EPISODE 1: ANG NANAY NA HINARANG SA CLINIC
Hindi alam ni Aling Lorna kung ilang beses niyang pinisil ang kamay ng anak niyang si Basti habang nakatayo sila sa loob ng maliit na dental clinic. Ang alam lang niya, mainit ang pisngi ng bata, namamaga ang isang bahagi ng mukha nito, at buong gabi itong hindi nakatulog dahil sa sakit ng ngipin.
Hawak niya sa kabilang kamay ang isang lumang brown envelope. Kupas na iyon, may tiklop sa gilid, at may bakas ng ulan. Sa loob noon ang lumang dental X-ray na ilang taon na niyang iniingatan, dahil iyon lang ang natitira niyang pag-asa na may makaintindi sa kalagayan ng anak niya.
“Ma’am, wala po kayong appointment,” malamig na sabi ng receptionist. “Fully booked po kami ngayon.”
“Miss, pakiusap,” nanginginig na sagot ni Aling Lorna. “Kahit matingnan lang po siya. Hindi na po siya makakain. Magdamag po siyang umiiyak.”
Tiningnan ng receptionist si Basti. Sandali lang. Pagkatapos ay ibinalik ang tingin sa logbook.
“Marami rin pong naghihintay. Hindi puwedeng basta-basta sumingit.”
May ilang pasyenteng napatingin. Ang iba ay naawa. Ang iba naman ay halatang naiinis dahil nagkakaroon ng eksena. Isang babae sa upuan ang bumulong, “Dapat kasi tumawag muna. Hindi porke mahirap, puwedeng unahin.”
Tumama iyon kay Aling Lorna, pero hindi siya sumagot. Mas importante ang anak niya kaysa sa pride niya.
“May dala po akong X-ray,” sabi niya. “Sabi po ng dentista noon, ipakita ko raw kapag sumakit ulit.”
Inilapag niya ang brown envelope sa counter, pero hindi man lang iyon hinawakan ng receptionist.
“Ma’am, luma na po ’yan. Kailangan n’yo pa rin ng appointment.”
Napayuko si Basti at mas mahigpit na kumapit sa nanay niya.
“Ma,” bulong ng bata, “uwi na lang tayo.”
Doon halos mabasag ang puso ni Aling Lorna.
Dahil alam niyang kapag umuwi sila, sakit na naman ang uuwian ng anak niya.
At minsan, mas masakit sa isang ina ang makita ang anak na sumusuko kaysa ang sarili niyang mapahiya.
EPISODE 2: ANG LUMANG ENVELOPE
Hindi agad umalis si Aling Lorna. Huminga siya nang malalim at muling humarap sa receptionist. “Miss, kahit sandali lang po. Kahit sabihin lang ng doktor kung ano ang dapat naming gawin. Wala na po kaming ibang mapuntahan.”
Napakunot ang noo ng receptionist. “Ma’am, clinic po ito, hindi charity center. May proseso po tayo.”
Charity center.
Parang sampal ang dating ng mga salitang iyon.
Hindi naman namamalimos si Aling Lorna. Nagdala siya ng pera, kahit kulang. Barya, ilang tig-dadalawampu, at isang lumang limangdaang piso na hiniram pa niya sa kapitbahay. Hindi sapat, alam niya. Pero umaasa siyang baka may paraan, baka may puso, baka may isang taong makinig.
“Magbabayad po ako,” sabi niya, halos pabulong. “Kulang lang po ngayon, pero babalik po ako.”
May isang lalaki sa waiting area ang napailing. “Ganyan lagi. Babalik daw.”
Napapikit si Aling Lorna.
Biglang napaiyak si Basti at napahawak sa pisngi. “Ma, ang sakit na po.”
Nagpanic si Aling Lorna. Yumuko siya, hinaplos ang ulo ng anak, at dahil sa pagmamadali, nahulog mula sa kanyang kamay ang brown envelope. Dumulas ito sa sahig. Bumukas ang takip. Lumabas ang lumang X-ray, kasama ang isang maliit na papel na matagal nang nakatupi.
Napatingin ang nurse sa likod ng receptionist.
“Ma’am, kunin n’yo po ’yan,” sabi ng receptionist, halatang iritado. “Baka matapakan.”
Dali-daling pinulot ni Aling Lorna ang X-ray, pero bago niya iyon maitago, bumukas ang pinto ng treatment room. Lumabas ang isang lalaking naka-white coat, suot ang gloves, at halatang galing sa pasyente.
Si Dr. Miguel Aranda.
Tiningnan niya sana ang chart na hawak ng nurse, pero natigil ang mga mata niya sa X-ray na hawak ni Aling Lorna.
Sandali.
Pagkatapos, biglang nagbago ang mukha niya.
“Puwede ko bang makita iyan?” mahina niyang tanong.
EPISODE 3: ANG X-RAY NA NAGPAPUTLA SA DENTISTA
Hindi agad nakaimik si Aling Lorna. Iniabot niya ang X-ray nang dahan-dahan, parang iniabot niya ang huling bagay na nagdurugtong sa pag-asa nila.
Kinuha iyon ni Dr. Miguel at itinaas sa ilaw.
Sa unang tingin pa lang, namutla siya.
Hindi iyon simpleng lumang X-ray. May sulat sa gilid, kupas na pero nababasa pa rin. “Follow-up urgently. Possible complication. Child must be seen again.” Sa ibaba noon ay may pirma.
Pirma niya.
Nanginig ang kamay ni Dr. Miguel.
Naalala niya bigla ang isang dental mission sa malayong barangay limang taon na ang nakalipas. Maraming pasyente, kulang ang gamit, mainit ang covered court, at may isang batang lalaki na umiiyak habang karga ng nanay niya. Sinabi niyang kailangan itong ma-follow up sa clinic. Nagbigay siya ng papel. Nangako siyang may tutulungan silang proseso.
Pero pagkatapos noon, bumalik siya sa siyudad.
Nagpatuloy ang trabaho.
Nakalimutan niya ang mukha ng bata.
Pero hindi pala siya nakalimutan ng nanay nito.
“Basti…” bulong niya habang tinitingnan ang pangalan sa X-ray.
Napatingin si Aling Lorna. “Dok, kilala n’yo po siya?”
Hindi agad nakasagot si Dr. Miguel. Tumingin siya sa bata, sa namamagang pisngi nito, sa mga matang pagod na pagod sa sakit.
“Gaano katagal na itong bumabalik?” tanong niya.
“Matagal na po,” sagot ni Aling Lorna. “Pero nitong linggo po, hindi na talaga niya kaya. Ilang clinic na po ang pinuntahan namin. Laging sinasabi, kailangan ng appointment, kailangan ng bayad, kailangan ng bagong X-ray.”
Napatingin si Dr. Miguel sa receptionist.
“Tinaboy ba sila?” mababa ang boses niyang tanong.
Natahimik ang buong clinic.
“Sir, wala po silang appointment,” sagot ng receptionist, biglang mahina ang boses.
Dahan-dahang ibinaba ni Dr. Miguel ang X-ray.
“May batang nasasaktan sa harap ninyo,” sabi niya. “Hindi appointment ang una nating tinitingnan kapag may bata nang umiiyak sa sakit.”
Walang umimik.
At doon unang naramdaman ni Aling Lorna na baka may makikinig na sa kanila.
EPISODE 4: ANG PAG-ANGKIN SA PAGKUKULANG
Dinala agad ni Dr. Miguel si Basti sa treatment room upang suriin. Hindi niya muna iniisip ang bayad. Hindi niya muna iniisip ang schedule. Ang nasa isip niya lang ay ang lumang X-ray na parang multong bumalik mula sa kanyang nakaraan.
Paglabas niya makalipas ang ilang minuto, seryoso ang mukha niya. Nandoon pa rin si Aling Lorna, nakatayo sa gilid, hawak ang lumang envelope sa dibdib.
“Aling Lorna,” sabi niya, “kailangan nating agapan ito. Pero tutulungan ko kayo.”
Nanginginig ang boses ng ina. “Dok, wala po kaming sapat na pera ngayon.”
Umiling si Dr. Miguel. “Hindi iyan ang tanong ko.”
Napatingin ang lahat sa kanya.
Huminga siya nang malalim. “Ako ang pumirma sa X-ray na ito. Ako ang nagsabing kailangan siyang bumalik. Dapat sinigurado kong nakabalik kayo. Dapat may sistema kami para hindi kayo mawala sa dami ng pasyente.”
“Dok, hindi n’yo po kasalanan,” sabi ni Aling Lorna, kahit siya mismo ay umiiyak na.
Pero umiling ang dentista.
“May pagkukulang ako,” sabi niya. “At mas lalo akong nagkulang ngayong halos mapalayas kayo sa clinic ko.”
Napatakip ng bibig ang receptionist. Ang mga pasyente sa waiting area ay hindi na makatingin nang diretso. Ang babaeng kanina’y nanghusga ay napayuko.
Lumuhod si Aling Lorna sa upuan sa sobrang panghihina. “Akala ko po kasi wala nang maniniwala sa amin.”
Dahan-dahang lumapit si Dr. Miguel at iniabot pabalik ang lumang X-ray.
“Hindi dapat kailangang magmakaawa ang isang ina para lang pakinggan ang sakit ng anak niya,” sabi niya. “Patawarin n’yo kami.”
Doon tuluyang napaiyak si Aling Lorna.
Hindi dahil solved na ang lahat.
Kundi dahil sa unang pagkakataon matapos ang maraming clinic, maraming pila, at maraming pagtanggi, may taong hindi siya itinuring na istorbo.
May taong nakakita sa kanya bilang ina.
At nakita si Basti bilang batang kailangang tulungan.
Hindi bilang pasyenteng walang appointment.
EPISODE 5: ANG PINTO NA HINDI NA ISASARA
Nang araw ding iyon, inayos ni Dr. Miguel ang referral at tulong na kailangan ni Basti. Tinawagan niya ang kakilala sa dental hospital, kinausap ang social service desk, at siniguro na hindi na muling maliligaw sa pila ang mag-ina. Habang naghihintay sila, pinaupo niya si Basti sa maliit na chair at binigyan ng tubig.
“Matapang ka,” sabi niya sa bata.
Mahinang ngumiti si Basti, kahit masakit pa rin ang pisngi. “Akala ko po paaalisin kami.”
Napahinto si Dr. Miguel.
Tumingin siya sa bata, pagkatapos sa pinto ng clinic kung saan ilang minuto lang ang nakalipas, muntik na silang palabasin.
“Hindi na,” sabi niya. “Hindi na kayo paaalisin.”
Kinabukasan, naglagay si Dr. Miguel ng bagong patakaran sa clinic. Kapag may batang may matinding sakit, hindi ito basta pinapauwi dahil lang walang appointment. Kailangan muna itong matingnan, masuri, at mabigyan ng tamang direksyon. Pinatawag din niya ang buong staff at ipinaliwanag na ang trabaho nila ay hindi lang maglista ng pangalan sa logbook.
Trabaho nilang huwag kalimutan na tao ang nasa harap nila.
Lumapit ang receptionist kay Aling Lorna bago sila umalis. Namumula ang mata nito.
“Ma’am,” sabi niya, “patawarin n’yo po ako. Hindi ko po dapat kayo tinaboy.”
Hindi agad sumagot si Aling Lorna. Tumingin siya sa anak niyang nakahawak sa kanyang kamay. Pagkatapos, marahan siyang tumango.
“Sana po,” sabi niya, “sa susunod na may nanay na lalapit, pakinggan muna ninyo bago ninyo paalisin.”
Tumango ang receptionist habang umiiyak.
Paglabas ng clinic, mas mahigpit na hinawakan ni Basti ang kamay ng nanay niya.
“Ma,” bulong niya, “hindi na po ba ako masyadong masasaktan?”
Nangingilid ang luha ni Aling Lorna habang hinahaplos ang buhok ng anak.
“Gagaling ka, anak,” sabi niya. “May tumulong na.”
Sa loob ng clinic, nakatayo pa rin si Dr. Miguel, hawak ang kopya ng lumang X-ray. Hindi na iyon simpleng medical record para sa kanya. Paalala iyon na may mga taong hindi nawawala dahil tapos na ang kanilang kwento.
Minsan, bumabalik sila dala ang sugat na dapat noon pa natin pinakinggan.
At sa araw na iyon, ang lumang X-ray ang nagbukas hindi lang ng diagnosis, kundi ng konsensya ng buong clinic.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag basta itaboy ang taong humihingi ng tulong, lalo na kung dala niya ang sakit ng kanyang anak. Hindi lahat ng pangangailangan ay kayang maghintay ng appointment.
- Ang trabaho sa serbisyo ay hindi lang pagsunod sa listahan at proseso. Kailangan din itong samahan ng malasakit, pakikinig, at pagtingin sa tao bilang tao.
- Ang kahirapan ay hindi dapat maging dahilan para balewalain ang sakit ng isang pasyente. Ang bawat tao, may pambayad man o wala sa sandaling iyon, ay karapat-dapat sa respeto.
- Ang pagkukulang ay hindi nabubura ng palusot. Nagsisimula ang tunay na pagbabago kapag marunong tayong umamin, humingi ng tawad, at gumawa ng paraan para hindi na maulit.
- Ang isang lumang dokumento, resibo, liham, o X-ray ay maaaring magdala ng katotohanang matagal nang hindi pinakinggan. Kaya huwag maliitin ang hawak ng mga taong desperadong naghahanap ng tulong.
Kung naantig ka sa kwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may makabasa nito at maalalang maging mas maawain sa mga taong lumalapit na may dalang sakit, takot, at pag-asang sana ay may makinig.
