“HUWAG MONG HAWAKAN ANG KABAONG NG ANAK KO! WALA KANG KARAPATANG UMIYAK DITO! IKAW ANG DAHILAN KUNG BAKIT SIYA NAMATAY!”
Iyan ang mga salitang sinigaw sa akin ng biyenan kong si Aling Remedios habang nakatayo ako sa tabi ng kabaong ng asawa kong si Gabriel.
Tatlong araw pa lamang siyang patay.
Hindi pa nga natutuyo ang luha ko mula nang huli kong hawakan ang kanyang malamig na kamay sa ospital.
Pero ngayon, sa harap ng mga kamag-anak, kaibigan, at kapitbahay, pinapalayas ako sa sarili kong asawa.
“Ma, pakiusap po,” nanginginig kong sabi. “Gusto ko lang pong makasama si Gabriel hanggang sa huling gabi niya.”
“Hindi kita anak! Kung inalagaan mo lang sana siya nang maayos, buhay pa sana siya ngayon!”
Walang nagsalita.
Ang kapatid niyang si Roberto ay umiwas ng tingin. Ang mga tiyahin niya ay nagbulungan. May isang pinsang tahimik na kumuha ng maleta kong nakalagay sa tabi ng hagdan.
“Umalis ka na, Elena,” sabi ni Roberto. “Baka mas mabuting huwag ka nang dumalo sa libing.”
Parang bumagsak ang buong mundo ko.
Pero bago ako makalabas ng pinto, dumating si Padre Tomas, ang paring matagal nang kaibigan ng asawa ko.
May hawak siyang isang puting sobre.
“Remedios,” seryoso niyang sabi, “bago kayo magdesisyong palayasin si Elena, may kailangan kayong marinig.”
Itinaas niya ang sobre.
“Iniwan ito ni Gabriel sa akin dalawang linggo bago siya namatay. Mahigpit niyang bilin na basahin ko sa inyong lahat kung sakaling hindi na siya makauwi.”
Biglang natahimik ang buong sala.
At nang mabasa ni Padre Tomas ang unang pangungusap, nakita kong unti-unting nagbago ang mukha ng aking biyenan.
Dahil may isang katotohanang matagal naming itinago ni Gabriel.
Isang katotohanang hindi niya kailanman gustong malaman ng kanyang ina habang nabubuhay pa siya.
Ako si Elena, tatlumpu’t walong taong gulang, at labindalawang taon akong naging asawa ni Gabriel.
Hindi naging madali ang pagsasama namin.
Nang magkakilala kami, isa lamang akong tindera sa isang maliit na panaderya sa Bulacan. Si Gabriel naman ay isang electrical engineer na nagtatrabaho sa malaking kompanya sa Maynila.
Magkaiba ang mundo namin.
May kaya ang kanyang pamilya. May malaking bahay, negosyo, at mga ari-ariang minana pa mula sa kanyang lolo.
Ako naman ay anak ng magsasaka.
Nang unang ipakilala ako ni Gabriel sa kanyang ina, hindi ko malilimutan ang paraan ng pagtingin nito sa akin.
“Iyan ang gusto mong pakasalan?” tanong niya.
“Opo, Ma. Mahal ko po si Elena.”
“Maraming babaeng mas bagay sa iyo, Gabriel.”
Napayuko ako noon.
Pero hinawakan ni Gabriel ang kamay ko.
“Ma, hindi po ako naghahanap ng mayamang asawa. Naghahanap po ako ng taong makakasama ko habang buhay.”
Nagpakasal kami sa isang maliit na simbahan.
Walang marangyang handaan.
Walang mamahaling regalo.
Pero noong araw na iyon, nangako kaming hindi bibitawan ang isa’t isa.
“Sa hirap at ginhawa, Elena,” bulong niya habang isinusuot ang singsing sa daliri ko.
Ngumiti ako.
“Hanggang sa pagtanda natin.”
Hindi ko alam na hindi kami aabot sa pagtanda.
Limang taon matapos kaming ikasal, nagsimulang magkaroon ng problema sa puso si Gabriel.
Noong una, mabilis lamang siyang mapagod.
Minsan, hinihingal siya kahit kaunting lakad.
Hanggang isang gabi, bigla siyang nawalan ng malay sa aming kusina.
Isinugod ko siya sa ospital.
Doon namin nalaman na mayroon siyang malubhang sakit sa puso na nangangailangan ng tuloy-tuloy na gamutan at mahigpit na pagsubaybay.
Nang marinig niya ang paliwanag ng doktor, hindi siya agad nagsalita.
Pero nang kaming dalawa na lamang sa silid, humawak siya sa aking kamay.
“Elena, huwag muna nating sabihin kay Mama.”
“Bakit, Gabriel?”
“Mahina na rin ang puso niya. Ayokong mag-alala siya.”
Hindi ako pumayag noong una.
Pero nangako siyang sasabihin din namin kapag handa na siya.
Lumipas ang mga buwan.
Lalong lumaki ang gastusin.
Naubos ang aming ipon.
Ipinagbili namin ang sasakyan.
At nang kailangan niyang maospital muli, ipinagbili ko ang maliit na lupang minana ko sa aking mga magulang.
“Elen, huwag,” sabi niya nang malaman ang ginawa ko.
Hinawakan ko ang kanyang mukha.
“Gabriel, anong gagawin ko sa lupa kung mawawala naman ang taong gusto kong makasama roon?”
Umiyak siya.
Niyakap niya ako nang mahigpit.
Mula noon, halos hindi na ako umalis sa kanyang tabi.
Ako ang nag-aabot ng gamot.
Ako ang sumasama sa checkup.
Ako ang nagpupuyat kapag nahihirapan siyang huminga.
May mga gabing nakaupo lamang ako sa tabi ng kama, tahimik na nagdarasal habang pinagmamasdan ang kanyang dibdib na unti-unting tumataas at bumababa.
Pero walang nakakaalam ng lahat ng iyon sa pamilya niya.
Dahil sa kanilang paningin, ako pa rin ang babaeng mahirap na napangasawa ni Gabriel.
Minsan, narinig kong sinabi ni Aling Remedios sa isang kamag-anak, “Simula nang pakasalan niya si Elena, parang nawalan na ng direksiyon ang buhay ng anak ko.”
Hindi ako sumagot.
Dahil mas mahalaga sa akin ang gumaling si Gabriel kaysa ipagtanggol ang sarili ko.
Hanggang dumating ang gabing hindi ko kailanman malilimutan.
Nasa ospital kami.
Mahina na ang kanyang katawan.
Tinawag niya ako habang inaayos ko ang kumot niya.
“Elena…”
“Bakit, mahal?”
“Kung may mangyari sa akin, huwag mong hayaang mawala ang ngiti mo.”
Napaluha ako.
“Huwag kang magsalita nang ganyan.”
Ngumiti siya.
“Gusto ko lang malaman mong hindi ako nagsisi na ikaw ang pinakasalan ko.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Hindi pa tayo tapos, Gabriel. Marami pa tayong pangarap.”
Pero kinabukasan, lumala ang kanyang kalagayan.
Sa kabila ng pagsisikap ng mga doktor, pumanaw siya.
Ako ang huling taong humawak sa kanyang kamay.
At sa sandaling iyon, pakiramdam ko ay may bahagi ng pagkatao kong sumama sa kanya.
Pagdating ng kanyang pamilya, wala akong lakas magsalita.
Pero si Aling Remedios, sa sobrang sakit ng pagkawala ng anak, ako ang sinisi.
“Bakit ngayon lang namin nalaman na malubha na pala siya?”
“Ma, si Gabriel po ang nakiusap na—”
“Tumahimik ka! Kung sinabi mo sa amin, baka nailigtas pa namin siya!”
Hindi ko na itinuloy ang paliwanag.
Dahil may bahagi sa akin na nag-iisip din kung may nagawa pa sana akong iba.
Hanggang sa dumating ang araw ng burol.
At doon ako tuluyang itinaboy.
Nakatayo pa rin ako sa pintuan nang simulan ni Padre Tomas ang pagbabasa.
“Mahal kong pamilya,
“Kung naririnig ninyo ang liham na ito, ibig sabihin ay natapos na ang laban ko sa aking karamdaman.
“Ma, alam kong mahirap tanggapin na nauna akong umalis.
“Pero bago ninyo sisihin ang ibang tao, may gusto akong sabihin.
“Hindi si Elena ang dahilan ng pagkamatay ko.
“Kung mayroon mang taong nagbigay sa akin ng lakas upang mabuhay nang mas matagal, siya iyon.”
Biglang napaupo si Aling Remedios.
Nagpatuloy ang pari.
“Ma, matagal na akong may sakit. Ako ang nakiusap kay Elena na huwag muna itong sabihin sa inyo.
“Mali ang naging desisyon kong iyon, at ako ang may pananagutan.
“Pero si Elena ang nagdala sa akin sa bawat checkup. Siya ang naghanap ng pambili ng gamot. Siya ang nagbantay sa akin noong halos hindi na ako makatulog sa sakit.”
Napahawak ako sa aking bibig.
Hindi ko alam na isinulat niya ang lahat.
“Alam ba ninyo kung bakit wala na kaming sasakyan? Ibinenta namin iyon para sa gamutan ko.
“Alam ba ninyo kung bakit hindi na kami nakabili ng bahay na pinapangarap namin?
“Dahil ang perang inipon namin ay ginamit para sa ospital.
“At ang lupang iniwan ng mga magulang ni Elena, ipinagbili niya upang magkaroon pa ako ng pagkakataong gumaling.”
Napahagulhol ako.
Narinig kong umiiyak si Roberto.
Pero may sumunod pang pangungusap na tuluyang nagpatahimik sa lahat.
“Ma, noong huling birthday ninyo, hindi ako nakapunta dahil nasa ospital ako.
“Si Elena ang nagpadala ng bulaklak at cake sa pangalan ko.
“Siya rin ang nagbayad sa mga gamot ninyo noong kapos kayo, kahit kami mismo ay nahihirapan.
“Hindi niya sinabi dahil ayaw niyang magmukhang may utang na loob kayo sa kanya.”
Napatingin sa akin si Aling Remedios.
Nanginginig ang kanyang mga labi.
“Si Elena?” bulong niya.
Tumango ako habang umiiyak.
Nagpatuloy si Padre Tomas sa huling bahagi ng liham.
“Ma, kung may isang hiling ako, ito iyon.
“Huwag ninyong iparamdam kay Elena na wala na siyang pamilya dahil wala na ako.
“Wala kaming naging anak, at alam kong maraming beses ninyo siyang sinisi dahil doon.
“Pero may isang bagay kayong hindi alam.
“Tatlong taon na ang nakalilipas, nagdalang-tao si Elena.
“Hindi nagtagal ang pagbubuntis. Nawala ang aming anak habang nasa ospital ako dahil sa unang malubhang komplikasyon ng sakit ko.
“Hindi ko man lang siya nasamahan noong araw na iyon.
“At nang makauwi ako, siya pa ang ngumiti at nagsabing magiging maayos din ang lahat.”
Hindi ko na napigilan ang paghagulgol.
Matagal naming itinago ang pagkawala ng aming anak.
Hindi dahil ikinahihiya namin.
Kundi dahil masakit itong pag-usapan.
Ngayon, sa harap ng buong pamilya, muli kong naramdaman ang lungkot ng pagkawala ng dalawang taong pinakamamahal ko.
Ang anak na hindi ko man lang nakita nang buhay.
At ang asawang hindi ko na muling mayayakap.
Halos hindi na makapagsalita si Padre Tomas nang basahin ang pinakahuling talata.
“Ma, kung kaya ninyo, yakapin ninyo si Elena para sa akin.
“Dahil sa buong panahon ng pagkakasakit ko, siya ang naging tahanan ko.
“At kung wala na ako, natatakot akong wala nang taong yayakap sa kanya kapag siya naman ang nahihirapan.
“Huwag ninyo siyang palayasin, Ma.
“Dahil kung may taong pinakamamahal ko sa mundong ito bukod sa inyo, siya iyon.
“Mahal kong Elena, patawarin mo ako kung hindi ko natupad ang pangako nating tatanda tayong magkasama.
“Kung maaari lamang akong bumalik kahit isang araw, hindi ako hihiling ng pera o mas mahabang buhay.
“Ang hihilingin ko lamang ay isang umagang magising sa tabi mo, magtimpla ng kape, at sabihin sa iyong salamat dahil pinili mo akong mahalin hanggang sa huli.”
Wala nang nagsalita.
Ang tanging maririnig ay ang paghikbi ng mga taong kanina lamang ay nakatingin sa akin na para bang ako ang pinakamalaking pagkakamali sa buhay ni Gabriel.
Maya-maya, tumayo si Aling Remedios.
Dahan-dahan siyang lumapit sa akin.
“Elena…”
Hindi ako makatingin.
Hinawakan niya ang aking mga kamay.
“Anak, patawarin mo ako.”
Doon ako tuluyang napaiyak.
Sa unang pagkakataon matapos ang labindalawang taon, tinawag niya akong anak.
Niyakap niya ako nang mahigpit.
“Hindi ko alam… Hindi ko alam ang lahat ng pinagdaanan ninyo.”
Hindi ko na napigilan ang sarili ko.
“Ma, hindi ko po kailanman ginustong mawala si Gabriel. Kung puwede ko lang pong ibigay ang buhay ko para mabuhay siya, gagawin ko.”
Pareho kaming umiyak.
Sa likod namin, tahimik na nakahimlay ang lalaking naging dahilan ng aming pagmamahalan at hindi pagkakaunawaan.
Nang gabing iyon, hindi na ako pinalayas.
Pinaupo ako ni Aling Remedios sa tabi ng kabaong.
Hinawakan niya ang aking kamay habang sabay kaming nagdarasal.
Pero may isang bagay na hindi ko malilimutan.
Bago ilibing si Gabriel, binuksan ko ang maliit na bag na ginamit niya noong huli siyang naospital.
Nandoon ang aming lumang wedding picture.
May nakasulat sa likod.
“Para kay Elena, sa ating ika-labindalawang anibersaryo. Pasensya na kung hindi na kita madadala sa dagat gaya ng pangako ko. Sana sa susunod na buhay, mas mahaba ang panahong ibigay sa atin.”
Ang petsang nakasulat sa ilalim ay isang araw bago siya namatay.
Doon ako muling napaluhod.
Dahil habang iniisip kong lumalaban kami para sa kanyang buhay, naghahanda na pala siyang iwan ang mga salitang hindi niya kayang sabihin nang harapan.
Lumipas ang ilang buwan.
Madalas pa rin akong dumalaw kay Aling Remedios.
Hindi naging madali ang aming relasyon.
May mga sugat na hindi agad naghihilom kahit may paghingi ng tawad.
Pero pareho naming sinubukang magsimula muli.
Minsan, habang nagkakape kami sa kanilang sala, bigla siyang nagsalita.
“Elena, alam mo ba kung ano ang pinakamasakit sa lahat?”
Umiling ako.
“Habang buhay si Gabriel, lagi kong iniisip na inagaw mo siya sa akin.”
Tumulo ang luha niya.
“Pero noong namatay siya, saka ko lang nalaman na ikaw pala ang dahilan kung bakit nakasama pa namin siya nang mas matagal.”
Hindi ako nakasagot.
Hinawakan ko lamang ang kanyang kamay.
Ngayon, isang taon na mula nang mawala si Gabriel.
Tuwing Linggo, dinadalaw ko pa rin ang puntod niya.
May dala akong puting bulaklak at isang maliit na tasa ng kape na paborito niya.
Kinukuwentuhan ko siya tungkol sa trabaho ko, sa mga araw na masaya ako, at sa mga gabing bigla ko na lamang siyang hinahanap.
Minsan, sinasabi kong okay na ako.
Pero may mga gabing binubuksan ko pa rin ang aparador at niyayakap ang lumang polo niyang naiwan.
Dahil kahit natutuhan kong mabuhay nang wala siya, hindi ibig sabihin ay tumigil na akong mangulila.
At sa bawat pagdalaw ko sa sementeryo, lagi kong naaalala ang isang bagay.
Noong araw na pinalayas ako sa kanyang burol, akala ko ay tuluyan ko nang nawala ang lahat.
Asawa.
Pamilya.
Tahanan.
Pero sa pamamagitan ng isang liham, ipinagtanggol ako ng lalaking hindi na kayang magsalita.
At iyon ang pinakamasakit at pinakamagandang bagay na iniwan niya.
Ang kanyang pagmamahal ay nanatiling buhay kahit siya mismo ay wala na.
Kung maaari ko lamang ibalik ang oras, hindi ko hihilinging magkaroon kami ng malaking bahay o maraming pera.
Ang hihilingin ko lamang ay isa pang simpleng umaga.
Si Gabriel, nakaupo sa kusina.
May hawak na tasa ng kape.
At ako, nakangiti habang pinagmamasdan siya.
Dahil ngayon, alam kong ang pinakamasakit na pagkawala ay hindi ang mawalan ng mga bagay na pinaghirapan ninyo.
Kundi ang mawalan ng taong dahilan kung bakit gusto mong magpatuloy sa bawat bagong araw.
At minsan, ang mga salitang pinakamahalaga sa ating buhay ay saka lamang natin naririnig kapag wala na ang taong dapat sana ay nagsabi nito habang yakap tayo.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad manisi kapag may nangyaring masakit sa pamilya. Ang pagkawala ng mahal sa buhay ay nagdudulot ng matinding kalungkutan, ngunit hindi ito dahilan upang husgahan at saktan ang ibang tao nang hindi nalalaman ang buong katotohanan.
2. Hindi lahat ng sakripisyo ay nakikita ng ibang tao. May mga asawang tahimik na nagpupuyat, nagtitiis, at nagbibigay ng lahat para sa taong kanilang minamahal. Hindi nila ginagawa iyon upang purihin, kundi dahil tunay silang nagmamahal.
3. Ang isang manugang ay karapat-dapat ding mahalin at igalang. Ang pag-aasawa ay hindi dapat maging dahilan ng kompetisyon sa pagmamahal. May sapat na puwang sa puso ng isang tao para mahalin ang kanyang magulang at asawa.
4. Huwag husgahan ang halaga ng isang babae batay sa kanyang kakayahang magkaanak. Ang pagkakaroon o kawalan ng anak ay hindi sukatan ng kanyang pagkababae, kabutihan, o pagiging karapat-dapat mahalin.
5. Ang pagpapatawad ay maaaring maging simula ng paghilom ng sugat ng pamilya. Hindi nito agad binubura ang mga masasakit na alaala, ngunit nagbibigay ito ng pagkakataong matutong umunawa, magbago, at muling magpakita ng pagmamahal.
6. Pahalagahan ang asawa habang kasama pa natin siya. Hindi natin alam kung kailan darating ang huling pagkakataong makapagsabi ng “Mahal kita,” “Salamat,” at “Patawad.” Kaya huwag nating ipagpaliban ang pagpapakita ng pagmamahal.
7. Ang tunay na pagmamahal ay hindi natatapos sa pagkamatay. Ang mga alaala, sakripisyo, at mabubuting salitang iniwan ng isang tao ay maaaring magpatuloy na magbigay ng lakas sa mga taong kanyang minahal.
8. Huwag hayaang ang pagmamataas ang maging dahilan upang mawala ang pagkakataong magkaroon ng magandang samahan. Minsan, kailangan munang may mawala bago natin mapagtantong ang taong matagal nating hinusgahan ay siya palang may pinakamalaking sakripisyo para sa ating pamilya.
Kung naantig ang iyong puso sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan, kapatid, at buong pamilya. Maaaring may isang biyenan, manugang, asawa, o magulang na kailangang makabasa nito upang matutuhang huwag agad manghusga at pahalagahan ang pagmamahal ng mga taong tahimik na nagsasakripisyo.
Ikaw, kung ikaw ang nasa kalagayan ni Elena, mapapatawad mo pa ba ang biyenang nagpalayas at nagpahiya sa iyo sa mismong burol ng iyong asawa?
Ibahagi ang iyong saloobin sa comment section.
Dahil minsan, ang pinakamasakit na pagsisisi ay ang matuklasang ang taong itinaboy natin ay siya palang pinakamalaking dahilan kung bakit naging mas mahaba at mas makabuluhan ang buhay ng taong pinakamamahal natin.
