“Bata, ilang beses ka nang pabalik-balik dito? Wala kaming oras sa lumang retratong ’yan!”
Iyon ang sigaw sa akin ng babaeng nasa receiving desk habang hawak ko ang kupas na litrato ng isang lumang barko. Nasa gitna kami ng opisina ng pantalan. Mainit ang hangin, amoy papel at alikabok ang buong lugar, at sa paligid ko ay abalang-abala ang mga tao sa pag-aayos ng mga dokumento. Pero ako, nakatayo lang doon, mahigpit na hawak ang tanging bagay na iniwan sa akin ni Inay bago siya namatay.
“Ma’am, pangalan lang po ng barko,” mahina kong sabi. “Kahit pangalan lang po.”
Napailing siya at napatingin sa mga kasama niya. “Kahapon ka pa. Noong isang linggo ka pa. Sabi ko na, hindi kami manghuhula rito.”
Naramdaman kong namumuo na naman ang luha sa mga mata ko, pero pinilit kong huwag umiyak. Kapag umiyak ako, lalo lang nila akong paaalisin.
Ang totoo, hindi ko hinahanap ang barko dahil gusto ko lang malaman ang pangalan nito. Hinahanap ko iyon dahil iyon ang huling bilin ni Inay sa akin.
“Nico,” sabi niya habang nakahiga siya sa lumang kama namin, hinahabol ang bawat hininga, “kapag wala na ako, hanapin mo ang barkong nasa litrato. Doon mo malalaman ang totoo tungkol sa tatay mo.”
Simula noon, iyon na lang ang laman ng isip ko.
Kasi buong buhay ko, iisa ang narinig ko sa mga tao: iniwan daw kami ni Papa.
Pero bago pumikit si Inay, sinabi niyang hindi raw iyon totoo.
Ako si Nico, sampung taong gulang. Lumaki akong si Inay lang ang kasama sa maliit naming inuupahang kuwarto malapit sa palengke. Hindi kami mayaman. Nagtitinda siya ng kakanin sa umaga at minsan ay laba ang ginagawa niya sa hapon para may pambili kami ng bigas. Kapag tinatanong ko siya noon kung nasaan ang tatay ko, lagi niyang sinasabi, “Darating ang araw, maiintindihan mo rin.”
Hindi niya ako sininungalingan. Hindi rin niya ako binigyan ng kuwento para lang matahimik ako. Sa halip, iningatan niya ang lumang litrato—isang retrato ng barkong puti at itim, may mga tao sa gilid, at may isang lalaking nakatayo sa may railings na halos hindi na makita ang mukha dahil napunit ang bahagi ng papel.
Sa likod ng retrato ay may ilang salitang kupas na.
“Para kay Lina… pagbalik ko mula sa M/V…”
Iyon lang ang mababasa.
Lina ang pangalan ni Inay.
At ang natitirang bahagi ng pangalan ng barko ang hinahanap ko sa opisina ng pantalan.
Ilang linggo na akong pabalik-balik. Minsan pinapaalis ako ng guard. Minsan pinapaghintay ako pero wala rin naman palang titingin. Minsan pinagtatawanan pa ako ng ibang tao roon dahil sabi nila, “Akala mo naman may mahanap ang batang ’yan sa lumang litrato.”
Pero hindi ako tumigil.
Dahil simula nang mawala si Inay, pakiramdam ko, kapag binitawan ko ang litratong iyon, tuluyan ko na ring binitawan ang huling piraso ng katotohanan tungkol sa pamilya ko.
Noong araw na iyon, akala ko pauuwiin na naman nila ako nang wala. Ngunit habang pinapagalitan ako ng babae sa desk, may lalaking lumabas mula sa loob ng opisina. Naka-puting polo siya at may ID na nakasabit sa leeg. Tahimik lang siya noong una, pero halatang may awtoridad ang tindig niya dahil biglang tumahimik ang iba.
“Ano’ng problema rito?” tanong niya.
“Sir, itong bata na naman,” sagot ng babae. “Paulit-ulit naghahanap ng pangalan ng barko sa lumang litrato. Hindi naman kumpleto ang detalye.”
Tiningnan niya ako. “Ilang taon ka na?”
“Sampu po.”
“At bakit mo hinahanap ang barkong iyan?”
Iyon ang unang beses na may nagtanong sa akin nang hindi galit ang tono. Kaya buong lakas akong sumagot.
“Dahil sabi po ng nanay ko, kapag nahanap ko ang pangalan ng barko, malalaman ko po kung sino ang tatay ko.”
Parang biglang bumigat ang hangin sa paligid. Kinuha ng lalaki ang litrato sa kamay ko. Tinitigan niya iyon nang matagal.
“Anong pangalan mo?”
“Nico Flores po.”
“Flores?” napabulong siya.
Tumango ako.
Sandali siyang natahimik bago sinabi, “Ako si Federico Salcedo, port administrator dito. Sumama ka sa akin.”
Hindi ko alam kung bakit, pero biglang bumilis ang tibok ng puso ko. Sa unang pagkakataon, may taong hindi ako pinapaalis.
Dinala niya ako sa likod ng opisina, sa isang silid na amoy luma, may matataas na estante, at punong-puno ng makakapal na ledger, folders, at mga kahong may label ng mga lumang taon.
Archive room.
Doon nagsimulang hanapin ang barkong nasa litrato ko.
Kasama namin ang isang records clerk. Isa-isa nilang binuksan ang matatandang libro ng rehistro. Tinitingnan nila ang mga larawan ng barko, ang lumang vessel registry, at ang listahan ng arrivals at departures noon. Minsan ay pinatutunog lang ng clerk ang dila niya kapag wala siyang makita. Minsan naman ay napapailing si Sir Federico habang paulit-ulit na sinusuri ang litrato.
“Mukhang cargo-passenger vessel,” sabi ng clerk. “Mga sampu hanggang labindalawang taon na siguro ito.”
“Sabi ni Inay, bago pa raw ako ipanganak kinuha ang litrato,” dagdag ko.
Napatingin sa akin si Sir Federico. “Ano’ng pangalan ng mama mo?”
“Lina po. Lina Flores.”
Parang may sumagi sa isip niya. Hindi siya agad nagsalita. Sa halip, lumipat siya sa isang estante ng incident files. Doon nakalagay ang mga ulat tungkol sa mga barkong nasangkot sa aksidente, pagkasira, at mga insidenteng pang-dagat.
Maya-maya, may hinila siyang makapal na folder. Nang mabasa ko ang label, halos hindi ko ito maintindihan sa kapal ng alikabok. Nilinis niya ito ng palad niya.
“M/V Rosalina,” mahina niyang basa.
Napatingin ako sa litrato. Sa pinakababa ng katawan ng barko, may kupas na letrang halos hindi na makita. Nang itapat sa ilaw, lumitaw ang ilang letra.
“…salina.”
Napalunok ako.
“Ito na po ba iyon?”
Binuksan ni Sir Federico ang folder. Nandoon ang lumang manifest, crew list, at incident report. Habang binabasa niya ang mga pahina, napansin kong unti-unting nagbabago ang mukha niya. Mula sa pagiging kalmado, parang namutla siya. Parang may alaala siyang pilit bumabalik.
Pagkatapos, bigla siyang napaupo.
At nang mabasa niya ang isang pahina, dinala niya ang kamay niya sa bibig.
Nakita kong nangilid ang mga luha niya.
“Sir?” mahina kong tawag.
Hindi siya agad sumagot. Nanginginig ang daliri niyang nakaturo sa isang pangalan sa crew list.
“Ruben Flores,” bulong niya.
Napatingin ako. Pareho kami ng apelyido.
“Kilala n’yo po siya?”
Pumikit siya sandali, saka tumango. “Hindi ko lang siya kilala, Nico. Siya ang taong nagligtas sa buhay ko.”
Hindi ko maintindihan agad ang sinabi niya.
Dahan-dahan niyang inilapit sa akin ang incident report. Labindalawang taon na ang nakalipas, nasangkot sa aksidente ang M/V Rosalina habang nasa gitna ng malakas na bagyo. Isa noon sa mga batang field officer na sakay para sa inspection si Federico Salcedo. Nang mawalan ng kontrol ang barko at magkaproblema sa makina, nagkaroon ng gulo sa paglikas.
“Crewman Ruben Flores assisted passengers and port personnel to lifeboat,” basa niya nang nanginginig ang boses. “Last seen returning below deck after hearing another cry for help.”
Huminto siya.
“Kasama ako sa itinulak niya papunta sa lifeboat,” umiiyak na sabi ni Sir Federico. “Naalala ko na ngayon. May isang lalaking bumalik sa loob kahit delikado na. Siya pala si Ruben.”
Pakiramdam ko, hindi ako makahinga.
“Siya po ba… tatay ko?”
Dahan-dahan siyang tumango.
May isa pang papel sa loob ng folder. Isang hindi naipadalang sulat na naka-staple sa ulat, kasama ang note na “For contact tracing.” Binuksan iyon ni Sir Federico at binasa nang malakas.
“Kay Lina, kung mabasa mo man ito at hindi ako makauwi, patawarin mo ako. Hindi kita iniwan. Kung sakaling ipanganak ang anak natin, sabihin mong mahal ko siya. Babalik sana ako para sa inyo.”
Napaupo ako sa tabi ng mesa at tuluyan nang umiyak.
Hindi ako iniwan ng tatay ko.
Hindi lang siya nakauwi.
Matagal na walang nagsalita sa silid. Tanging mahinang hikbi ko at ang pagpupunas ni Sir Federico ng sarili niyang luha ang maririnig. Maya-maya, inilabas pa niya ang isa pang dokumento—isang commendation draft at notice ng benepisyo para sa pamilya ni Ruben Flores na hindi raw na-claim dahil hindi natunton noon ang tamang tirahan ni Inay matapos silang lumipat ng inuupahan.
“Sinubukan pala namin kayong hanapin noon,” sabi niya. “Pero nagpalipat-lipat ang address sa record. Hindi na naitama.”
Hindi ko alam kung malulungkot ako o matutuwa. Parehong naroon sa dibdib ko ang sakit at ginhawa. Masakit dahil totoong wala na si Papa. Pero gumaan dahil sa wakas, may sagot na akong maibibigay sa sarili ko kapag tinanong ko muli kung bakit wala siya.
Hindi dahil hindi niya kami mahal.
Kundi dahil may mga taong pinili niyang iligtas.
Kasama si Sir Federico.
“Kaya ako napaiyak,” sabi ng port administrator habang hawak ang lumang folder. “Dahil buong akala ko, isa lang akong nakaligtas sa isang lumang aksidente. Hindi ko alam na may iniwan pala siyang pamilya na hanggang ngayon ay naghihintay pa rin ng totoo.”
Tinulungan niya akong ayusin ang lahat ng papeles. Nangako siyang hahanapin ang kumpletong records at sisikaping maibigay sa akin ang anumang benepisyong hindi natanggap noon ni Inay. Pero higit sa lahat, may ibinigay siya sa akin na mas mahalaga kaysa pera.
Katotohanan.
Pangalan.
At dangal ng isang ama.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag maliitin ang paghahanap ng isang bata sa katotohanan. Minsan, ang simpleng tanong na paulit-ulit niyang binabalikan ay may dalang sugat na matagal nang naghihintay ng sagot.
- May mga taong akala natin ay nang-iwan, ngunit may mga kuwento palang hindi naipaliwanag dahil nilamon ng panahon, aksidente, at katahimikan.
- Mahalaga ang mga lumang records, sulat, at alaala. Sa mga iyon, minsan nakatago ang dignidad ng isang tao at ang kapayapaang matagal nang ipinagkait sa isang pamilya.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka magsilbi rin itong paalala na sa likod ng bawat lumang larawan, may katotohanang naghihintay lamang na may muling maghanap.
