“Sir, huwag n’yo pong itapon ’yan! May laman pa po ang hard drive!”
Iyon ang nasabi ko habang hawak-hawak ko ang maalikabok na kahong kakakuha ko lang mula sa basurahan sa likod ng stockroom.
Ako si Mang Nestor, animnapu’t pitong taong gulang. Contractual utility worker lang ako sa isang malaking technology company sa Makati. Trabaho kong maglinis ng opisina, maglipat ng kahon, at magtapon ng mga lumang gamit na minarkahan nang disposable.
Nang umagang iyon, may general cleanup sa storage room.
Lumang keyboards.
Sirang monitors.
Mga kable.
At isang makapal na hard drive na halos dalawang dekada na ang modelo.
Nang makita ko iyon, biglang bumalik sa alaala ko ang isang bagay.
May maliit na gasgas sa gilid.
Tatlong pahilis na linya.
Ako mismo ang gumawa niyon maraming taon na ang nakalipas.
Kaya sa halip na ihulog sa electronic waste bin, pinulot ko ito.
Eksaktong pagkakataong iyon nang dumaan ang CEO.
“Anong ginagawa mo?” sigaw niya.
“Sir, baka puwedeng huwag muna nating itapon—”
“May protocol tayo! Hindi ka puwedeng kumuha ng company property sa basura!”
Nagtinginan sa akin ang mga empleyado.
Para akong nahuling nagnanakaw.
Mahigpit kong niyakap ang lumang hard drive.
“Hindi ko po ito ninanakaw.”
“Kung gano’n, bakit ayaw mong bitawan?”
Napatingin ako sa tatlong gasgas.
“Dahil bago pa kayo maging CEO,” sagot ko, “nandito na ang laman niyan.”
Hindi niya alam na hindi talaga ako nagsimula bilang utility worker.
Dalawampu’t tatlong taon na ang nakalipas, maliit pa lang ang kumpanya. Isang inuupahang opisina, sampung computer, at wala pang limampung empleyado.
Technician ako noon.
Hindi ako nakapagtapos ng kolehiyo, pero mahilig akong magkumpuni ng computer. Natuto ako sa manuals, lumang libro, at kakatanong sa mga taong mas marunong sa akin.
Ang founder ng kumpanya, si Engineer Roberto Lim, ay halos gabi-gabi ring natutulog sa opisina.
May binubuo siyang system para sa maliliit na negosyo.
Madaling gamitin.
Murang i-maintain.
At kayang gumana kahit mahina ang internet.
Isang gabi, nag-crash ang computer niya.
“Patay,” sabi ng isang programmer.
Lumapit ako.
“Sir, baka ma-recover pa.”
Tatlong araw kaming halos hindi natulog.
Nagawa naming maibalik ang malaking bahagi ng files.
Dahil doon, isinama ako ni Sir Roberto sa maliit na technical team.
Hindi ako programmer, pero ako ang madalas gumagawa ng hardware setup at backup.
Minsan, kapag may naiisip silang pagbabago sa design, ako ang nagtatanong ng simpleng bagay.
“Sir, paano kung hindi marunong sa computer ang gagamit?”
Iyon daw ang paborito niyang tanong ko.
Kaya nang mabuo ang unang prototype, gumawa siya ng hiwalay na backup.
Sa hard drive na iyon.
At bago namin itinago, ginuhitan ko ng tatlong linya ang gilid para madaling makilala.
Lumaki ang kumpanya.
Dumami ang branches.
Nagkaroon ng investors.
Unti-unting nagbago ang mga tao.
Si Sir Roberto nagkasakit at kalaunan ay nagretiro.
Ako naman, hindi nakasabay sa bagong systems. Dumating ang mga mas batang IT graduates. Naiwan ako sa maintenance hanggang sa ma-restructure ang department.
Ayokong mawalan ng trabaho.
May asawa akong may sakit noon at anak na nag-aaral.
Kaya tinanggap ko ang bakanteng posisyon sa facilities.
Mula technician, naging utility worker ako.
Hindi ako nagreklamo.
Trabaho pa rin iyon.
At nakakabili pa rin ako ng gamot.
Lumipas ang maraming taon.
Halos wala nang nakakaalam na dati akong kabilang sa unang technical team.
Kaya nang makita ako ng CEO na may hawak ng lumang hard drive, ang nakita niya lang ay janitor na kumukuha ng gamit sa basura.
“Sir,” sabi ng IT manager na dumating, “obsolete na po ’yan. Wala na pong silbi.”
Umiling ako.
“Subukan muna natin.”
Napailing ang CEO.
“Bakit?”
Tinuro ko ang gilid.
“Dahil ako ang naglagay ng markang ’yan.”
Tumahimik siya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Backup po ito ng unang prototype.”
May ilang empleyadong napalingon.
Tumawa nang bahagya ang isang batang technician.
“Sir, baka hindi na readable ’yan.”
“Baka nga,” sagot ko.
“Tingnan muna natin bago natin tuluyang itapon.”
Marahil dahil curious na rin ang CEO, pumayag siyang dalhin sa server room ang hard drive.
At doon nagsimulang mabago ang lahat.
Halos isang oras sinubukan ng IT team na mabasa ang lumang drive.
May bad sectors.
May corrupted files.
Pero may ilang folders na recoverable.
Isa-isang lumabas sa monitor ang mga lumang dokumento.
Prototype_01.
Interface_Test.
Business_Model.
At isang folder na may pangalang ORIGINAL DESIGN – RL/NV.
Napahawak ako sa mesa.
“Sir Roberto…”
Binuksan ng technician ang unang file.
Lumabas ang isang simpleng black-and-white interface.
Walang makukulay na icons.
Walang animation.
Pero malinaw ang layout.
Sa kaliwa ang customer records.
Sa kanan ang inventory.
Sa ibaba ang payment monitoring.
Napakunot ang noo ng CEO.
“Sandali…”
Lumapit siya sa screen.
Ang kasalukuyang flagship software ng kumpanya ay ibang-iba na ang itsura.
Pero ang pangunahing structure?
Pareho.
Halos bawat pangunahing function ay naroon na sa lumang prototype.
Binuksan pa nila ang isang design note.
May pangalan ni Engineer Roberto Lim.
At sa ibaba nito:
Field usability suggestions: Nestor Villanueva.
Naramdaman kong nanlamig ang mga kamay ko.
May empleyadong nagtanong, “Sir Nestor… kayo po ito?”
Hindi ko alam kung bakit, pero nahihiya akong tumango.
“Oo.”
Binuksan pa ang ibang files.
May scanned sketches.
May handwritten notes.
May litrato naming lima sa lumang opisina.
Nandoon ako.
Mas bata.
Mas makapal ang buhok.
Nakaupo sa tabi ng founder habang hawak namin ang unang computer na pinag-testing-an ng system.
Tahimik ang CEO.
Hindi na niya ako tinitingnan bilang lalaking nahuling may kinuhang basura.
Pero may isa pang file na nagpatahimik sa buong server room.
Isang audio recording ni Sir Roberto.
Mahina ang tunog, pero malinaw ang boses niya.
“Kung may makakita nito balang araw, tandaan ninyo na hindi nagsimula ang kumpanyang ito sa malaking investment. Nagsimula ito sa limang taong ayaw sumuko kahit paulit-ulit masira ang prototype.”
Isa-isa niyang binanggit ang mga pangalan.
Hanggang marinig ko ang akin.
“Si Nestor ang nagpapaalala sa amin na ang technology ay walang saysay kung hindi ito naiintindihan ng ordinaryong tao.”
Napayuko ako.
Hindi ko napansing tumutulo na pala ang luha ko.
Ilang taon akong dumadaan sa mga hallways na halos walang nakakakilala sa akin.
Ilang beses akong inutusang magbuhat ng kahon sa ilalim ng mga litrato ng company history.
Pero wala ni isa sa mga larawang iyon ang naglalaman ng mukha ko.
Akala ko nabura na talaga ang bahaging iyon ng buhay ko.
Lumapit ang CEO.
“Mang Nestor…”
Hindi siya makatingin nang diretso.
“Pasensya na po sa pagsigaw ko kanina.”
Umiling ako.
“Hindi n’yo naman po alam.”
“Iyon nga ang problema,” sagot niya. “Hindi namin alam.”
Kinabukasan, pinatawag ako sa executive office.
Akala ko may disciplinary action pa rin dahil kinuha ko ang hard drive.
Pero sa halip, may inilagay silang lumang litrato sa mesa.
Iyong litrato naming lima.
“Gusto naming ayusin ang company archive,” sabi ng CEO. “At gusto naming marinig mismo sa inyo kung paano talaga nagsimula ang system.”
Napangiti ako.
Hindi dahil bigla nila akong tinawag na pioneer.
Kundi dahil sa wakas, may nakinig.
Makalipas ang ilang linggo, hindi ako ginawang executive. Hindi rin ako binigyan ng malaking titulo.
At ayos lang iyon sa akin.
Pero inilipat nila ako sa documentation and heritage team bilang consultant bago ang nalalapit kong retirement.
Trabaho kong tulungan ang kumpanya na ayusin ang lumang technical records at ikuwento sa mga bagong empleyado kung paano nabuo ang unang produkto.
Isang araw, may batang programmer na lumapit sa akin.
“Sir Nestor, totoo po bang kayo ang nagsabi na dapat simple lang ang unang interface?”
Napatawa ako.
“Huwag mo akong tawaging sir. Nestor lang.”
“Pero malaking bagay pala ’yung suggestion ninyo.”
Tiningnan ko ang lumang hard drive na ngayon ay nasa transparent display case sa company archive.
“Hindi namin alam noon kung magiging malaking bagay.”
Iyon ang totoo.
Wala sa amin ang gumagawa para maging sikat.
Gusto lang naming gumana ang system.
Bago ako umuwi nang araw na iyon, nadaanan ko ang basurahan kung saan ko unang nakita ang drive.
Naisip ko kung gaano kadaling mawala ang isang bahagi ng kasaysayan.
Isang tapon lang.
Isang maling akala.
Isang taong hindi pinakinggan.
At doon ko naunawaan na hindi lahat ng lumang bagay ay dapat itapon dahil lang may mas bagong kapalit.
Minsan, ang nakaraan ang nagpapaalala kung sino tayo bago tayo naging matagumpay.
At kung hindi natin iingatan ang mga taong nandoon sa simula, baka dumating ang panahong alam natin kung gaano kalaki ang kumpanya—pero nakalimutan na natin kung sino ang unang tumulong bumuo nito.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag husgahan ang kakayahan ng isang tao base lamang sa kasalukuyan niyang trabaho. Ang janitor, guard, driver, o utility worker na nakikita natin ngayon ay maaaring may karanasan at kaalamang hindi natin inaasahan.
2. Ang tagumpay ng isang kumpanya ay bihirang gawa ng iisang tao lamang. Sa likod ng bawat malaking pangalan ay may mga empleyadong tahimik na nagbigay ng oras, ideya, at sakripisyo noong wala pang katiyakan kung magiging matagumpay ang lahat.
3. Mahalaga ang pag-iingat sa kasaysayan at mga lumang rekord. Ang isang tila walang silbing hard drive, dokumento, litrato, o notebook ay maaaring maglaman ng pinagmulan ng isang mahalagang ideya.
4. Hindi nawawala ang halaga ng kontribusyon dahil hindi ito napansin agad. Maaaring lumipas ang maraming taon bago makilala ang ginawa natin, pero hindi nito binabawasan ang tunay na epekto nito.
5. Bago magtapon ng bagay o manghusga ng tao, alamin muna ang kuwento sa likod nito. Minsan, ang bagay na tinatawag nating basura ngayon ang siyang magpapaalala bukas kung saan talaga nagsimula ang lahat.
Kung may kilala kang dating empleyado, magulang, guro, manggagawa, o simpleng taong tahimik na naging bahagi ng tagumpay ng iba ngunit bihirang mabigyan ng pagkilala, sabihin mong naaalala mo ang kanilang ambag. At kung nakaantig sa iyo ang kuwento ni Mang Nestor, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka makarating ito sa isang taong kailangang maalalang ang tunay na pundasyon ng tagumpay ay hindi lamang mga bagong ideya—kundi pati ang mga taong naroon noong nagsisimula pa lamang ang lahat.
