minsan, ang babalang pinakamadaling pagtawanan ang siyang maaaring magligtas ng buhay.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad maliitin ang bagay o taong hindi mo nauunawaan. Ang pagiging luma, simple, o kakaiba ay hindi nangangahulugang wala nang silbi.
2. Ang babala ay dapat seryosohin, lalo na kapag may panganib sa kalikasan. Mas mabuting lumikas nang maaga kaysa hintaying maging huli ang lahat.
3. Mahalaga ang kaalaman ng mga taong matagal nang nakatira sa isang lugar. Ang karanasan at pagmamasid ay maaaring makatulong kasabay ng makabagong teknolohiya.
4. Ang tunay na pagmamahal ay maaaring manatili kahit wala na ang isang tao. Naiwan kay Junjun hindi lamang ang sirena kundi ang pag-iingat at aral ng kanyang ama.
5. Huwag hayaang ang hiya o pangungutya ng iba ang pumigil sa iyo sa paggawa ng tama. Kung alam mong may panganib, magsalita at kumilos.
Kung naantig ka sa kuwento ni Junjun at ng sirenang iniwan ng kanyang ama, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka makatulong itong ipaalala sa isang tao na huwag balewalain ang mga babala, lalo na sa panahon ng malakas na ulan, bagyo, at panganib ng pagguho ng lupa. Minsan, ang ilang minutong pakikinig at maagap na paglikas ang maaaring magligtas ng maraming buhay.
