EPISODE 1: ANG MATANDANG MAY BAYONG SA HEALTH SEMINAR
Hindi na alam ni Mang Isko kung saan niya ilalagay ang maliit niyang bayong habang nakatayo siya sa gilid ng barangay health center. Punong-puno ang silid. May mga nurse, doktor, barangay officials, at mga residente na nakaupo sa plastik na upuan habang nakikinig sa seminar tungkol sa kalusugan. Sa dingding, may mga poster tungkol sa diabetes, high blood, at tamang pagkain.
Tahimik lang siyang pumasok. Suot ang kupas na polo, lumang pantalon, at tsinelas na halos pudpod na. Sa kamay niya ay isang maliit na bayong na may lamang tuwalya, lumang notebook, at ilang pirasong papel na nakatupi. Hindi siya pumunta roon para makipagtalo. Gusto lang niyang makinig.
Pero nang makita siya ng speaker na si Dr. Renzo, biglang napangiti ito nang may halong pangungutya.
“O, may bisita pala tayong albularyo,” biro nito sa mikropono. “Baka mamaya, dahon na lang ang ipainom natin sa mga pasyente.”
Nagtawanan ang ilang tao.
Napayuko si Mang Isko.
Hindi siya nagsalita. Sanay na siya sa ganoong tawa. Sa baryo, may ilan pa ring lumalapit sa kanya kapag may hilot, pilay, o simpleng alalay sa matatanda. Pero alam niyang nagbabago na ang panahon. Kaya nga siya naroon—para matuto, para makinig, para hindi maging sagabal sa tunay na gamutan.
“Lolo,” dagdag ni Dr. Renzo, nakangiti pa rin, “dito po, science ang usapan. Hindi pamahiin.”
Mas lalong tumawa ang ilan.
Isang nurse ang tila naawa, pero hindi rin nagsalita. Si Mang Isko naman ay dahan-dahang umupo sa pinakahuling hanay. Hinawakan niya ang bayong sa kandungan, parang doon niya itinago ang natitirang hiya.
“Makikinig lang po ako, Dok,” mahina niyang sabi.
Pero sa mga nakarinig, parang mas madaling pagtawanan ang matandang tahimik kaysa intindihin kung bakit siya naroon.
At sa harap ng lahat, ang taong dumating para matuto ay ginawang katatawanan.
EPISODE 2: ANG TAWANG MAY KASAMANG PANGHUHUSGA
Nagpatuloy ang seminar, pero bawat salitang lumalabas kay Dr. Renzo ay tila may patama kay Mang Isko. Kapag binabanggit ang tamang gamot, sumisingit ito ng biro tungkol sa dahon. Kapag pinag-uusapan ang checkup, sinasabi nitong huwag basta maniwala sa “bulong-bulong sa baryo.” Ang mga tao naman, tumatawa pa rin, kahit ang ilan ay pilit na lang.
Tahimik si Mang Isko. Nakatingin siya sa poster tungkol sa stroke at diabetes. Minsan, sinusulat niya sa lumang notebook ang mga naririnig. Mabagal ang sulat niya, nanginginig ang kamay, pero seryoso siya.
Napansin iyon ni Dr. Renzo.
“Aba, nagsusulat si Lolo,” sabi nito sa mikropono. “Baka gagawing bagong orasyon.”
Muling nagtawanan ang ilang nasa likod.
Doon na tumayo si Mang Isko. Hindi siya galit. Hindi rin siya palaban. Hawak niya lang ang bayong at marahang tumingin sa doktor.
“Dok,” sabi niya, “hindi po lahat ng albularyo gustong pumalit sa doktor. May mga tao lang sa liblib na lugar na unang lumalapit sa amin dahil malayo ang health center. Kaya gusto ko pong matuto para alam ko kung kailan sila dapat dalhin dito.”
Biglang natahimik ang ilan.
Pero si Dr. Renzo ay ngumiti pa rin nang malamig. “Maganda pakinggan, Tay. Pero delikado ang kalahating alam.”
Tumango si Mang Isko. “Tama po kayo. Kaya nga po ako nandito.”
May ilang residente ang napatingin sa sahig.
Parang may sumabit na hiya sa hangin.
Pero hindi pa rin bumaba ang yabang ng doktor. “Sige, maupo na po kayo. Baka may mahimatay pa sa lecture natin.”
Hindi niya alam na ilang minuto lang ang lilipas, may tunay na mahihimatay.
At sa sandaling iyon, ang matandang pinahiya niya ang siya palang unang makakapansin ng bagay na hindi nakita ng lahat.
EPISODE 3: ANG BIGLANG PAGHIMATAY
Nasa gitna na ng discussion tungkol sa blood sugar nang biglang may narinig silang mahinang pagbagsak sa bandang ikatlong hanay.
“Ay!” sigaw ng isang babae.
Napalingon ang lahat.
Isang ginang na nasa edad kwarenta ang nakahandusay sa sahig. Maputla ang mukha, malamig ang kamay, at hindi agad sumasagot sa tawag ng nurse. Nagkagulo ang mga tao. May tumayo, may sumigaw, may naglabas ng cellphone, at may ibang umatras sa takot.
“Give her space!” sigaw ni Dr. Renzo habang nagmamadaling bumaba sa maliit na entablado.
Lumapit ang dalawang nurse. Sinuri ang pulso. Kinuha ang blood pressure. May isang staff na naghahanap ng glucometer, pero hindi agad makita kung saang bag nailagay. Ang asawa ng babae ay wala roon. Ang mga kasama niya, hindi alam ang buong medical history.
“Sino ang nakakakilala sa kanya?” tanong ng doktor.
Tahimik.
May nagsabing taga kabilang barangay daw. May nagsabing nakita lang niya ito sa pila. Walang sigurado.
Si Mang Isko, na nasa likod, dahan-dahang tumayo. Nakatingin siya sa mukha ng babae.
“Si Lina ’yan,” mahina niyang sabi.
Napalingon ang nurse. “Kilala n’yo po?”
“Opo,” sagot niya. “Taga Sitio Maligaya. May diabetes siya. Minsan bumabagsak ang asukal niya kapag hindi nakakakain.”
Tumingin si Dr. Renzo sa kanya. Sa gitna ng tensyon, nawala ang ngiti nito.
“Sigurado kayo?”
Dahan-dahang binuksan ni Mang Isko ang bayong. Kinuha niya ang lumang notebook at isang nakatuping papel.
“Dinala niya ito sa akin noong nakaraang buwan,” sabi niya. “Hindi ko po siya ginamot. Pinapunta ko po siya sa health center. Sinulat ko po rito ang maintenance niya para hindi niya makalimutan.”
Kinuha ng nurse ang papel. Naroon ang pangalan ni Lina, mga iniinom na gamot, at paalala ng health worker tungkol sa pagkain bago uminom ng gamot.
“Doc,” sabi ng nurse, “may gamot siya sa diabetes.”
Biglang nagbago ang mukha ni Dr. Renzo.
Hindi na pang-aasar.
Kundi pag-aalala.
At sa unang pagkakataon, hindi niya nakita si Mang Isko bilang katatawanan.
Nakita niya itong bilang taong may hawak na impormasyong puwedeng makatulong sa pasyente.
EPISODE 4: ANG DOKTOR NA HUMINGI NG TULONG
“Manong,” sabi ni Dr. Renzo, mas mababa na ang boses, “kailan siya huling kumain? Alam n’yo ba?”
Lumuhod si Mang Isko sa di kalayuan, hindi humahadlang sa mga nurse. “Kanina po, narinig kong sinabi niya sa kapitbahay na nagmadali siya at kape lang ang laman ng tiyan. Sabi niya, uminom pa rin siya ng gamot dahil ayaw niyang tumaas ang sugar niya.”
Nagkatinginan ang mga nurse.
“Possible hypoglycemia,” sabi ng isa.
Mabilis na kumilos ang medical team. Sinunod nila ang tamang proseso, sinuri ang blood sugar, at agad na inasikaso ang pasyente. Hindi nakialam si Mang Isko sa gamutan. Hindi siya nagbigay ng kung ano-anong pampahid o inumin. Nanatili siya sa tabi, handang sumagot kapag may itinanong tungkol kay Lina.
“May allergy ba siya?” tanong ni Dr. Renzo.
Binuklat ni Mang Isko ang notebook. “May nakasulat po rito. Bawal siya sa isang klase ng pain reliever. Sinabi raw po ng doktor niya dati.”
Kinuha ulit ng nurse ang impormasyon.
Sa bawat sagot ng matanda, lalong bumibigat ang katahimikan ng silid. Ang mga taong kanina’y tumatawa, ngayon ay nakatingin sa kanya na parang ngayon lang nila naintindihan na ang karanasan sa komunidad ay hindi dapat agad itapon.
Ilang minuto pa, unti-unting nagkamalay si Lina. Nang imulat nito ang mata, unang hinanap ang tubig. Pagkatapos, nakita niya si Mang Isko.
“Tay Isko…” mahina niyang sabi.
“Dito lang ako, Lina,” sagot niya.
Napatingin si Dr. Renzo sa matanda. “Salamat po,” sabi niya.
Dalawang salita lang.
Pero sa loob ni Mang Isko, parang nabawasan ang bigat na ipinatong sa kanya kanina.
Hindi siya ngumiti nang malaki. Tumango lang siya.
Dahil hindi niya kailangan ng palakpakan.
Ang mahalaga, ligtas ang pasyente.
EPISODE 5: ANG ARAL SA GITNA NG SEMINAR
Nang maging maayos na ang lagay ni Lina at madala sa mas komportableng bahagi ng health center, tahimik pa rin ang buong silid. Wala nang nagtatawanan. Wala nang bumubulong. Maging si Dr. Renzo ay matagal na nakatayo sa harap, hawak ang mikropono na parang bigla itong bumigat.
Pagkatapos, humarap siya sa lahat.
“Kanina,” sabi niya, “may pinagtawanan ako.”
Napatingin ang mga tao kay Mang Isko.
“At mali ako,” tuloy ng doktor. “Mali ang pagtawag kong katatawanan sa taong dumating dito para matuto. Mali ang panghuhusga ko sa kanya dahil lang sa tawag ng mga tao sa kanya ay albularyo.”
Lumapit siya kay Mang Isko.
Sa harap ng mga nurse, pasyente, barangay officials, at residenteng kanina’y tumatawa, yumuko siya.
“Pasensya na po, Mang Isko.”
Hindi agad nakasagot ang matanda.
Pagkatapos, marahan niyang hinawakan ang balikat ng doktor. “Dok, pareho lang naman tayong gustong may gumaling. Kayo, may pinag-aralan. Ako, may karanasan sa mga taong hindi agad nakakarating sa inyo. Mas mabuti kung hindi tayo magkalaban.”
Tahimik ang lahat.
Dahil sa simpleng salitang iyon, nabuksan ang isang katotohanang mas mahalaga pa sa seminar.
Hindi dapat naglalaban ang kaalaman at malasakit.
Dapat silang nagtutulungan.
Mula noon, inimbitahan ng health center si Mang Isko na maging community health volunteer. Hindi para manggamot bilang doktor, kundi para tumulong magpaliwanag sa mga residente kung kailan dapat magpa-checkup, uminom ng tamang gamot, at huwag ipagpaliban ang sintomas. Ang lumang notebook niya ay hindi na pinagtawanan. Ginamit pa iyon bilang halimbawa ng maayos na pag-alala sa kondisyon ng mga tao sa sitio.
Si Dr. Renzo naman ay nagbago. Sa bawat seminar, sinasabi niya, “Makinig tayo sa komunidad. Minsan, ang unang nakakaalam ng pinagdaraanan ng pasyente ay hindi ang may stethoscope, kundi ang taong kasama nila sa araw-araw.”
At si Mang Isko, tahimik pa rin. Bitbit pa rin ang bayong. Ngunit hindi na siya nakayuko kapag pumapasok sa health center.
Dahil sa araw na pinahiya siya, hindi siya gumanti.
Tumulong siya.
At iyon ang dahilan kung bakit mas maraming tao ang natutong rumespeto.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya upang mas marami ang maalala na huwag maliitin ang taong may ibang pinanggagalingang kaalaman, lalo na kung ang dala niya ay malasakit, karanasan, at kagustuhang tumulong sa kapwa.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad pagtawanan ang taong iba ang pinanggalingan o paraan ng pagkatuto, dahil maaaring may karanasan siyang makakatulong sa oras ng pangangailangan.
2. Ang tunay na kaalaman ay hindi dapat gamitin para mangmaliit, kundi para umunawa, magturo, at magligtas.
3. Mahalaga ang tamang gamutan at propesyonal na tulong medikal, pero mahalaga rin ang pakikinig sa taong nakakakilala sa pasyente at sa kanyang kalagayan.
4. Ang respeto ay hindi nababawasan kapag ibinigay sa taong simple, matanda, o iba ang hanapbuhay. Mas lalo pa nitong pinapakita ang tunay na pagkatao natin.
5. Hindi kailangang gumanti sa mga nanghiya sa atin. Minsan, ang pinakamalakas na sagot ay ang manatiling mabuti at tumulong pa rin kapag kailangan nila.
