“Aling Rosa, umuwi na po kayo. Wala na naman pong barkong darating ngayong hapon.”
Iyon ang lagi nilang sinasabi sa akin tuwing nakikita nila akong nakatayo sa pantalan, nakaharap sa dagat habang hawak ang isang kupas na papel na halos mapunit na sa katandaan.
Dalawampung taon ko nang ginagawa iyon.
Ako si Rosa, limampu’t apat na taong gulang. Dati akong nagtitinda ng kakanin malapit sa pantalan. Ngayon, kaunti na lang ang niluluto ko dahil mas madalas akong naroon sa gilid ng pier, pinagmamasdan ang bawat barkong pumapasok at bawat lalaking bumababa.
Sa papel na hawak ko ay isang lumang crew list.
May pangalan doon na paulit-ulit kong hinahanap.
Mateo Villanueva.
Ang asawa ko.
Dalawampung taon na ang nakalipas, sumakay siya sa isang cargo vessel patungong ibang bansa. Pangako niya, anim na buwan lang siya mawawala.
“Huwag kang mag-alala, Rosa,” sabi niya bago sumakay. “Pagbalik ko, hindi ka na magtitinda sa init.”
Hinalikan niya ako sa noo.
Pitong taong gulang noon ang anak naming si Noel.
Iyon ang huling araw na nakita namin si Mateo.
Pagkaraan ng tatlong buwan, dumating ang balitang nawala raw ang barko matapos tamaan ng malakas na bagyo.
Walang malinaw na listahan ng mga nakaligtas.
Walang bangkay.
At walang Mateo.
Sinabi ng pamilya ko na tanggapin ko na raw.
“Rosa, dalawampung taon na. Kung buhay siya, sana nagparamdam na.”
Maraming beses ko ring sinubukang kumbinsihin ang sarili ko.
Pero may isang bagay akong hindi makalimutan.
Dalawang linggo matapos mawala ang barko, may dumating na sulat sa bahay.
Walang return address.
Tatlong salita lamang ang malinaw dahil nabasa ang papel sa tubig.
“Buhay ako, Rosa.”
Walang pirma.
Pero kilala ko ang sulat-kamay ni Mateo.
Kasama sa sobre ang photocopy ng crew list ng barko. May bilog sa tabi ng pangalan niya.
Iyon ang papel na hawak ko araw-araw.
Lumaki si Noel na walang ama.
Noong bata siya, sumasama pa siya sa akin sa pantalan.
“Ma, baka ngayon bababa si Papa.”
Habang tumatanda siya, nawala ang pananampalataya niya.
“Ma, tama na. Nasasaktan ka lang.”
Hindi ko siya sinisi.
Masakit para sa anak na lumaki sa litrato lang kilala ang kanyang ama.
Minsan, nagtalo kami.
“Paano kung iniwan lang tayo?” sigaw niya.
Hindi ako nakasagot.
Iyon ang tanong na pinakakinatatakutan kong itanong sa sarili ko.
Baka buhay nga si Mateo.
Baka pinili lang niyang huwag nang bumalik.
Pero sa tuwing naiisip kong itapon ang crew list, naaalala ko ang tatlong salitang iyon.
Buhay ako, Rosa.
Kaya patuloy akong naghintay.
Kahit tawagin nila akong ulyanin.
Kahit pagtawanan nila ako sa pantalan.
Isang maulang umaga, may dumaong na lumang cargo vessel.
Hindi iyon espesyal sa paningin ng iba.
Pero napansin kong maraming Pilipinong crew ang bumababa.
Nakatayo ako sa ilalim ng maliit na waiting shed nang may isang payat na lalaki, halos animnapung taong gulang, ang bumaba mula sa rampa.
May dala siyang lumang backpack.
Huminto siya.
Tumingin sa paligid.
At bigla siyang sumigaw.
“Rosa Villanueva!”
Parang huminto ang mundo ko.
Nabitawan ko ang supot ng kakanin.
Lumingon ang mga tao.
Lumapit ako nang nanginginig.
“Ako si Rosa.”
Napatakip sa bibig ang lalaki.
“Ako si Ramon,” sabi niya. “Kasama ako ni Mateo.”
Nawalan ako ng lakas sa tuhod.
Dalawampung taon kong hinintay na marinig ang pangalang iyon mula sa isang taong tunay na nakakakilala sa asawa ko.
Hinawakan ko ang braso niya.
“Nasaan siya?”
Hindi agad sumagot si Ramon.
Sa halip, may inilabas siyang lumang plastic envelope mula sa backpack.
Sa loob ay litrato ni Mateo.
Mas matanda na siya kaysa sa lalaking nasa alaala ko.
May sulat sa likod.
Para kay Rosa at Noel.
Napaluhod ako.
“Buhay ba siya?”
Tumango si Ramon.
Pero hindi iyon ang sagot na inaasahan ko.
“Buhay siya nang huli ko siyang makita, Rosa. Pero kailangan kong ipaliwanag kung bakit hindi siya nakauwi.”
At doon nagsimulang mabago ang dalawampung taong kuwento na matagal ko nang pinaniwalaan.
Ayon kay Ramon, hindi tuluyang lumubog ang barko nila noon.
Nasira ito sa bagyo at napadpad ang ilan sa kanila sa maliit na coastal town sa ibang bansa.
Nasugatan nang malubha si Mateo.
Nawalan siya ng malay nang ilang linggo.
Pagkagising niya, wala siyang passport, pera, o dokumento.
Mas masama pa, naapektuhan ang alaala niya.
“Pangalan mo lang ang paulit-ulit niyang sinasabi,” sabi ni Ramon.
“Rosa. Noel. Pilipinas.”
Kalaunan, unti-unting bumalik ang alaala ni Mateo. Pero dahil walang maayos na dokumento at matagal bago naayos ang kanilang status, hindi siya agad nakauwi.
Si Ramon ang nagpadala ng sulat.
“Buhay ako, Rosa.”
Pero naputol ang komunikasyon nang mailipat sila sa ibang lugar.
Pagkalipas ng ilang taon, nagkasakit si Ramon at umuwi sa probinsya ng asawa niya sa ibang bansa. Nawalan sila ng ugnayan.
“Akala ko nakauwi na si Mateo,” sabi niya.
“Hindi,” umiiyak kong sagot.
May isa pang bagay siyang inilabas.
Isang maliit na kuwaderno.
Diary iyon ni Mateo.
Sa bawat pahina, may petsa.
May mga sulat para sa akin.
May sulat para kay Noel sa bawat kaarawan nito.
“Anak, labingdalawang taon ka na siguro ngayon.”
“Anak, sana marunong ka nang magbisikleta.”
“Rosa, patawarin mo ako. Hindi ko alam kung paano uuwi.”
Sa pinakahuling pahina, may address.
Isang seafarers’ home sa ibang bansa.
At petsang tatlong buwan lamang ang nakalipas.
Doon ko nalaman na may posibilidad na buhay pa rin si Mateo.
Hindi pala pagtataksil ang katahimikan niya.
Pagkawala pala.
At habang naghihintay ako sa pantalan, naghihintay din pala siya ng daan pauwi.
Tinulungan kami ni Ramon na makipag-ugnayan sa seafarers’ welfare office.
Ilang linggo kaming naghintay.
Sa pagkakataong iyon, pati si Noel ay hindi mapakali.
Ang anak kong matagal nang nagsasabing kalimutan ko na ang ama niya ay gabi-gabing nagtatanong:
“Ma, may balita na?”
Hanggang isang umaga, may tawag.
Natagpuan nila si Mateo.
Buhay.
May sakit na siya at mahina ang katawan, pero malinaw ang alaala niya.
Hindi ko makakalimutan ang unang video call namin.
Nang lumitaw ang mukha niya sa screen, para akong bumalik sa dalawampung taong paghihintay.
Mas puti na ang buhok niya.
Mas payat.
Pero ang mga mata niya ay ganoon pa rin.
“Rosa?”
Iyon lang ang nasabi niya bago umiyak.
Hindi rin ako nakapagsalita.
Lumapit si Noel sa screen.
Matagal siyang nakatitig.
“Papa?”
Napahawak si Mateo sa mukha niya.
“Anak… lalaki ka na.”
Makalipas ang ilang buwan, nakauwi siya.
Sa parehong pantalan kung saan ko siya hinintay nang dalawampung taon.
Maraming taong nanood habang bumababa siya.
Pero wala akong nakita kundi siya.
Hindi ako tumakbo.
Hindi rin siya.
Pareho na kaming tumanda.
Naglakad lang kami papunta sa isa’t isa.
Pagkatapos, niyakap ko siya.
“Ang tagal mo,” bulong ko.
“Patawad,” sagot niya.
Inilabas ko ang kupas na crew list.
Napangiti siya habang umiiyak.
“Iningatan mo?”
“Oo.”
Hindi ko iyon iningatan dahil sigurado akong babalik siya.
Iningatan ko iyon dahil iyon lang ang ebidensiyang minsan, may isang taong nangakong uuwi sa akin.
At sa wakas, makalipas ang dalawampung taon, natapos din ang paghihintay sa tabi ng dagat.
MGA ARAL SA BUHAY
- Hindi lahat ng pagkawala ay nangangahulugang pag-iwan. May mga pagkakataong may katotohanang hindi natin alam at mga laban na tahimik na pinagdaraanan ng ibang tao.
- Mahirap maghintay nang walang kasiguraduhan, pero ang pagmamahal ay minsang kumakapit kahit sa pinakamaliit na pag-asa.
- Huwag agad husgahan ang isang taong matagal nang naghihintay. Maaaring ang bagay na tila kahibangan sa iba ay huling alaala at pag-asang mayroon siya.
- Ang panahon ay maaaring magbago ng mukha, katawan, at buhay ng isang tao, ngunit may mga pangakong nananatiling buhay kahit lumipas ang maraming taon.
- Habang may pagkakataon, sabihin natin sa ating pamilya kung nasaan tayo, kung ano ang nangyayari sa atin, at kung gaano natin sila kamahal. Ang katahimikan ay maaaring maging sugat na tumatagal nang maraming taon.
Kung naantig ka sa kuwento ni Rosa at sa dalawampung taong paghihintay niya sa tabi ng dagat, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may taong nangangailangan ngayong maalala na habang may pagkakataon pa tayong makauwi, tumawag, humingi ng tawad, o sabihin ang “mahal kita,” huwag na nating hintaying maging alaala lamang ang taong naghihintay sa atin.
