EPISODE 1: ANG BAUNANG DINALA SA BUROL
Tahimik sana ang dasal sa funeral chapel nang dumating ang isang matandang lalaki na basang-basa sa ulan.
Pitumpu’t apat na taong gulang si Mang Celso.
Kupas ang kanyang polo, maputik ang pantalon, at mahigpit niyang yakap ang isang lumang stainless na baunan.
Pagpasok niya, agad siyang napansin ng mga nakikiramay.
Hindi dahil kakilala siya.
Kundi dahil dumiretso siya sa kabaong.
“Teka, Tay,” sabi ng isang lalaki. “Saan kayo pupunta?”
“Diyan lang po.”
Lumapit si Mang Celso sa ataul at inilapag ang baunan sa maliit na mesa sa tabi nito.
May ilang napangiti.
“Ano ’yan?”
“Pagkain po.”
“Pagkain?”
May tumawa.
“Tay, patay na po ’yan. Hindi na kakain.”
May ilan pang napahagikgik.
Hindi sumagot si Mang Celso.
Dahan-dahan niyang binuksan ang baunan.
Adobong manok.
Kaning puti.
At isang maliit na piraso ng hinog na mangga.
“Paborito niya po,” bulong ng matanda.
Napakunot-noo ang kapatid ng namatay.
“Kilalang-kilala n’yo ba si Rogelio?”
Rogelio Santos ang pangalan ng lalaking nasa kabaong. Animnapu’t walong taong gulang. Tahimik na namuhay bilang karpintero at halos walang ikinukuwento tungkol sa nakaraan.
Umiling si Mang Celso.
“Hindi po Rogelio ang pangalan niya.”
Biglang natahimik ang ilan.
“Ano?”
Lumapit siya sa kabaong.
Tinitigan niya ang mukha ng yumao.
Nanginginig ang kanyang mga daliri.
“Ernesto.”
May tumawa na naman.
“Tay, baka maling burol ang napuntahan n’yo.”
Pero umagos ang luha ni Mang Celso.
“Hindi ako nagkamali.”
Hinawakan niya ang dibdib.
“Tatlumpu’t walong taon kitang hinanap, bunso.”
Sa likuran, napansin iyon ni Father Gabriel.
At napansin din niyang may lumang litrato na bahagyang nakasilip mula sa bulsa ng matanda.
EPISODE 2: ANG KAPATID NA MATAGAL NANG INILIBING SA ALAALA
“Tay, puwede ko bang makita ’yang litrato?”
Napalingon si Mang Celso kay Father Gabriel.
Dahan-dahan niyang inilabas iyon.
Kupas na ang larawan.
May mga bahaging halos burado na.
Pero makikita pa rin ang dalawang binatang nakaupo sa harap ng isang lumang bahay.
Pareho silang nakangiti.
Ang isa ay malinaw na batang bersyon ni Mang Celso.
Ang isa naman—
kamukha ng lalaking nasa kabaong.
Napahinto si Father Gabriel.
“Sino ito?”
“Bunso kong kapatid. Si Ernesto.”
Sa likod ng larawan ay may nakasulat na petsa.
“Anong nangyari sa kanya?”
Huminga nang malalim si Mang Celso.
“Noong taon ding ’yan, sumakay siya sa barkong papuntang Maynila. Nagkaroon ng sunog sa biyahe. Maraming nawawala.”
“Kasama siya?”
Tumango ang matanda.
“Hindi nakita ang katawan.”
Pero makalipas ang ilang buwan, sinabi ng mga awtoridad na maliit na ang pag-asang may nakaligtas pa.
Nagdaos ang pamilya ng misa.
Naglagay sila ng pangalan ni Ernesto sa puntod ng mga magulang nila.
At sa loob ng halos apat na dekada, namuhay si Mang Celso sa paniniwalang patay na ang kapatid.
“Pero bakit ngayon lang kayo nagpunta rito?” tanong ng isang babae.
“Kahapon ko lang nakita ang litrato ng burol sa Facebook ng dati kong kapitbahay.”
Napatingin si Mang Celso sa kabaong.
“Pagkakita ko sa mukha niya, alam ko.”
May lalaking umiling.
“Maraming magkamukha.”
Tumango ang matanda.
“Oo.”
Pagkatapos ay itinuro niya ang litrato.
Sa leeg ni Ernesto sa lumang larawan ay may maliit na pendant na hugis araw.
“Pareho kaming binigyan ni Nanay nito.”
Biglang napatingin si Father Gabriel sa katawan.
Sa leeg ng yumao, bahagyang natatakpan ng kuwelyo—
may lumang pendant.
Hugis araw.
Napaatras ang pari.
“Sandali.”
Agad niyang itinaas ang kamay.
“Huwag muna nating ituloy ang seremonya.”
Nawala ang anumang tawanan.
Dahil sa unang pagkakataon, naisip ng lahat—
baka hindi nalilito ang matanda.
Baka isang patay na kapatid ang tunay niyang natagpuan.
EPISODE 3: ANG PANGALANG ITINAGO NI ROGELIO
Dinala muna ang pamilya sa maliit na silid sa gilid ng chapel.
Kasama si Mang Celso.
Kasama rin si Father Gabriel.
“May alam ba kayong tungkol sa buhay ni Rogelio bago siya dumating dito?” tanong ng pari.
Umiling ang pamangkin ng yumao.
“Hindi po. Basta sabi ni Tito, galing siyang probinsya. Ayaw niyang pag-usapan ang pamilya niya.”
“May asawa?”
“Wala.”
“Anak?”
“Wala rin po.”
Tahimik si Mang Celso.
Parang bawat sagot ay lalo lamang nagkukumpirma sa kanyang kinatatakutan.
Maya-maya, inilabas ng pamangkin ang maliit na kahong natagpuan sa kuwarto ni Rogelio.
“Mga gamit niya po ito.”
May rosaryo.
Lumang wallet.
Ilang resibo.
At isang identification card na halos hindi na mabasa.
Sa ilalim ng wallet ay may nakatiklop na papel.
Binuksan ni Father Gabriel.
May sulat-kamay.
Kung sakaling may maghanap sa akin na nagngangalang Celso Villanueva, sabihin ninyong patawad.
Namutla ang matanda.
“Pangalan ko ’yan.”
Parang nawala ang lakas sa kanyang mga tuhod.
Umupo siya.
“Bakit?”
May isa pang sulat.
Mas mahaba.
Doon unti-unting lumabas ang katotohanan.
Nakaligtas si Ernesto sa aksidente.
Nasagip siya ng isang mangingisda ngunit ilang buwan siyang nawalan ng alaala matapos tamaan ang ulo.
Nang bumalik ang ilang alaala niya, nasa Maynila na siya at gumagamit ng pangalang Rogelio Santos.
Gusto sana niyang umuwi.
Pero nalaman niyang namatay ang kanilang ama matapos ang aksidente.
Sinisi niya ang sarili.
Naniwala siyang ang pagkawala niya ang dahilan kung bakit nanghina ang matanda.
Kaya hindi siya bumalik.
Habang lumilipas ang mga taon, lalong naging mahirap ang pag-uwi.
Nahihiya.
Natatakot.
At hanggang sa huli—
hindi niya nagawang harapin ang kapatid.
Napahagulgol si Mang Celso.
“Buhay ka pala.”
Tiningnan niya ang ataul sa labas.
“Buhay ka pala habang hinahanap kita.”
EPISODE 4: ANG HULING PAGKAIN NI ERNESTO
Hindi agad ipinagpatuloy ni Father Gabriel ang misa.
Binigyan niya ng oras ang pamilya.
At sa harap ng lahat, tumayo si Mang Celso sa tabi ng kabaong.
Wala nang tumatawa.
Wala nang nagtuturo sa baunang dala niya.
“Alam n’yo kung bakit may pagkain ako?” tanong niya.
Tahimik ang lahat.
“Noong mga bata kami, mahirap lang pamilya namin.”
Madalas silang maghati ni Ernesto sa isang itlog.
Kapag may adobo, espesyal na araw iyon.
At kapag may mangga—
nag-aagawan sila.
Napangiti si Mang Celso habang umiiyak.
“Noong araw bago siya umalis, nagluto ako ng adobo.”
Sinabi raw ni Ernesto noon, “Kuya, sa pagbalik ko, ikaw ulit magluluto.”
“Hindi siya bumalik.”
Huminto ang matanda.
“Kaya tuwing birthday niya, nagluluto ako.”
Tatlong dekada.
Isang plato para sa sarili niya.
Isa para sa kapatid na wala.
Binuksan niya ang baunan.
Kumuha ng maliit na plato.
Inilagay ang kanin.
Adobo.
At mangga.
Inilapag iyon malapit sa kabaong.
“Bunso.”
Nanginginig ang kanyang boses.
“Ang tagal mong bumiyahe.”
May mga umiiyak na sa likuran.
Pati ang lalaking unang tumawa sa kanya ay nakayuko.
“Hindi na kita tatanungin kung bakit hindi ka umuwi.”
Hinaplos ni Mang Celso ang gilid ng kabaong.
“Pagod ka na siguro.”
Pumikit siya.
“Pero sana alam mong hindi kita pinagalitan.”
Tumulo ang luha sa kanyang pisngi.
“Naghintay lang ako.”
Lumapit si Father Gabriel at inilagay ang kamay sa balikat niya.
At doon na ipinagpatuloy ang seremonya.
Ngunit ngayon, hindi na lamang si Rogelio Santos ang ipinagluluksa nila.
Inihahatid na rin nila si Ernesto Villanueva—
isang anak.
Isang kapatid.
At isang lalaking gumugol ng halos buong buhay na takot umuwi.
EPISODE 5: ANG PAG-UWI NA HULI NA ANG LAHAT
Pagkatapos ng libing, hiniling ni Mang Celso na maiuwi ang mga abo ng kapatid sa kanilang probinsya.
Walang tumutol.
Pagdating sa lumang bahay ng pamilya, halos wala nang natira kundi ilang poste, lumang puno ng mangga, at maliit na puntod ng kanilang mga magulang.
Doon niya inilagay ang urn ni Ernesto.
Sa tabi ng puntod ng kanilang ama.
May maliit na marker doon na ginawa pa noong 1988.
ERNESTO VILLANUEVA.
PRESUMED DEAD.
Napahawak si Mang Celso sa lumang letra.
“Ang tagal mong patay dito,” bulong niya, “kahit buhay ka pala sa ibang lugar.”
Maya-maya, inilabas niya ang lumang litrato.
Dalawang binata.
Dalawang magkapatid.
Parehong walang kaalam-alam kung gaano katagal ang paghihiwalay na naghihintay sa kanila.
Inilapag niya iyon sa tabi ng urn.
Bago umalis, nagdala siyang muli ng maliit na baunan.
Adobo.
Kanin.
Mangga.
Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi na niya inilagay ang pagkain na parang naghihintay pa siyang babalik ang kapatid.
Umupo siya sa tabi ng puntod.
Kumuha ng dalawang kutsara.
Inilapag ang isa sa tabi niya.
At kumain nang tahimik.
“Masarap pa rin,” sabi niya habang umiiyak.
Humampas ang mahinang hangin sa puno ng mangga.
Napangiti ang matanda.
Hindi na niya mababawi ang tatlumpu’t walong taong nawala.
Hindi na niya matatanong ang kapatid kung saan ito tumira, sino ang naging mga kaibigan nito, o ilang beses nitong naisip umuwi.
Pero may isang bagay siyang nakuha.
Katotohanan.
At kahit huli na—
nakauwi rin si Ernesto.
Hindi sakay ng barko.
Hindi dala ang pangakong sinabi noong kabataan nila.
Kundi sa mga kamay ng kapatid na hindi kailanman tumigil sa pag-alala.
Minsan, ang tahanan ay naghihintay nang mas matagal kaysa inaakala natin.
At minsan, ang pinakamasakit na pag-uwi ay iyong dumating nang wala nang pagkakataong sabihing—
“Kuya, nandito na ako.”
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad pagtawanan ang isang bagay na hindi natin nauunawaan. Ang baunang tila kakaiba para sa iba ay may dalang tatlumpu’t walong taon ng pagmamahal, paghihintay, at pangungulila.
2. Huwag hayaang ang hiya at takot ang maging dahilan upang tuluyan tayong lumayo sa mga taong nagmamahal sa atin. Maaaring mas handa silang umunawa at magpatawad kaysa sa iniisip natin.
3. Ang pamilya ay hindi lamang nasusukat sa dami ng taon na magkasama. Kahit lumipas ang mahabang panahon, may pagmamahal na hindi basta nabubura ng distansya o katahimikan.
4. Huwag ipagpaliban ang paghingi ng tawad at pag-uwi. Hindi natin alam kung gaano karaming pagkakataon pa ang ibibigay sa atin upang sabihin ang mga salitang matagal nating kinikimkim.
5. Ang maliliit na alaala—isang larawan, pendant, pagkain, o lumang pangako—ay maaaring maging tulay pabalik sa mga taong akala natin ay tuluyan nang nawala.
Kung naantig ka sa kuwento nina Mang Celso at Ernesto, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka magsilbi itong paalala sa isang taong matagal nang nag-aatubiling umuwi, humingi ng tawad, o muling kumatok sa pintuan ng pamilyang naghihintay pa rin sa kanya.
