EPISODE 1: ANG MATANDANG NASA UPUAN NG DEAN
Isang oras bago magsimula ang university recognition ceremony, halos hindi na magkamayaw ang mga tao sa malaking auditorium.
May mga professors na naka-toga.
May mga graduating students na abala sa pagkuha ng litrato.
May mga magulang na naghahanap ng upuan.
At sa harapan, may isang malaking kahoy na silyang may maliit na karatulang nakalagay:
DEAN
Walang dapat umupo roon maliban kay Dr. Amelia Valdez, ang dean ng College of Education.
Kaya nang mapansin ng isang staff member na may matandang lalaking tahimik na nakaupo sa silya, agad itong lumapit.
“Sir?”
Hindi gumalaw ang matanda.
Mahigit walumpung taong gulang na siya. Puting-puti na ang buhok. Nakasuot ng lumang barong na halatang ilang taon nang ginagamit. May tungkod sa tabi at maliit na lumang leather bag sa kanyang kandungan.
“Sir, reserved po ang upuang iyan.”
Dahan-dahang tumingin ang matanda.
“Alam ko.”
Napakunot ang noo ng staff.
“Kung alam ninyo po, bakit kayo nakaupo?”
Bahagyang ngumiti ang matanda.
“Pagod na ang mga tuhod ko.”
“Marami pong bakanteng upuan sa likod.”
“Dito muna ako.”
Napatingin ang staff sa paligid.
Unti-unti nang napapansin ng ibang tao ang eksena.
Makalipas ang ilang minuto, dumating si Dean Amelia.
Pagkakita sa matanda, agad siyang napatigil.
“Sino ang nagpaupo sa kanya rito?”
“Ma’am, pinapaalis ko na po,” sagot ng staff.
Lumapit ang dean.
“Sir, kailangan po ninyong lumipat.”
Hinawakan ng matanda ang tungkod.
“Sandali lang.”
“Hindi puwedeng sandali lang. Upuan ko ito.”
Hindi pa rin siya tumayo.
At iyon ang lalong ikinainis ng dean.
“Security!”
Napalingon ang mga tao.
May dalawang security guards na mabilis na lumapit.
“Ma’am,” mahina ngunit malinaw na sabi ng matanda, “hindi naman kailangang sigawan.”
“Hindi ko kayo sisigawan kung marunong kayong sumunod.”
Natahimik ang ilang faculty members.
Napayuko ang matanda.
“Pasensya na. Matagal lang akong hindi nakabalik dito.”
“Alumni po ba kayo?”
Hindi agad siya sumagot.
Tumingin siya sa entablado.
Sa logo ng unibersidad.
Sa lumang seal na nakasabit sa dingding.
Parang may mga alaala siyang nakikita na hindi nakikita ng iba.
“May hinahanap lang akong tao.”
“Sino?”
“Ang university president.”
Napabuntong-hininga si Dean Amelia.
“Maraming gustong makausap ang president. Hindi ibig sabihin puwede tayong umupo sa reserved seat.”
Itinuro niya ang dalawang guard.
“Samahan ninyo siyang lumabas.”
Dahan-dahang tumayo ang matanda.
Halatang hirap.
Isa sa mga guard ang humawak sa kanyang braso.
“Sir, tara po.”
Bago siya tuluyang makalayo, tumingin siyang muli sa upuan.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:
“Dati, wala pang pangalan ang silyang iyan.”
Narinig iyon ni Dean Amelia.
Pero hindi niya pinansin.
Akala niya, matandang naliligaw lamang.
Hindi niya alam na ilang minuto na lamang ang lumipas bago tuluyang mababago ang tingin ng buong auditorium sa lalaking iyon.
EPISODE 2: ANG LUMANG LARAWAN SA LOOB NG BAG
Habang inaalalayan ng security guards ang matanda patungo sa gilid ng auditorium, aksidenteng nahulog ang leather bag nito.
Bumukas iyon.
Kumalat sa sahig ang ilang lumang papel.
May mga black-and-white photographs.
Mga sulat.
Isang kupas na maliit na notebook.
At isang lumang litrato ng gusaling halos hindi na makilala.
Yumuko ang isang estudyanteng malapit doon at tinulungan siyang pulutin ang mga gamit.
“Sir, sa inyo po ito?”
Tumango ang matanda.
Napansin ng estudyante ang litrato.
“University po ba ’to?”
Ngumiti ang matanda.
“Oo.”
“Pero parang isang building lang.”
“Isang building lang naman talaga noon.”
Napatingin ang estudyante sa kanya.
“Kailan po ito?”
“1964.”
Napataas ang kilay ng binata.
Mahigit animnapung taon na ang nakalipas.
Binaliktad niya ang litrato.
May sulat-kamay sa likod:
First Building — Opening Day
At may apat na pangalan.
Isa roon ang apelyidong nasa university seal ngayon.
“Sir…”
Mabilis na kinuha ng matanda ang litrato.
“Salamat.”
Napansin iyon ni Dean Amelia mula sa malayo.
Hindi niya alam kung bakit, pero may kakaibang kaba siyang naramdaman.
Lumapit siya.
“Ano ’yang mga dala ninyo?”
“Mga alaala.”
“Sir, maaari ba naming makita?”
Dahan-dahang isinara ng matanda ang bag.
“Hindi na kailangan.”
Sa mismong sandaling iyon, dumating ang university president na si Dr. Teresa Robles.
Kasunod niya ang ilang board members.
Abala itong nakikipag-usap nang mapansin ang kaguluhan sa gilid.
“Ano’ng nangyayari?”
Lumapit si Dean Amelia.
“Ma’am President, may matandang nakaupo po kanina sa reserved seat. Ayaw pong umalis.”
Napatingin si President Robles sa lalaking nakatalikod.
“Sir?”
Dahan-dahang humarap ang matanda.
Parang may biglang humila sa hangin palabas ng auditorium.
Napatigil ang president.
Nanlaki ang kanyang mga mata.
Hindi siya agad nakapagsalita.
Ang mga taong naghihintay ng galit o sermon ay nagulat nang biglang lumapit ang university president sa matanda.
“Sir Mateo?”
Napangiti ang matanda.
“Teresa.”
Tinakpan ng president ang bibig niya.
Pagkatapos, walang pag-aalinlangan, niyakap niya ang matanda.
Mahigpit.
Parang matagal na niyang hinihintay ang sandaling iyon.
May ilang napatingin sa isa’t isa.
Si Dean Amelia ay tuluyang natigilan.
At nang kumalas sa yakap ang university president, hawak pa rin niya ang dalawang kamay ng matanda.
“Welcome back, Founder.”
Walang nagsalita.
Hindi dahil walang gustong magsalita.
Kundi dahil parang walang nakakaalam kung ano ang sasabihin.
EPISODE 3: ANG TAONG NAKALIMUTAN NG SARILI NIYANG PAARALAN
“Founder?”
Halos pabulong ang salitang lumabas sa bibig ni Dean Amelia.
Napatingin sa kanya si President Robles.
“Oo.”
Pagkatapos ay humarap siya sa audience.
“Everyone, this is Professor Mateo Santiago.”
May ilang matatandang faculty members na biglang tumayo.
Parang pamilyar ang pangalan.
“Siya ang isa sa mga nagtatag ng unibersidad na ito.”
Nagsimulang bumulong ang mga estudyante.
Ang matandang kanina lamang pinapaalis.
Ang lalaking nakaupo sa dean’s chair.
Founder?
Dahan-dahang inakay ni President Robles si Mateo pabalik sa harapan.
Pero bago siya paupuin, tumigil ang matanda.
“Huwag diyan.”
Napatingin ang president.
“Bakit po?”
Ngumiti si Mateo.
“Upuan ng dean ’yan.”
Doon yumuko si Dean Amelia.
Parang gusto niyang mawala.
“Sir…”
Hindi niya maituloy.
Si Mateo ang unang nagsalita.
“Okay lang.”
Tatlong simpleng salita.
Mas lalong bumigat ang hiya ng dean.
“Hindi po okay,” sagot niya. “Sinigan ko kayo.”
Hindi ngumiti ang matanda.
Pero hindi rin siya nagalit.
“Hindi mo naman ako kilala.”
“Pero hindi ko rin po kailangang kilalanin para respetuhin kayo.”
Tahimik ang auditorium.
Walang sermon na mas mabigat kaysa sa sariling pagkilala sa mali.
Ipinaliwanag ni President Robles ang kuwento.
Noong 1964, hindi pa university ang paaralan.
Isang maliit na community college lamang.
Walang malaking campus.
Walang air-conditioned classrooms.
Wala ring sariling auditorium.
May tatlong silid.
Isang opisina.
At wala pang isang daang estudyante.
Isa sa mga pangunahing nagtatag nito si Mateo Santiago, isang batang guro noon na naniniwalang hindi dapat bumiyahe nang napakalayo ang mahihirap na estudyante para lamang makapag-aral sa kolehiyo.
Nagbigay siya ng sariling ipon.
Naglakad sa iba’t ibang barangay para humingi ng suporta.
Nagturo nang halos walang sweldo sa unang dalawang taon.
Kapag walang janitor, siya ang nagwawalis.
Kapag sira ang bubong, siya ang tumutulong mag-ayos.
Kapag kulang ang upuan, siya mismo ang gumagawa ng simpleng bangko.
“Bakit wala po siya sa portraits ng founders?” tanong ng isang estudyante.
Natahimik ang president.
Si Mateo ang sumagot.
“Dahil umalis ako.”
“Bakit po?”
Napatingin siya sa kanyang mga kamay.
“Nagkasakit ang asawa ko.”
Kinailangan niyang lumipat ng probinsiya.
At sa panahong wala pa ang mabilis na communication, unti-unting nawala ang koneksiyon niya sa paaralan.
Nagpalit ang administrators.
Nagpalit ang board members.
Lumaki ang campus.
Hanggang ang pangalan niyang minsang nasa halos bawat meeting record ay naging maliit na footnote lamang sa archive.
“Hindi ako bumalik para magreklamo,” sabi niya.
“Bumalik lang ako dahil gusto kong makita kung ano na ang nangyari sa maliit naming paaralan.”
Tumingin siya sa napakalaking auditorium.
At ngumiti.
“Hindi ko akalaing magiging ganito kalaki.”
EPISODE 4: ANG UPUANG WALANG PANGALAN NOON
Humingi ng maikling break ang university president bago magsimula ang ceremony.
Ngunit wala nang interes ang mga tao sa refreshments.
Mas gusto nilang marinig ang kuwento ni Mateo.
Lumapit ang ilang matatandang alumni.
“Professor Santiago?”
Napangiti ang matanda.
“Kilala mo ako?”
“Sir, student ninyo po ang tatay ko.”
May isa pang lumapit.
“Sir, kayo raw po ang nagbigay ng scholarship sa nanay ko.”
Umiling si Mateo.
“Hindi scholarship iyon. Tuition exemption lang.”
Napangiti ang babae habang naiiyak.
“Sir, dahil po roon nakapagtapos siya.”
Isa-isa silang lumapit.
Mga kuwentong hindi naalala ng institution.
Pero naalala ng mga pamilya.
Sa gilid, tahimik na nakatayo si Dean Amelia.
Maya-maya, lumapit siya.
“Professor Santiago.”
Napatingin ang matanda.
“Pwede po ba akong humingi ng tawad?”
“Oo naman.”
Hindi inaasahan ng dean ang sagot.
Akala niya sasabihin nitong hindi kailangan.
Pero diretso ang matanda.
“Humingi ka.”
Napayuko siya.
“Patawarin ninyo ako. Hindi dahil founder kayo. Kundi dahil kahit ordinaryong bisita lang kayo, hindi dapat ganoon ang paraan ko.”
Tumango si Mateo.
“Ngayon, tama na.”
“Galit po ba kayo?”
“Hindi.”
“Bakit?”
Bahagyang ngumiti siya.
“Dahil noong nagsisimula ang paaralang ito, mas marami pa akong nasigawang estudyante kaysa sa gusto kong aminin.”
Napatawa nang mahina ang mga nakarinig.
Pagkatapos ay tiningnan ni Mateo ang dean’s chair.
“Alam mo ba kung bakit pinili ko ’yang style ng upuan?”
Napatingin si Amelia.
“Kayo po?”
Tumango siya.
“Noong 1966, may carpenter tayong si Mang Ernesto. Siya ang gumawa ng unang dean’s chair.”
“Ito po ba ’yon?”
“Hinding-hindi.”
Napatawa ang matanda.
“Kahoy lang noon. At may isang paa na laging umaalog.”
Ngumiti ang dean.
“Pero may sinabi ako sa unang dean noon.”
“Ano po?”
Sinandal ni Mateo ang dalawang kamay sa tungkod.
“Ang upuan ay para sa tungkulin, hindi para sa taong nakaupo.”
Natahimik si Amelia.
“Kapag iniisip mong sa iyo ang upuan, magsisimula kang isipin na mas mataas ka sa ibang tao.”
Tumama ang bawat salita.
Hindi galit.
Hindi panunumbat.
Pero malinaw.
Dahan-dahang tumingin si Amelia sa upuang kanina ay ipinaglaban niyang parang bahagi ng kanyang pagkatao.
Ngayon, ordinaryong kahoy na lamang iyon.
At sa harap niya ang taong tumulong bumuo sa institusyong nagbigay sa kanya ng titulong Dean.
EPISODE 5: WELCOME BACK, FOUNDER
Nang muling magsimula ang ceremony, may binago si President Robles sa programa.
Hindi muna tinawag ang unang awardee.
Sa halip, umakyat siya sa entablado kasama si Mateo.
“Ngayong gabi,” sabi niya, “ang tema natin ay honoring excellence.”
“Pero bago natin parangalan ang mga bagong tagumpay, kailangan muna nating alalahanin ang mga balikat na kinatatayuan natin.”
Pinalabas sa malaking screen ang lumang litrato mula sa leather bag ni Mateo.
Isang maliit na gusali.
Putikan ang paligid.
Kaunti ang estudyante.
At sa gitna, isang batang Mateo na nakangiti sa harap ng pintuan.
May ilang audience na napaluha.
“Ang campus na ito,” sabi ng president, “ay nagsimula sa mga taong naniwalang ang edukasyon ay hindi dapat para lamang sa may pera.”
“At isa sa kanila ang lalaking nasa tabi ko ngayon.”
Tumayo ang buong auditorium.
Palakpakan.
Napayuko si Mateo.
Parang hindi niya alam kung saan ilalagay ang mga kamay.
“Professor Santiago,” sabi ng president, “mayroon po kaming gustong ibigay sa inyo.”
Inilabas ang isang plaque.
Ngunit bago niya matanggap iyon, umiling ang matanda.
“Pwede bang iba na lang?”
Nagulat ang president.
“Ano po?”
“Kung may budget kayo para sa plaque…”
Ngumiti siya.
“…gawin na lang scholarship.”
Mas lumakas ang palakpakan.
“Para kanino po?”
“Sa estudyanteng mahusay pero kulang ang pera.”
Napaluha ang university president.
“Gagawin natin.”
Hindi doon nagtapos.
Inanunsyo rin ng board na ibabalik sa official university history ang buong tala tungkol kay Mateo at sa iba pang unang founders.
Isasama ang kanilang larawan sa Founder’s Hall.
At ang maliit na unang building, na ginagamit na lamang bilang storage, ay irerestore bilang heritage room.
Pagkatapos ng programa, marami ang gustong magpa-picture kay Mateo.
Ngunit matapos ang ilang minuto, napagod ang matanda.
Umupo siya.
Hindi sa dean’s chair.
Sa simpleng upuan sa gilid.
Lumapit si Dean Amelia.
“Sir, dito po kayo.”
Itinuro niya ang sariling reserved seat.
Umiling si Mateo.
“Okay na ako rito.”
“Pero founder po kayo.”
Ngumiti siya.
“Mas komportable dito.”
Napatawa si Amelia.
Pagkatapos ay siya mismo ang umupo sa tabi niya.
Walang dean.
Walang founder.
Dalawang taong nag-uusap lamang.
“Sir,” tanong niya, “bakit hindi kayo nagpakilala kanina?”
Napatingin si Mateo sa audience.
“Gusto ko lang makita kung paano tratuhin ng paaralan ang isang matandang hindi kilala.”
Napatigil si Amelia.
Hindi iyon paratang.
Pero mas masakit kaysa paratang.
“Hindi po maganda ang nakita ninyo.”
“Hindi lahat.”
Tinuro niya ang estudyanteng tumulong mamulot ng kanyang mga papel.
“May tumulong naman.”
Napangiti si Amelia.
“May pag-asa pa po?”
“Palaging mayroon.”
Bago umalis, huminto si Mateo sa pintuan ng auditorium.
Iyon ding lugar kung saan siya muntik ilabas ng security.
Tumingin siya pabalik.
May mga estudyante.
Mga guro.
Mga dean.
Mga bagong graduates.
At ang university president na nakangiti sa kanya mula sa entablado.
Animnapung taon ang lumipas.
Ang maliit na paaralang tinulungan niyang itayo ay naging malaking unibersidad.
Hindi na niya kilala ang karamihan ng tao.
Hindi na rin siya kilala ng karamihan.
Pero hindi pala iyon mahalaga.
Dahil ang tunay na ambag ay hindi nawawala dahil lamang nakalimutan ang pangalan ng gumawa nito.
At ang tunay na respeto ay hindi dapat ibinibigay lamang kapag nalaman nating makapangyarihan, mayaman, sikat, o mahalaga pala ang taong nasa harap natin.
Kinabukasan, tinanggal ni Dean Amelia ang maliit na karatulang DEAN sa likod ng kanyang silya.
Hindi dahil ayaw na niyang maging dean.
Kundi dahil gusto niyang maalala araw-araw ang sinabi ng matandang minsang pinaalis niya:
Ang upuan ay para sa tungkulin.
Hindi para iparamdam sa ibang tao na mas mababa sila.
MGA ARAL SA BUHAY
- Ang respeto ay hindi dapat nakadepende sa titulo, damit, edad, o pagkakakilanlan ng isang tao. Kahit hindi natin alam kung sino siya, karapat-dapat pa rin siyang tratuhin nang may dignidad.
- Huwag hayaang ang posisyon o kapangyarihan ay maging dahilan upang makalimutan nating pantay-pantay ang halaga ng bawat tao. Ang titulo ay responsibilidad, hindi lisensiya upang maliitin ang iba.
- Maraming institusyon at tagumpay ang nakatayo sa sakripisyo ng mga taong maaaring hindi na natin kilala ngayon. Mahalagang alalahanin at kilalanin ang kanilang kontribusyon.
- Ang tunay na kabutihan ay hindi nangangailangan ng palakpak. Si Mateo ay tumulong magtatag ng paaralan hindi para magkaroon ng estatwa o pangalan sa gusali, kundi upang magkaroon ng pagkakataong makapag-aral ang iba.
- Ang paghingi ng tawad ay hindi nakakabawas sa dignidad ng isang lider. Sa halip, ipinapakita nitong kaya niyang kilalanin ang sariling pagkakamali at matuto mula rito.
- Huwag husgahan ang isang tao sa unang tingin. Ang matandang tahimik na nakaupo sa isang sulok ay maaaring may kuwentong mas malalim kaysa sa inaakala natin.
- Ang tunay na pamana ay hindi nasusukat sa plaque, portrait, o pangalan sa gusali. Nasusukat ito sa mga buhay na nabago dahil sa kabutihang iniwan natin.
Kung nakaantig sa iyo ang kuwento ni Professor Mateo, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Maaaring magsilbi itong paalala sa atin na tratuhin nang may respeto ang bawat taong nakakasalamuha natin—matanda man o bata, may titulo man o wala. Hindi natin kailangang malaman muna kung sino sila bago natin sila itrato nang may kabutihan, dahil ang tunay na pagkatao ay nakikita hindi sa paraan ng paggalang natin sa makapangyarihan, kundi sa paraan ng pakikitungo natin sa taong akala natin ay walang anumang maibibigay sa atin.
