EPISODE 1: ANG BAHAY SA DULO NG ILOG
Hindi na maalala ni Toto kung kailan niya unang narinig ang pangalan ni Aling Maring. Ang alam lang niya, mula pagkabata, iyon ang pangalang ibinubulong ng matatanda kapag may batang ayaw matulog, ayaw umuwi bago dumilim, o masyadong lumalapit sa ilog.
“Huwag kang pupunta sa dulo,” sabi ng lola niya. “Nandoon si Maring. Mangangaluluwa raw iyon.”
Mangangaluluwa.
Hindi alam ni Toto ang ibig sabihin noon, pero sapat na ang tono ng matatanda para matakot siya. Sabi ng mga kapitbahay, may alaga raw itong uwak. Sabi ng tindera sa palengke, kapag tinitigan ka raw ni Aling Maring, magkakalagnat ka. Sabi ng mga bata, may mga bote raw sa ilalim ng bahay nito na may lamang buhok at kuko ng mga taong kinulam niya.
Walang nakakita.
Pero lahat naniniwala.
Ganoon pala ang tsismis. Hindi kailangang may mata. Basta maraming bibig, nagmumukha nang totoo.
Isang hapon, habang pauwi si Toto mula sa paaralan, nakita niya si Aling Maring sa gilid ng ilog. Nakasuot ito ng lumang bestida, may basket ng dahon, at may tungkod na kahoy. Nakayuko ito habang namimitas ng halamang tumutubo sa tabi ng bato.
Napahinto si Toto.
Parang naramdaman iyon ng matanda.
Dahan-dahan itong lumingon.
Hindi ito ngumiti.
Pero hindi rin ito mukhang halimaw.
“Toto,” sabi nito.
Nanigas ang buong katawan niya.
Kilala niya ang pangalan ko.
Hindi na siya nag-isip. Tumakbo siya palayo, halos madapa sa putik, habang naririnig niya ang sariling hiningang parang may humahabol na multo.
Pagdating niya sa bahay, hingal na hingal siya.
“Nakita ko po siya,” sabi niya.
“Sino?” tanong ng nanay niya.
“Si Aling Maring.”
Biglang tumahimik ang kusina.
At sa katahimikang iyon, lalo niyang napatunayan sa sarili niya na dapat talaga siyang matakot.
EPISODE 2: ANG BATANG MAY SOBRANG TAKOT
Kinabukasan, naging bida si Toto sa paaralan.
“Tinawag niya pangalan ko,” kuwento niya sa mga kaklase. “Siguro alam niya kung sino ang gusto niyang kulamin.”
Nanlaki ang mata ng mga bata.
“Anong itsura niya?” tanong ni Jun.
“Maputla,” dagdag ni Toto, kahit hindi naman totoo. “Parang hindi tao.”
“May dugo ba sa kuko?”
“Oo,” sagot niya agad.
Hindi niya alam kung bakit niya dinagdagan ang kuwento. Siguro dahil mas pinakikinggan siya kapag mas nakakatakot ang sinasabi niya. Siguro dahil mas madaling magpanggap na matapang kapag maraming naniniwala sa takot mo.
Mula noon, tinawag ng mga bata si Aling Maring na bruha.
Kapag dumadaan ito sa palengke, tumatahimik ang mga tao. Kapag bibili ito ng asin o posporo, iniiwasan ng tindera ang kamay nito. Kapag may batang umiiyak, sinasabi ng ina, “Tahan na, baka kunin ka ni Maring.”
Isang araw, may manok na namatay sa bakuran ni Kapitan Lando.
Si Aling Maring agad ang sinisi.
May sanggol na nagkalagnat.
Si Aling Maring ulit.
May ulan na biglang bumuhos habang may kasal.
Si Aling Maring pa rin.
Hindi maintindihan ni Toto noon kung bakit may kakaibang bigat sa dibdib niya tuwing nakikita ang matanda na naglalakad mag-isa habang umiiwas ang lahat.
Takot ba iyon?
O hiya?
Hindi niya alam.
Hanggang isang hapon, inutusan siya ng nanay niya na kumuha ng kangkong sa tabing-ilog. Ayaw sana niya, pero sabi ng nanay niya, “Malayo iyon sa bahay ni Maring. Huwag ka lang pupunta sa dulo.”
Tumango siya.
Pero habang namimitas ng kangkong, nakita niya ang isang malaking hipon sa mababaw na bahagi ng ilog.
Lumapit siya.
Isa pang hakbang.
Isa pa.
Hindi niya napansin na ang batong tinapakan niya ay madulas.
At sa isang iglap, nawala ang lupa sa ilalim ng paa niya.
EPISODE 3: ANG KAMAY NA HINDI NIYA INAASAHAN
Hindi marunong lumangoy si Toto.
Sa unang lunod niya, tubig agad ang pumasok sa bibig niya. Nanlaki ang mata niya. Kumapit siya sa hangin, sa tubig, sa kahit anong wala. Narinig niya ang sariling sigaw, pero nilamon iyon ng ilog.
“Nay!”
Lumubog siya.
Umangat.
Lumubog ulit.
Sa pagitan ng takot at tubig, may nakita siyang anino sa pampang. Akala niya, katapusan na niya iyon. Akala niya, ang kinatatakutang bruha ang huling makikita niya bago siya mawala.
Pero may kamay na humawak sa kanya.
Matigas. Payat. Malamig sa tubig.
Hinila siya.
Mabigat ang katawan niya. Sumisipa siya sa takot. Umuubo. Umiiyak. Pero hindi siya binitiwan ng kamay.
“Huminga ka,” sabi ng boses. “Toto, huminga ka.”
Si Aling Maring.
Nang makarating sila sa pampang, napasuka si Toto ng tubig. Nanginginig siya. Umiiyak. Halos hindi makakita.
Inakala niyang sisigawan siya ng matanda.
Pero hinubad nito ang sariling kupas na alampay at ibinalot sa balikat niya.
“Ano bang ginagawa mo sa malalim?” tanong nito.
Hindi galit ang boses.
Pagod.
Nag-aalala.
Parang lola.
Napatingin si Toto sa kanya.
Malapit.
Ngayon niya lang nakita nang ganito kalapit si Aling Maring. May kulubot sa mukha. May peklat sa kamay. May maliliit na sugat sa paa dahil sa bato. Hindi pala pula ang mata. Hindi pala may dugo sa kuko. Hindi pala amoy kandila at sumpa.
Amoy dahon siya.
Amoy usok.
Amoy matandang buong buhay nanirahan sa tabi ng ilog.
“Bakit n’yo po ako tinulungan?” mahina niyang tanong.
Tumingin si Aling Maring sa kanya.
“Bata ka,” sabi nito. “Hindi kailangang mabait ka sa akin para iligtas kita.”
Doon may mas masakit pa sa tubig ang pumasok sa dibdib ni Toto.
Hiya.
EPISODE 4: ANG KUWENTONG HINDI NILA ALAM
Dinala ni Aling Maring si Toto sa bahay niya para painumin ng mainit na salabat.
Takot pa rin siya noong una. Pumasok siya sa maliit na kubo na matagal niyang inakalang puno ng sumpa.
Pero walang bote ng buhok.
Walang kuko.
Walang kalderong may kakaibang laman.
Ang nandoon ay mga halamang gamot, lumang larawan, maliit na altar, at banig na maayos na nakatiklop. Sa dingding, may litrato ng batang lalaki na halos kasing-edad ni Toto.
“Anak n’yo po?” tanong niya.
Matagal bago sumagot si Aling Maring.
“Apo ko.”
“Nasan po siya?”
Tumingin ang matanda sa bintana, sa ilog na tahimik na ngayon.
“Kinuha rin ng tubig.”
Nanahimik si Toto.
“Hindi ko siya nailigtas,” sabi ni Aling Maring. “Kaya kapag may bata akong nakikitang lumalapit sa malalim, tinatawag ko. Minsan natatakot sila. Minsan tumatakbo. Minsan sinasabing bruha ako.”
Napayuko si Toto.
Alam niyang isa siya roon.
“Bakit po hindi n’yo sabihin sa kanila ang totoo?”
Ngumiti si Aling Maring. Malungkot.
“Kapag matanda ka na at mag-isa, anak, mas mabilis maniwala ang tao sa takot kaysa sa paliwanag.”
Doon niya napansin ang mga dahon sa basket nito.
“Para saan po ’yan?”
“Gamot sa lagnat. Sa ubo. Sa sugat. Minsan, dinadala ko sa mga bahay kapag may may sakit.”
“Pero sinasabi po nilang kayo ang dahilan ng sakit.”
Tumango ang matanda.
“Alam ko.”
“Hindi po kayo nagagalit?”
“Napapagod,” sabi nito. “Mas malalim ang pagod kaysa galit.”
Hindi alam ni Toto kung bakit biglang mabigat ang lalamunan niya.
Dahil sa loob ng bahay na kinatatakutan ng buong baryo, nakita niya ang babaeng hindi nangkukulam.
Nakita niya ang babaeng matagal nang sinusubukang tumulong sa mga taong takot sa kanya.
EPISODE 5: ANG BRUHANG NAGLIGTAS NG BATA
Pagdating nila sa baryo, nagsimula ang sigawan.
“Toto!”
Tumakbo ang nanay niya at niyakap siya nang mahigpit. Umiiyak ito, nanginginig, paulit-ulit na sinasabing salamat sa Diyos.
Pagkatapos, nakita ng lahat si Aling Maring sa likod niya.
Biglang tumahimik.
May humila sa anak palayo.
May bumulong, “Siya ang may dala sa bata.”
May isa pang nagsabi, “Baka siya ang nagtulak.”
Doon nanigas si Toto.
Dati, baka nanahimik siya. Baka hinayaan niyang matakpan ng takot ang totoo. Baka mas pinili niyang makisama sa mga taong nanghuhusga kaysa ipagtanggol ang babaeng nagligtas sa kanya.
Pero ngayon, hindi na.
“Hindi!” sigaw niya.
Napatingin ang lahat.
“Hindi niya ako itinulak. Niligtas niya ako.”
Tahimik.
“Lunod na po ako. Siya ang humila sa akin. Siya ang nagbalot sa akin. Siya ang nagpainom sa akin. Hindi po siya bruha.”
Walang gumalaw.
Tumingin si Toto sa mga kaklase niya.
“At nagsinungaling ako. Hindi po pula ang mata niya. Hindi po may dugo ang kuko niya. Hindi po siya halimaw. Sinabi ko lang iyon kasi gusto kong makinig kayo.”
Doon napahawak sa bibig ang nanay niya.
Si Aling Maring naman, nakatayo lang sa gilid, hawak ang tungkod, nakatingin sa lupa na parang sanay na sanay nang hindi paniwalaan.
Lumapit si Toto sa kanya.
Hinawakan niya ang kamay nito.
Payat. Magaspang. Pero iyon ang kamay na nagbalik sa kanya sa buhay.
“Salamat po,” sabi niya.
Sa unang pagkakataon, nakita ng buong baryo si Aling Maring hindi bilang alamat, hindi bilang sumpa, hindi bilang takot na ipinapasa sa bata.
Kundi bilang tao.
Isang matandang babae na matagal nilang sinaktan ng salita.
Lumapit ang nanay ni Toto. Umiiyak.
“Maring,” sabi nito, “patawad.”
Hindi agad sumagot ang matanda.
Tumingin siya sa ilog.
Pagkatapos, tumango.
Hindi iyon nangangahulugang nabura ang lahat. Hindi ganoon kadali ang sugat na taon-taong binato ng tsismis.
Pero nagsimula roon ang pagbabago.
Mula noon, hindi na tinatakot ng mga ina ang anak nila gamit ang pangalan ni Aling Maring. Kapag may may sakit, kinakatok na siya nang maayos. Kapag dumadaan siya sa palengke, may bumabati na.
At si Toto, tuwing hapon, pumupunta sa bahay sa dulo ng ilog.
Hindi para matakot.
Kundi para tumulong magligpit ng halamang gamot.
Minsan, tinatanong siya ng mga bata, “Toto, totoo bang bruha siya?”
Tumingin siya sa bahay ni Aling Maring, sa usok mula sa kalan, sa matandang nag-aayos ng dahon sa bilao.
Ngumiti siya.
“Oo,” sabi niya. “Kung ang ibig sabihin ng bruha ay taong kayang gawing hiya ang takot mo at aral ang pagkakamali mo.”
At mula noon, hindi na naging sumpa ang pangalan ni Aling Maring.
Naging paalala ito.
Na bago tayo matakot sa tao, kilalanin muna natin siya.
Dahil minsan, ang tinatawag nating bruha ay siya palang unang magliligtas sa atin kapag tayo ang nalulunod.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag agad maniwala sa tsismis o sabi-sabi. Ang reputasyon ng isang tao ay maaaring sirain ng kuwentong walang katotohanan.
- Ang takot ay maaaring magbulag sa atin sa kabutihan ng iba. Minsan, ang kinatatakutan natin ay siya palang may pinakamalinis na puso.
- Ang pagiging iba, tahimik, matanda, mahirap, o mag-isa ay hindi dahilan para husgahan o gawing panakot ang isang tao.
- Ang pag-amin sa sariling pagkakamali ay tunay na tapang. Kapag tayo ang nagpakalat ng maling kuwento, tungkulin nating itama ito.
- Ang awa at kabutihan ay mas makapangyarihan kaysa pamahiin. Ang taong marunong tumulong kahit siya ay hinuhusgahan ay may pusong higit na dakila kaysa sa mga taong mabilis manghusga.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya upang mas marami ang makaalala na ang isang tao ay hindi dapat hatulan sa takot ng iba, kundi kilalanin sa tunay niyang gawa at puso.
