“Anak, si Mama ito! Hindi mo ba ako nakikilala?”
Iyon ang sinabi ko habang nakaluhod sa harap ng siyam na taong gulang kong anak na si Mika.
Pitong taon akong nagtrabaho sa Hong Kong.
Pitong taon akong nagtiis ng pagod, lungkot, at pangungulila para lamang mabigyan siya ng magandang kinabukasan.
Pero ngayong nasa harap ko na siya, sa halip na yakapin ako, dahan-dahan siyang umatras at nagtago sa likod ng dingding.
“Sino po kayo?” mahina niyang tanong.
Parang may matalim na bagay na tumusok sa dibdib ko.
“Mika, anak, ako ito. Si Mama Cristina.”
Ipinakita ko ang laruan at mga pasalubong na binili ko para sa kaniya.
Pero hindi niya iyon kinuha.
Sa halip, tumakbo siya papunta sa kusina at sumigaw.
“MAMA! MAY BABAENG HINDI KO KILALA!”
Napahinto ako.
Dahil ang babaeng lumabas mula sa kusina at niyakap niya nang mahigpit ay hindi ako.
Kundi ang biyenan kong si Aling Ester.
Ang nanay ng asawa ko.
“Mama, sino po siya?” tanong ni Mika habang nakatago sa likod ng kaniyang lola.
Hindi ako nakagalaw.
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Ang hindi makilala ng sarili kong anak.
O ang marinig siyang tawaging “Mama” ang ibang babae.
Pero hindi ko pa alam noon na may isang lumang kahon sa ilalim ng kama ng biyenan ko.
At ang mga sulat na nakatago roon ang magpapakita kung gaano kalaki ang nawala sa amin habang nagtatrabaho ako sa ibang bansa.
Ako si Cristina, tatlumpu’t anim na taong gulang, at pitong taon akong nagtrabaho bilang domestic helper sa Hong Kong.
Noong umalis ako ng Pilipinas, dalawang taong gulang pa lamang si Mika.
Malambing siyang bata.
Tuwing uuwi ako galing sa palengke, tatakbo siya palapit sa akin habang sumisigaw ng “Mama!”
Madalas, hindi pa nga ako nakakapasok sa bahay ay nakayakap na siya sa aking mga binti.
Ang asawa kong si Nestor ay nagtatrabaho bilang construction worker noon.
Hindi sapat ang kaniyang kinikita para sa aming pang-araw-araw na pangangailangan.
Madalas kaming mangutang para sa gatas, diaper, at gamot ni Mika.
Hanggang sa nagkaroon ako ng pagkakataong magtrabaho sa Hong Kong.
“Tatlong taon lang, Nestor,” sabi ko. “Kapag nakaipon na tayo, uuwi na ako.”
Umiiyak siyang tumango.
“Basta huwag mong kalilimutan ang anak natin.”
Hindi ko alam na ang tatlong taon ay magiging pito.
Noong una, araw-araw kaming nagvi-video call.
Tuwing nakikita ako ni Mika sa cellphone, masaya siyang sumisigaw.
“Mama! Mama!”
Pero habang lumalaki siya, unti-unti ring nagbago ang lahat.
Naging abala ako sa trabaho.
May mga araw na hindi ako pinapayagang gumamit ng cellphone habang nag-aalaga ng mga bata.
Minsan, gabi na ako nakakauwi sa kuwarto.
At kapag tumatawag ako, tulog na si Mika.
Hanggang sa naging lingguhan ang aming pag-uusap.
Pagkatapos, naging paminsan-minsan na lamang.
May mga pagkakataong tinatanong ko si Nestor kung bakit ayaw makipag-usap ni Mika.
“Mahiyain na siya, Cristina. Lumalaki na kasi.”
Akala ko normal lamang iyon.
Buwan-buwan naman akong nagpapadala ng pera.
Binabayaran ko ang matrikula niya.
Binibilhan ko siya ng damit.
Nagpapadala ako ng mga laruan tuwing birthday at Pasko.
Sa isip ko, sapat na iyon upang maramdaman niyang mahal ko siya.
Pero nagkamali ako.
Nang matapos ang kontrata ko, nagpasya akong umuwi nang permanente.
May sapat na kaming ipon para magsimula ng maliit na negosyo.
Bumili ako ng malaking manika para kay Mika.
May kasama ring mga damit, sapatos, at chocolates.
Sa eroplano, hindi ko mapigilang ngumiti habang iniisip ang magiging reaksyon niya.
Akala ko, yayakapin niya ako.
Akala ko, iiyak siya sa tuwa.
Pero pagdating ko sa bahay, para lamang akong isang estrangherang hindi niya kilala.
Kinagabihan, sinubukan kong tabihan siya habang nanonood ng telebisyon.
“Mika, anak, gusto mo bang buksan natin ang mga pasalubong ko?”
Umiling siya.
“Hindi po.”
“Bakit naman?”
“Baka po kunin ninyo ulit kapag umalis kayo.”
Hindi ako nakasagot.
Dahil sa simpleng pangungusap na iyon, naramdaman kong hindi lamang mukha ko ang nakalimutan niya.
Pati ang pakiramdam ng pagkakaroon ng ina ay naging malayo na sa kaniya.
Nang gabing iyon, nadatnan ako ni Aling Ester na umiiyak sa kusina.
“Ma, bakit Mama ang tawag niya sa inyo?” tanong ko.
Matagal siyang natahimik.
“Cristina, noong maliit pa si Mika, gabi-gabi siyang umiiyak habang hinahanap ka.”
“Sinusubukan naming ipaliwanag na nagtatrabaho ka sa ibang bansa.”
“Pero hindi pa niya maintindihan kung bakit hindi ka umuuwi.”
Napayuko ako.
“Isang gabi, nilagnat siya nang mataas. Buong gabi ko siyang binantayan. Habang yakap ko siya, bigla niya akong tinawag na Mama.”
“Hindi ko siya itinama agad dahil takot na takot siya noon.”
“Kinabukasan, iyon na ang tawag niya sa akin.”
Nagsimulang umiyak ang biyenan ko.
“Sinubukan kong sabihin na lola niya ako. Pero kapag umiiyak siya, Mama pa rin ang hinahanap niya.”
Hindi ko alam kung ano ang sasabihin.
Dahil alam kong hindi kasalanan ng biyenan ko ang nangyari.
Siya ang nandiyan noong wala ako.
Siya ang nagpuyat.
Siya ang nag-alaga.
Siya ang yumakap sa anak kong umiiyak gabi-gabi.
Makalipas ang ilang araw, habang naglilinis ako ng silid ni Aling Ester, may nakita akong lumang kahon sa ilalim ng kaniyang kama.
Nakasulat sa ibabaw:
“Mga sulat ni Mika para kay Mama.”
Binuksan ko iyon.
May mga papel na may guhit ng bahay, bulaklak, at mga taong magkakahawak-kamay.
Ang unang sulat ay noong apat na taong gulang si Mika.
“Dear Mama, uwi ka na. May drawing ako para sa iyo.”
Sa ikalawa, may nakasulat:
“Mama, birthday ko po ngayon. Sana nandito ka.”
Sa ikatlo:
“Mama, may program kami sa school. Lahat ng kaklase ko may kasamang nanay. Si Lola lang ang kasama ko.”
Hindi ko na napigilang umiyak.
Pero ang pinakamasakit ay ang sulat noong pitong taong gulang siya.
“Dear Mama, hindi na po ako iiyak kapag hindi ka tumatawag. Sabi ni Lola, mahal mo ako. Pero bakit po mas mahalaga ang trabaho mo kaysa sa pag-uwi sa akin?”
Nalaglag ang papel sa aking kamay.
Dahil noong taong iyon, tinawagan ako ni Nestor.
“Cristina, umuwi ka muna. Hinahanap ka ni Mika.”
Pero sinabi kong hindi pa puwede.
May bonus akong matatanggap kapag natapos ang kontrata.
Ayokong masayang ang pagkakataon.
Hindi ko alam na habang naghahabol ako ng dagdag na pera, may batang unti-unting natututong mabuhay nang hindi umaasa sa aking pagbabalik.
May isa pang sulat sa kahon.
Hindi sulat ni Mika.
Kundi sulat ng biyenan ko.
“Cristina, anak, kung mababasa mo ito, sana ay huwag kang magalit kay Mika.”
“Hindi ka niya nakalimutan dahil hindi ka niya mahal.”
“Natuto lamang siyang huwag umasa sa mga pangakong hindi niya alam kung kailan matutupad.”
“Sa tuwing may programa sa paaralan, ako ang kasama niya.”
“Sa tuwing may sakit siya, ako ang hinahanap niya.”
“Pero anak, gusto kong malaman mong hindi ko kailanman inagaw ang lugar mo.”
“Sa bawat gabing tinatawag niya akong Mama, sinasabi ko sa kaniyang may isa pa siyang Mama na nagtatrabaho nang malayo dahil mahal na mahal siya.”
“Kapag handa na siya, hayaan mong siya mismo ang lumapit sa iyo.”
Doon ko naunawaan kung gaano kalaki ang sakripisyo ng biyenan ko.
Hindi niya sinubukang palitan ako.
Pinunan lamang niya ang puwang na naiwan ko.
Pero may isang bagay pa akong natuklasan.
Sa ilalim ng kahon, may mga resibo ng ospital at maintenance medicine.
Mayroon ding medical record ni Aling Ester.
May malubha pala siyang sakit sa puso.
Matagal na niyang iniinda iyon.
Pero hindi niya sinabi sa akin.
Nang tanungin ko siya, ngumiti lamang siya.
“Ayaw kong mag-alala ka sa abroad. Marami ka nang iniisip.”
“Ma, bakit hindi ninyo sinabi?”
Hinawakan niya ang aking kamay.
“Dahil gusto kong makauwi ka para sa anak mo, hindi dahil natatakot kang mawala ako.”
Hindi ko na napigilang yakapin siya.
Mula noon, sinubukan kong bumawi kay Mika.
Hindi ko siya pinilit na tawagin akong Mama.
Hinahatid ko siya sa paaralan.
Ipinagluluto ng paborito niyang sinigang.
Tinutulungan sa assignment.
At kapag gabi, umuupo lamang ako sa tabi niya habang nagkukuwento siya tungkol sa kaniyang araw.
Unti-unti siyang naging komportable sa akin.
Minsan, hinawakan niya ang kamay ko habang tumatawid kami.
Maliit na bagay iyon.
Pero para sa akin, parang unang beses ko siyang muling naging anak.
Makalipas ang apat na buwan, biglang inatake sa puso si Aling Ester.
Dinala namin siya sa ospital.
Habang nakahiga siya, hawak ni Mika ang kaniyang kamay.
“Mama, huwag po kayong aalis.”
Umiiyak ang anak ko.
Lumapit ako at niyakap siya.
“Anak, nandito lang ako.”
Bigla niya akong tiningnan.
“Mama Cristina, tulungan po natin si Mama.”
Iyon ang unang pagkakataong tinawag niya akong Mama mula nang makauwi ako.
Pero sa halip na matuwa, lalo akong napaiyak.
Dahil sa sandaling natanggap niya akong muli bilang ina, unti-unti namang nawawala ang babaeng naging ina niya sa loob ng pitong taon.
Tatlong araw matapos maospital, pumanaw si Aling Ester.
Tahimik siyang nawala habang hawak namin ni Mika ang kaniyang mga kamay.
Sa libing, hindi bumitaw si Mika sa akin.
Paulit-ulit niyang tinatanong kung kailan babalik ang kaniyang Mama.
At sa bawat tanong niya, pakiramdam ko ay muli kong nararanasan ang sakit ng isang batang naghihintay sa taong hindi na uuwi.
Makalipas ang isang linggo, may nakita akong maliit na sobre sa aparador ni Aling Ester.
Nakasulat ang pangalan ko.
“Cristina, anak, kung dumating ang araw na wala na ako, huwag mong piliting kalimutan ni Mika ang mga taon naming magkasama.”
“Hayaan mo siyang mahalin tayong dalawa.”
“Dahil hindi naman kailangang mabawasan ang pagmamahal niya sa akin para madagdagan ang pagmamahal niya sa iyo.”
“Ang hiling ko lamang, huwag mo na siyang iwan nang matagal.”
“Dahil alam ko kung gaano kasakit ang maghintay sa isang taong mahal na mahal mo.”
Ngayon, dalawang taon na mula nang makauwi ako.
Labing-isang taong gulang na si Mika.
Tinatawag na niya akong Mama.
Pero tuwing gabi, bago matulog, may isang litrato siyang hinahalikan.
Litrato iyon ni Aling Ester.
“Mama, good night po,” mahina niyang sinasabi.
Minsan, tinanong niya ako kung nagseselos ba ako kapag tinatawag pa rin niyang Mama ang kaniyang lola.
Niyakap ko siya.
“Hindi, anak. Dahil mahal na mahal ka rin niya.”
Ngumiti siya.
“Dalawa po pala ang Mama ko.”
Tumango ako habang pinipigilang umiyak.
“Oo, anak. Dalawa ang Mama mo.”
Pero nang gabing iyon, habang natutulog na si Mika, napaupo ako sa tabi ng kaniyang kama.
Doon ko naisip ang pinakamabigat na katotohanan sa buhay ko.
Pitong taon akong nagtrabaho upang mabigyan ang anak ko ng magandang kinabukasan.
Nakapag-ipon ako.
Nakapagpatayo kami ng mas maayos na bahay.
Nabili ko ang mga bagay na dati naming pinapangarap.
Pero may isang bagay akong hindi kailanman mabibili.
Ang pitong taong lumipas sa buhay ng anak ko.
Hindi ko na maibabalik ang unang araw niya sa paaralan.
Ang unang medalya.
Ang mga gabing nilalagnat siya.
At ang mga pagkakataong hinahanap niya ako habang umiiyak.
Mas masakit, ang babaeng pumuno sa lahat ng pagkukulang ko ay wala na rin.
Ngayon, kapag tinatawag ako ni Mika ng “Mama,” masaya ang puso ko.
Pero may bahagi rin nito na palaging nasasaktan.
Dahil alam kong may isang matandang babaeng dapat sana ay kasama naming dalawa upang marinig iyon.
At habang buhay kong dadalhin ang katotohanang ito.
Noong umuwi ako mula abroad, hindi ako makilala ng sarili kong anak.
At noong muli niya akong nakilalang kaniyang ina, saka naman niya tuluyang nawala ang babaeng tinawag niyang Mama sa loob ng pitong taon.
Ang pera ay maaari pang kitain.
Ang mga regalo ay maaaring bilhin.
Pero ang panahon at pagmamahal na ibinigay ni Aling Ester sa anak ko ay isang utang na loob na hindi ko na kailanman mababayaran.
Dahil ngayong mayroon na akong pagkakataong magpasalamat sa kaniya, isang malamig na lapida na lamang ang maaari kong dalawin.
At isang pangakong hindi ko na babaliin ang maiiwan kong alay.
Na habang buhay ako, hindi na muling maghihintay nang mag-isa ang anak ko sa pintuan.
MGA ARAL SA BUHAY
1. HINDI LAHAT NG SAKRIPISYO AY NASUSUKAT SA PERA. Ang pagtatrabaho sa ibang bansa ay malaking sakripisyo para sa pamilya. Ngunit may mga pagkakataong ang presensya, yakap, at panahon ng isang magulang ay higit na kailangan ng anak kaysa sa mamahaling regalo at materyal na bagay.
2. ANG PAGMAMAHAL NG BATA AY NABUBUO SA ARAW-ARAW NA PAG-AARUGA. Ang batang lumalaki ay naghahanap ng taong makakasama niya sa oras ng takot, lungkot, at pangangailangan. Hindi sapat ang salitang “mahal kita” kung wala ang pagkakataong maramdaman niya ito.
3. HUWAG SISIHIN ANG MGA BATANG NAHIHIRAP KUMILALA SA MAGULANG NA MATAGAL NA NAWALA. Hindi madaling maintindihan ng isang bata ang sakripisyo ng pagtatrabaho sa malayo. Kailangan niya ng panahon, pasensya, at pagmamahal upang muling mabuo ang naputol na ugnayan.
4. PAHALAGAHAN ANG MGA LOLO AT LOLANG TUMATAYONG MAGULANG. Maraming lolo at lola ang tahimik na nagsasakripisyo upang alagaan ang kanilang mga apo habang nagtatrabaho ang mga magulang. Ang kanilang pagmamahal, pagod, at panahon ay hindi kayang tumbasan ng anumang halaga.
5. HUWAG HINTAYING MAWALA ANG ISANG TAO BAGO PASALAMATAN ANG KANIYA. May mga taong nagbibigay ng halos buong buhay nila para sa ating pamilya nang walang hinihinging kapalit. Habang kasama pa natin sila, iparamdam natin kung gaano sila kahalaga.
6. ANG PAGMAMAHAL AY HINDI KAILANGANG PAG-AGAWAN. Maaaring mahalin ng isang bata ang kaniyang tunay na ina at ang taong nagpalaki sa kaniya. Hindi kailangang kalimutan ang isa upang tanggapin ang isa pa.
7. ANG PANAHON AY ISANG KAYAMANANG HINDI NA MAIBABALIK. Maaaring mabawi ang nawalang pera, makabili ng bagong bahay, at magsimula muli sa buhay. Ngunit ang mga sandaling lumipas sa paglaki ng ating mga anak ay mananatiling bahagi ng nakaraan.
Kung naantig ang iyong puso sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa inyong mga kaibigan, magulang, kapatid, at buong pamilya, lalo na sa mga OFW na nagtitiis ng pangungulila para sa kinabukasan ng kanilang mga anak. Baka may isang taong kailangang makabasa nito upang maalala na ang pinakamahalagang regalong maibibigay natin sa ating pamilya ay hindi lamang pera, kundi panahon, presensya, at pagmamahal.
Kung ikaw si Cristina, ano ang mararamdaman mo kung hindi ka makilala ng sarili mong anak at ibang babae ang tawagin niyang Mama? Maiintindihan mo ba ang nangyari, o masasaktan ka rin? Ibahagi ang iyong saloobin sa comments.
