EPISODE 1: ANG NURSE NA UMALALAY SA PULUBI
Hindi na maalala ni Nurse Angela kung paano siya napalapit sa matandang lalaking nakahiga sa gilid ng ward. Ang alam lang niya, narinig niya ang mahina nitong ungol, nakita ang nangingitim nitong labi, at bigla na lang niyang hinawakan ang malamig nitong kamay kahit may ilang staff na nakatingin sa kanya na parang may ginawa siyang mali.
“Sir, naririnig n’yo po ako?” bulong niya.
Dahan-dahang iminulat ng matanda ang mga mata. Payat ito, gusot ang buhok, at amoy lansangan ang damit. Wala itong kamag-anak. Wala ring dalang papeles. Ang tanging dala nito ay isang lumang supot na nakatali sa dibdib.
“Tubig…” halos hindi marinig na sabi nito.
Kumuha agad si Angela ng baso. Pero bago pa niya maiabot, tumigil sa likod niya si Head Nurse Carmina.
“Angela,” malamig nitong sabi, “bakit mo inaasikaso ’yan?”
Napatingin si Angela.
“Ma’am, dehydrated po siya. Kailangan po siyang ma-check.”
Umirap si Carmina.
“Charity case na naman? Wala ngang record, wala pang pambayad. Ilagay mo muna sa waiting area.”
Tumingin si Angela sa matandang nanginginig sa kama.
“Ma’am,” sabi niya, “pasensya na po, pero pasyente pa rin siya.”
Doon nagbago ang mukha ni Carmina.
Sa ward na iyon, ang pagsunod ay mas pinapahalagahan kaysa awa.
At sa unang pagkakataon, alam ni Angela na maaaring mawalan siya ng trabaho dahil lang pinili niyang maging nurse.
EPISODE 2: ANG DESISYONG NAGPAGALIT SA LAHAT
“Alam mo bang may protocol tayo?” tanong ni Dr. Marco, ang resident doctor, habang nakaturo sa clipboard ni Angela. “Hindi puwedeng basta-basta magpa-lab test kung walang approval.”
“Doc,” mahinang sagot ni Angela, “bumababa po ang oxygen niya. May lagnat. May abdominal pain. Hindi po siya basta pagod lang.”
“Angela,” singit ni Carmina, “huwag kang umaktong ikaw ang doctor dito.”
Napayuko si Angela, pero hindi niya binitiwan ang chart.
“Hindi po ako umaaktong doctor. Ginagawa ko lang po ang dapat gawin bago mahuli ang lahat.”
May ilang nurse sa likod ang nagbulungan. May nagsabing masyado siyang mabait. May nagsabing pabida. May nagsabing dahil sa mga tulad niyang nagdadala ng charity case, nadadagdagan ang trabaho ng ward.
Narinig iyon ni Angela.
Masakit.
Pero mas masakit makita ang matandang lalaki na unti-unting nanghihina habang ang mga taong dapat tumulong ay nag-uusap muna kung sino ang magbabayad.
“Kung walang mag-a-approve,” sabi ni Angela, “ako na po ang magbabayad ng initial test.”
Tumigil ang ward.
“Galing sa sahod mo?” tanong ni Carmina, may halong pangungutya.
Tumango si Angela.
“Hindi ko po kayang hayaang mamatay siya nang hindi man lang natin nalalaman kung ano ang sakit niya.”
Hindi na nakapagsalita ang iba.
Pero si Dr. Marco, tumigas ang mukha.
“Fine,” sabi niya. “Pero kapag nagka-problema, sa’yo ito babalik.”
At nang gabing iyon, habang kinukuhanan ng dugo ang matanda, hindi alam ni Angela na ang maliit na desisyon niyang iyon ang magbubukas ng katotohanang magpapatahimik sa buong ward.
EPISODE 3: ANG PAGTANGGAL SA ISANG MABUTING NURSE
Kinabukasan, tinawag si Angela sa harap ng nurses’ station. Nandoon si Carmina, si Dr. Marco, at ang hospital administrator na si Mrs. Soriano. Nasa paligid ang ibang staff, tahimik na nakatingin.
“Angela Reyes,” sabi ni Mrs. Soriano, “dahil sa paglabag mo sa protocol at paggamit ng hospital resources nang walang clearance, pansamantala kang tinatanggal sa duty.”
Parang may biglang humigpit sa lalamunan ni Angela.
“Ma’am,” nanginginig niyang sabi, “ginawa ko po iyon dahil emergency.”
“Emergency?” tanong ni Dr. Marco. “O awa-awa na naman? Hindi ospital ang mag-a-adjust sa bawat taong pulubi na mapupulot sa kalsada.”
Napatingin si Angela sa kama ng matanda. Nakadilat ito, nakikinig. Sa mata nito, may luha.
“Doc,” sabi ni Angela, “naririnig po niya kayo.”
“Mas mabuti,” sagot ni Carmina. “Para alam niyang hindi basta-basta ang tulong dito.”
Doon napuno ang mata ni Angela ng luha.
Hindi siya umiyak dahil natanggal siya.
Umiyak siya dahil sa harap ng pasyente, pinag-usapan nila ang halaga nito na parang gastos lang sa papel.
Dahan-dahan niyang inalis ang ID sa leeg niya. Inabot niya iyon kay Mrs. Soriano.
“Kung mali ang tumulong,” sabi niya, basag ang boses, “sana isang araw may magturo ulit sa atin kung bakit tayo nandito.”
Walang sumagot.
Habang palabas siya ng ward, narinig niya ang mahinang boses ng matanda.
“Nurse…”
Napalingon siya.
“Salamat,” sabi nito.
At sa dalawang salitang iyon, mas mabigat pa kaysa anumang termination letter ang bumagsak sa puso niya.
EPISODE 4: ANG TEST RESULT NA DUMATING
Tanghali nang dumating ang laboratory result.
Si Carmina ang unang kumuha ng papel. Akala niya, simpleng infection lang ang lalabas. Akala niya, mapapatunayan nilang nagmalabis lang si Angela.
Pero habang binabasa niya ang unang bahagi, biglang nagbago ang mukha niya.
“Doc Marco,” sabi niya, nanginginig ang boses.
Kinuha ng doktor ang resulta.
Sa una, nakakunot ang noo niya. Pagkatapos, unti-unting namutla ang mukha niya.
“Sepsis…” bulong niya. “Critical na pala.”
Natahimik ang ward.
Kung hindi pala agad naipa-test ni Angela ang matanda, maaaring hindi na ito umabot ng gabi.
Pero hindi pa roon natapos ang gulat.
Sa ikalawang pahina ng record, lumabas ang full identity match mula sa lumang hospital donor registry. Nakalagay ang pangalan ng pasyente:
Dr. Celso Villanueva.
Dating surgeon.
Dating medical director.
Isa sa mga unang nagtatag ng charity ward ng ospital.
Parang nawalan ng tunog ang paligid.
“Hindi…” bulong ni Mrs. Soriano. “Siya si Dr. Villanueva?”
May matandang pasyente sa kabilang kama ang napabangon.
“Si Doc Celso?” sabi nito. “Siya ang nag-opera sa anak ko noon nang libre.”
May isa pang pasyente ang napaiyak.
“Siya ang doktor na hindi naniningil sa mahirap.”
Si Dr. Marco, hindi makagalaw. Ang lalaking tinawag niyang pulubi, siya pala ang taong minsang nagsuot ng puting coat sa parehong ospital at nagligtas ng daan-daang buhay.
Doon ni Carmina naalala ang sinabi ni Angela.
Pasyente pa rin siya.
At ngayon, buong ward ang napatahimik.
EPISODE 5: ANG WARD NA NATUTONG YUMUKO
Mabilis nilang hinanap si Angela. Nasa labas pa siya ng ospital, nakaupo sa gilid ng hagdan, hawak ang lumang bag at termination paper. Namamaga ang mata niya, pero nang tawagin siya ni Carmina, agad siyang tumayo.
“Bakit po?” tanong niya. “May nangyari po ba kay Lolo?”
Hindi agad nakasagot si Carmina.
Sa halip, napayuko ito.
“Angela,” sabi niya, “patawarin mo ako.”
Napatingin si Angela sa kanya, nalilito.
Pagbalik nila sa ward, nakita niya si Dr. Marco na nakatayo sa tabi ng kama ng matanda, hawak ang test result. Wala na ang yabang sa mukha nito. Wala na ang lamig ng boses.
“Nurse Angela,” sabi niya, “ikaw ang tama.”
Tumingin si Angela kay Dr. Celso. Mahina pa rin ito, pero mulat ang mata. Nang makita siya, bahagya itong ngumiti.
“Sinabi ko na,” mahina nitong sabi, “may nurse pa ring marunong makakita ng tao bago papeles.”
Doon tuluyang umiyak si Angela.
Makalipas ang ilang araw, bumuti ang lagay ni Dr. Celso. Napag-alaman nilang matapos mawala ang asawa at anak niya sa isang aksidente, iniwan niya ang propesyon at namuhay nang mag-isa. Hindi niya sinabi kung sino siya. Hindi siya nagpakilala. Gusto lang niyang malaman kung ang ospital na minsan niyang itinayo para sa mahihirap ay marunong pa ring tumulong kapag walang pangalan ang pasyente.
“Ngayon alam ko na,” sabi niya sa harap ng staff. “Marami nang nakalimot. Pero may isa pa ring nakaalala.”
Tumingin siya kay Angela.
Ibinalik ng hospital ang kanyang trabaho. Hindi lang iyon. Ginawa siyang patient dignity officer, upang siguruhing walang pasyenteng itataboy dahil sa itsura, amoy, damit, o kakulangan ng pera.
Lumapit si Dr. Marco sa kanya.
“Angela,” sabi niya, “sorry. Nakalimutan kong ang test result ay hindi lang numero. Buhay iyon.”
Tumango si Angela.
“Doc,” sagot niya, “huwag po nating hintaying lumabas ang pangalan ng pasyente bago natin siya pahalagahan.”
Sa ward na iyon, matagal nanatili ang katahimikan.
Hindi katahimikan ng takot.
Katahimikan ng hiya.
At pagkatuto.
Dahil ang nurse na tinanggal dahil tumulong, siya pala ang nagligtas hindi lang sa isang pasyente, kundi sa puso ng buong ward na unti-unti nang nanlalamig.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag husgahan ang pasyente dahil sa itsura, amoy, damit, o kakulangan ng pera, dahil ang buhay niya ay kasinghalaga ng buhay ng mayaman.
2. Ang tunay na serbisyo sa ospital ay nagsisimula sa malasakit, hindi sa papel, bayad, o posisyon.
3. Hindi lahat ng mukhang walang-wala ay walang kwento; minsan sila pa ang may pinakamalalim na ambag sa buhay ng iba.
4. Ang protocol ay mahalaga, pero hindi ito dapat maging dahilan para makalimutan ang awa at agarang pagtulong.
5. Ang mabuting puso ng isang nurse ay kayang magligtas hindi lang ng katawan ng pasyente, kundi ng konsensya ng buong institusyon.
Kung naantig ka sa kwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may makabasa nito na matutong tumingin sa bawat pasyente bilang tao muna bago kaso, gastos, o record.
