“WALA KANG DALA SA PAMILYANG ITO KUNDI KAHIRAPAN! KUNG HINDI DAHIL SA ANAK KO, BAKA HANGGANG NGAYON NAGTATANIM PA RIN KAYO NG KANGKONG NG TATAY MO!”
Iyon ang sigaw ng biyenan kong si Aling Carmen habang nagtatawanan ang kaniyang dalawang anak sa likod niya.
Nakatayo ako sa gitna ng kanilang malaking sala. Nakayuko, nanginginig ang mga kamay, at pilit na pinipigilan ang pagpatak ng aking mga luha.
“Ma, hindi naman po kailangang insultuhin si Papa,” mahina kong sabi.
“Aba! Sumasagot ka pa? Kung talagang mayaman ang pamilya mo, bakit hindi man lang makapagbigay ng lupa ang tatay mo noong ikasal kayo?”
Napatingin ako sa asawa kong si Marco.
Tahimik lamang siya.
Pero bago pa makapagsalita muli ang biyenan ko, may humintong itim na sasakyan sa tapat ng kanilang gate.
“Siya na yata!” masayang sabi ng biyenan ko. “Dumating na ang may-ari ng lupang sinasaka natin!”
Nagkandarapa silang lumabas.
Inayos ni Aling Carmen ang kaniyang buhok. Si Marco naman ay nagmadaling magbukas ng gate.
Pero nang bumaba ang isang matandang lalaking nakasuot ng simpleng barong, biglang nawala ang ngiti ng lahat.
“Pa?” bulalas ko.
Hindi ako makapaniwala.
Dahil ang lalaking kanilang hinihintay na may-ari ng labindalawang ektaryang lupang sinasaka ng pamilya nila ay walang iba kundi ang tatay kong matagal nilang tinatawag na mahirap.
At ang mas nakakagulat?
May dala siyang makapal na envelope na may pangalan ko.
Hindi ko alam noon na ang laman nito ang magpapabago sa buong buhay naming mag-asawa.
Ako si Angela, tatlumpu’t dalawang taong gulang.
Lumaki ako sa isang maliit na bahay sa probinsya ng Nueva Ecija.
Ang tatay kong si Mang Roberto ay isang simpleng magsasaka.
Wala siyang mamahaling damit. Madalas ay kupas na polo, lumang pantalon, at tsinelas lamang ang suot niya.
Noong bata ako, lagi ko siyang nakikitang umaalis ng bahay bago sumikat ang araw.
May dala siyang baon na kanin, tuyo, at kamatis.
“Pa, bakit araw-araw kang nagtatrabaho kahit umuulan?” minsan kong tanong.
Ngumiti siya.
“Dahil gusto kong makapagtapos ka, anak. Ayokong maranasan mo ang hirap na pinagdaanan namin ng Mama mo.”
Namatay si Mama noong labing-anim na taong gulang ako.
Mula noon, si Papa na ang naging nanay at tatay ko.
Siya ang naglalaba ng uniporme ko.
Siya ang naghahanda ng baon.
At kapag may school program, kahit galing sa bukid at puno ng putik ang kaniyang sapatos, pumupunta siya para makita akong sumayaw o tumanggap ng medalya.
Hindi kami namuhay nang marangya.
Pero hindi ko kailanman naramdaman na kulang ako sa pagmamahal.
Nang makapagtapos ako ng kolehiyo, nagtrabaho ako bilang guro sa isang pribadong paaralan.
Doon ko nakilala si Marco.
Mabait siya noong una.
Magalang, maalaga, at hindi nahihiyang ipakilala ako sa kaniyang mga kaibigan.
Anak siya ng pamilyang may malaking negosyong palay at bigas.
May dalawa silang sasakyan, malaking bahay, at mga manggagawang tumutulong sa kanilang bukirin.
Noong una kong nakilala ang kaniyang ina, agad nitong tinanong ang trabaho ng mga magulang ko.
“Ang tatay ko po ay magsasaka,” sagot ko.
Napataas ang kilay ni Aling Carmen.
“Magsasaka? Sarili ba niyang lupa?”
“May maliit po kaming taniman.”
Ngumiti siya nang pilit.
“Ah, ganoon pala. Akala ko naman may negosyo rin kayo.”
Hindi ko pinansin ang sinabi niya.
Mahal ko si Marco.
At naniwala akong sapat na iyon upang maging masaya kami.
Pero pagkatapos ng kasal, unti-unting nagbago ang lahat.
Dahil nakatira kami sa bahay ng kaniyang mga magulang, araw-araw kong naririnig ang mga parinig ni Aling Carmen.
“Angela, huwag kang masyadong maluho. Hindi ka sanay sa mayamang pamilya.”
“Angela, magpasalamat ka sa anak ko. Kung hindi dahil sa kaniya, baka nasa bukid ka pa rin.”
Kapag may handaan, ipinapakilala niya ako bilang anak ng isang mahirap na magsasaka.
Minsan, narinig kong sinabi niya sa kaniyang kumare, “Wala tayong magagawa. Mahirap ang napili ng anak ko.”
Masakit iyon.
Pero tiniis ko.
Ayaw kong masira ang pagsasama namin ni Marco.
Ang mas masakit, unti-unti na rin siyang nagbago.
Dati, ipinagtatanggol niya ako.
Ngayon, kapag umiiyak ako dahil sa kaniyang ina, lagi niyang sinasabi, “Angela, hayaan mo na si Mama. Matanda na siya.”
Minsan, tinanong ko siya, “Marco, kung ang tatay mo ang nilalait ng pamilya ko, kaya mo rin bang manahimik?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko unang naramdaman na baka hindi sapat ang pagmamahal kapag wala itong kasamang respeto.
Isang Linggo, naghanda ng malaking salu-salo ang pamilya nila.
Darating daw ang may-ari ng lupang matagal na nilang sinasaka.
Labindalawang ektarya iyon na inuupahan ng pamilya ni Marco sa loob ng maraming taon.
Ayon kay Aling Carmen, napakahalaga ng may-aring iyon dahil kailangan nilang mapalawig ang kanilang kasunduan sa pag-upa.
“Angela, siguraduhin mong malinis ang bahay. At huwag kang makikisali sa usapan namin,” utos niya.
“Opo, Ma.”
Habang naghahanda ako ng pagkain, tumawag si Papa.
“Anak, kumusta ka?”
“Okay lang po, Pa.”
“Masaya ka ba riyan?”
Saglit akong natahimik.
“Opo, Pa.”
Hindi ko alam kung bakit, pero parang alam niyang nagsisinungaling ako.
“Anak, tandaan mo. Hindi porke’t tahimik ka ay kailangan mong tanggapin ang lahat ng pananakit ng ibang tao.”
Napaluha ako.
“Pa, okay lang po talaga ako.”
“Basta kung kailangan mo ako, isang tawag mo lang, pupuntahan kita.”
Hindi ko alam na ilang oras lamang ang lilipas, siya mismo ang darating.
Nang hapon ding iyon, habang naghahain ako ng pagkain, nadulas ang isang basong hawak ko.
Nabasag iyon sa sahig.
Biglang sumigaw si Aling Carmen.
“ANO BA NAMAN, ANGELA! KAHIT SIMPLENG PAGHAHAIN, HINDI MO MAGAWA NANG MAAYOS!”
“Pasensiya na po, Ma.”
“Talagang halatang hindi ka lumaki sa maayos na pamilya!”
Napatingin ako sa kaniya.
“Ma, aksidente lang po.”
“Wala kang karapatang sumagot! Kung hindi dahil sa anak ko, wala ka namang maayos na buhay!”
Narinig ng dalawang kapatid ni Marco ang sinabi niya.
Nagtawanan sila.
“Baka nga hindi pa nakakahawak ng magandang pinggan sa bahay nila,” biro ng isa.
Hindi ko na napigilang umiyak.
“Ma, mahirap lang po kami, pero pinalaki ako ni Papa nang may respeto.”
Lalong nagalit si Aling Carmen.
“Respeto? Eh ano bang naibigay ng tatay mo sa iyo? Isang lumang bahay at kaunting taniman?”
Doon dumating ang sasakyan.
Nagmadaling lumabas ang lahat.
Pero nang bumaba si Papa, para silang nakakita ng multo.
“Roberto?” bulalas ni Aling Carmen.
Ngumiti ang tatay ko.
“Magandang hapon po.”
Napatingin siya sa akin.
“Angela, anak.”
Hindi ko napigilang tumakbo palapit sa kaniya.
“Pa, bakit nandito ka?”
Hinaplos niya ang aking buhok.
“May kailangan akong asikasuhin dito.”
Lumapit ang isang lalaking kasama niya.
Si Atty. Renato, ang abogadong minsan ko nang nakita sa bahay namin.
“Magandang hapon,” bati nito. “Kasama ko po ang may-ari ng lupang inuupahan ninyo.”
Nagkatinginan ang lahat.
“Nasaan po siya?” tanong ni Marco.
Itinuro ng abogado si Papa.
“Si Ginoong Roberto Mendoza po.”
Parang biglang tumigil ang oras.
“Hindi maaari,” bulong ni Aling Carmen.
Dahan-dahang inilabas ni Atty. Renato ang mga dokumento.
“Ang labindalawang ektaryang lupang sinasaka ninyo ay nakarehistro sa pangalan ni Ginoong Roberto Mendoza. Siya ang may-ari nito sa loob ng mahigit dalawampung taon.”
Hindi makapagsalita si Marco.
Maging ako ay natulala.
“Pa… bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Ngumiti siya nang malungkot.
“Dahil ayokong lumaki kang iniisip na ang halaga ng tao ay nasusukat sa dami ng lupa o pera niya.”
Ipinaliwanag niyang matagal na niyang naipundar ang lupa mula sa kita sa pagsasaka at sa maliit na negosyong sinimulan nila ni Mama.
Hindi niya kailanman naramdamang kailangan niyang ipagyabang iyon.
Sa halip, pinili niyang mamuhay nang simple.
“Pero bakit hindi namin kayo nakilala noon?” nanginginig na tanong ni Aling Carmen.
“Dahil ang katiwala at abogado ko ang humahawak sa mga kasunduan,” sagot ni Papa.
Tahimik niyang tiningnan ang biyenan ko.
“Alam kong pamilya ninyo ang matagal nang nagsasaka sa lupa ko. At alam ko rin ang mga panahong nahirapan kayo.”
May inilabas siyang folder.
“Nang masira ang inyong ani dahil sa baha tatlong taon na ang nakararaan, ako ang nagbigay ng pahintulot na ipagpaliban ang bayad ninyo sa upa.”
Napahawak sa dibdib si Aling Carmen.
“Noong nagkaroon kayo ng malaking pagkakautang noong nakaraang taon, ako rin ang pumayag na bawasan ang inyong obligasyon upang hindi mawalan ng trabaho ang mga magsasaka.”
Walang nakapagsalita.
“Hindi ko ginawa iyon dahil manugang ko ang anak ninyo,” patuloy ni Papa. “Ginawa ko iyon dahil alam ko ang hirap ng isang magsasaka.”
Napayuko si Marco.
Maya-maya, lumapit si Aling Carmen sa akin.
“Angela, anak, patawarin mo ako. Hindi ko alam na mayaman pala ang tatay mo.”
Pero bago pa ako makasagot, nagsalita si Papa.
“Carmen, puwede ba kitang tanungin?”
“Oo, Roberto.”
“Kung wala akong lupa, kung talagang mahirap lang ako, ibig bang sabihin ay tama ang pangmamaliit mo sa anak ko?”
Natahimik siya.
“Kung ordinaryong magsasaka lang ako, wala bang karapatan ang anak kong respetuhin ninyo?”
Unti-unting pumatak ang luha ni Aling Carmen.
“Hindi… hindi po.”
“Kung gayon, bakit kinailangan mo pang malaman na may ari-arian ako bago mo siya tawaging anak?”
Wala siyang maisagot.
Doon ako tuluyang napahagulhol.
Sa unang pagkakataon, may taong nagsabi ng lahat ng matagal ko nang gustong sabihin.
At ang taong iyon ay ang tatay kong palagi nilang minamaliit.
Hinawakan ni Papa ang aking kamay.
“Anak, uwi muna tayo.”
Napatingin ako kay Marco.
“Mahal, sandali,” sabi niya. “Pag-usapan natin ito.”
Pero umiling ako.
“Marco, ilang taon akong naghihintay na ipagtanggol mo ako. Hindi mo kailangang maging mayaman para maging mabuting asawa. Kailangan mo lang sana akong respetuhin.”
Hindi siya nakasagot.
Sumama ako kay Papa.
Habang nasa sasakyan kami, napansin kong tahimik siya.
“Pa, galit ka ba sa kanila?”
Umiling siya.
“Hindi, anak. Nalulungkot lang ako.”
“Bakit po?”
“Dahil buong buhay kong pinangarap na mapunta ka sa pamilyang mamahalin ka. Akala ko nang ikasal ka, natupad na iyon.”
Napayakap ako sa kaniya.
“Pasensiya na, Pa. Hindi ko sinabi sa iyo ang nangyayari.”
Hinaplos niya ang aking likod.
“Hindi mo kailangang humingi ng tawad dahil nasaktan ka, anak.”
Pagdating sa bahay, inilabas niya ang envelope na dala niya.
“Matagal ko na sanang ibibigay ito sa iyo.”
Sa loob ay mga dokumentong nagpapatunay na may isang bahagi ng kaniyang ari-arian na inilaan niya para sa aking kinabukasan.
Pero may kasama ring sulat.
Sulat-kamay ni Mama.
Nanginginig kong binasa ang unang pangungusap.
“Para sa aming anak na si Angela, kapag dumating ang araw na kailangan niyang maalalang may tahanan siyang babalikan.”
Napatakip ako sa bibig.
“Pa, kailan ito isinulat ni Mama?”
“Bago siya mawala.”
Nagpatuloy ako sa pagbabasa.
“Anak, hindi namin alam kung anong klaseng buhay ang naghihintay sa iyo. Maaaring maging masaya ka. Maaari ka ring masaktan. Pero sana, huwag mong kalilimutan na ang pagiging anak namin ang isa sa pinakamagagandang biyayang natanggap namin.”
Nagsimulang manginig ang papel sa aking mga kamay.
“Kung may taong magsabing wala kang halaga dahil mahirap ang pamilya mo, huwag kang maniwala. Ang pera ay maaaring mawala, ngunit ang mabuting pagkatao ay kayamanang walang sinuman ang dapat makapag-agaw sa iyo.”
Hindi ko na napigilang humagulgol.
Mahigpit akong niyakap ni Papa.
“Anak, hindi ko ipinundar ang lupa para makapaghiganti tayo sa mga taong nangmamaliit sa atin. Ipinundar namin iyon ng Mama mo para magkaroon ka ng seguridad sa buhay.”
Tumango ako habang umiiyak.
Makalipas ang ilang linggo, nagsimulang humingi ng tawad si Marco.
Ilang beses siyang bumisita.
Hindi niya ipinilit na bumalik agad ako.
Sinabi niyang mali ang kaniyang pananahimik habang minamaliit ako ng pamilya niya.
Si Aling Carmen naman ay personal ding humingi ng tawad.
Pero hindi agad nawala ang sakit.
Pinili kong manatili muna sa bahay ni Papa.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, muli kaming nagsabay kumain sa lumang hapag-kainan.
May pritong isda, ginisang monggo, at kamatis.
Simpleng pagkain.
Pero mas masaya ako kaysa sa lahat ng mamahaling hapunang nakain ko sa bahay ng biyenan ko.
Isang gabi, habang naghuhugas ako ng pinggan, narinig kong umubo nang malakas si Papa.
Nakita ko siyang nakaupo sa kaniyang silid, hawak ang dibdib.
“Pa, okay ka lang?”
Ngumiti siya.
“Pagod lang, anak.”
Pero kinabukasan, dinala ko siya sa ospital.
Doon ko nalaman na matagal na pala siyang nagpapagamot dahil sa malubhang sakit sa puso.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” umiiyak kong tanong.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Ayaw kong madagdagan ang mga iniisip mo.”
Niyakap ko siya.
“Pa, sana sinabi mo. Ako naman ang mag-aalaga sa iyo.”
Ngumiti siya.
“Iyon nga ang pinakamasayang nangyari sa akin nitong mga nakaraang linggo, anak. Nakauwi ka.”
Tatlong buwan kaming magkasama.
Tatlong buwang ako ang naghahanda ng pagkain niya.
Ako ang kasama niya sa checkup.
Ako ang nagkukuwento sa kaniya bago matulog.
Minsan, habang nakaupo kami sa bakuran, bigla siyang nagsalita.
“Angela, anak, masaya ka na ba?”
Napatingin ako sa kaniya.
“Opo, Pa.”
“Bakit?”
“Dahil kasama na kita.”
Ngumiti siya.
“Kung ganoon, masaya na rin ako.”
Hindi ko alam na iyon na pala ang huling gabi naming magkakaroon ng mahabang pag-uusap.
Kinabukasan, hindi na nagising si Papa.
Tahimik siyang pumanaw sa sarili niyang kama.
Nasa tabi niya ang lumang larawan naming tatlo.
Siya.
Si Mama.
At ako noong bata pa.
Sa libing niya, maraming magsasakang dumating.
May matatandang lalaking umiiyak habang hawak ang kanilang mga sumbrero.
May mga pamilyang nagkuwento kung paano sila tinulungan ni Papa noong wala silang pambili ng binhi.
May mga anak ng magsasakang nakapagtapos dahil sa kaniyang tulong.
Doon ko nalaman na mas marami pa pala siyang natulungang tao kaysa sa aking nalalaman.
Pagkatapos ng libing, kinausap ako ni Atty. Renato.
“Angela, may isa pang iniwan ang iyong ama.”
Iniabot niya ang isang maliit na sobre.
Sa loob ay may sulat na isinulat ni Papa ilang linggo bago siya pumanaw.
“Anak, kung binabasa mo ito, malamang ay hindi na kita mayayakap.”
Agad akong napaluha.
“Pasensiya ka na kung marami akong itinago. Hindi ko gustong itago sa iyo ang mga ari-arian natin. Gusto ko lang na makilala mo ang mga taong tunay na magmamahal sa iyo kahit wala kang kayamanan.”
May sumunod pang pangungusap.
“Alam kong nasaktan ka sa pamilya ng asawa mo. Pero sana huwag mong gamitin ang lupang iniwan ko para gantihan sila. Maraming inosenteng magsasaka ang umaasa roon. Huwag mong iparanas sa iba ang sakit na naranasan mo.”
Napahagulhol ako.
Hanggang sa huli, kabutihan pa rin ang iniisip ni Papa.
Pero ang pinakamasakit ay ang huling bahagi ng sulat.
“Angela, anak, may isang bagay akong gustong aminin.”
Huminga ako nang malalim.
“Noong araw na dumating ako sa bahay ng biyenan mo, hindi talaga ako pumunta roon para sa kasunduan sa lupa. Alam na ng abogado ko ang tungkol sa pagpapalawig ng upa.”
Napatigil ako.
“Pumunta ako dahil noong umagang iyon, narinig ko sa telepono mong umiiyak ka habang sinasabihan mong ayos ka lang.”
Nanginig ang aking mga kamay.
“Hindi ko matiis na isipin na ang batang minsan kong pinangakong poprotektahan ay tahimik na palang nasasaktan. Kaya kahit masama ang pakiramdam ko, nagbihis ako at nagpunta sa iyo.”
Hindi ko na halos makita ang papel sa dami ng luha.
“Anak, mas mahalaga ka kaysa sa labindalawang ektaryang lupa. Mas mahalaga ka kaysa sa lahat ng perang naipon ko. At kung babalik man ako sa mundong ito, pipiliin ko pa ring maging tatay mo kahit wala akong kahit isang dangkal na lupa.”
Niyakap ko ang sulat.
“Pa…”
Wala nang sumagot.
Ngayon, ako na ang nangangasiwa sa lupang iniwan niya.
Ipinagpatuloy ko ang pagpapaupa sa mga magsasaka sa makatarungang halaga.
Hindi ko pinalayas ang pamilya ni Marco.
Dahil iyon ang huling bilin ni Papa.
Tungkol naman sa aming pagsasama, hindi ko minadaling magdesisyon.
Natutuhan kong ang pagpapatawad ay hindi nangangahulugang kailangang bumalik agad sa dati ang lahat.
Ngunit may isang bagay akong ginagawa tuwing Linggo.
Pumupunta ako sa puntod nina Mama at Papa.
Nagdadala ako ng bulaklak at minsan ay paboritong tinapay ni Papa.
Ikinukuwento ko sa kanila ang mga nangyayari sa buhay ko.
At palagi kong sinasabi, “Pa, Ma, kaya ko na po ang sarili ko.”
Pero minsan, kapag pauwi na ako at nakikita ko ang mga magsasakang nagtatrabaho sa bukid, bigla kong naaalala ang matandang lalaking nakasuot ng kupas na polo at lumang tsinelas.
Ang tatay kong pinagtawanan dahil akala nila ay mahirap.
Ang tatay kong kayang bumili ng malalaking lupa, pero mas piniling mamuhay nang simple.
At ang tatay kong kahit may sakit na pala ay naglakbay pa rin para ipagtanggol ang anak niyang umiiyak.
Doon ko naintindihan ang pinakamalupit na katotohanan.
Buong buhay akong pinrotektahan ni Papa.
Pero noong dumating ang pagkakataong ako naman ang mag-alaga sa kaniya, tatlong buwan na lamang pala ang natitira.
Naiwan sa akin ang lupang maaaring nagkakahalaga ng milyun-milyon.
Pero kung may isang bagay akong maaaring ipagpalit sa lahat ng iyon, iyon ay ang pagkakataong makita siyang muli sa aming lumang kusina.
Nakaupo.
Nakangiti.
At nagtatanong ng simpleng bagay na lagi niyang sinasabi noong bata pa ako.
“Anak, kumain ka na ba?”
Dahil ngayon, kahit gaano pa karami ang lupang nakapangalan sa akin, wala nang taong naghihintay sa lumang bahay upang itanong kung nakakain na ako.
At iyon ang kayamanang hindi na kailanman maibabalik ng kahit anong halaga ng pera.
MGA ARAL SA BUHAY
1. HUWAG HUSGAHAN ANG TAO BATAY SA KANIYANG PANANAMIT O KALAGAYAN SA BUHAY. Hindi lahat ng simpleng manamit ay mahirap, at hindi lahat ng mayaman ay kailangang ipagyabang ang kanilang ari-arian. Ang tunay na halaga ng isang tao ay makikita sa kaniyang pagkatao.
2. ANG RESPETO AY HINDI DAPAT NAKABATAY SA YAMAN. Mayaman man o mahirap ang pamilya ng iyong asawa, karapat-dapat silang igalang. Hindi kailangang magkaroon ng malaking lupa o maraming pera upang tratuhin nang may dignidad.
3. HUWAG HAYAANG HAMAKIN ANG IYONG ASAWA NG SARILI MONG PAMILYA. Ang pag-aasawa ay may kasamang responsibilidad na pangalagaan at respetuhin ang iyong kabiyak. Ang pananahimik habang siya ay inaapi ay maaaring makasugat nang mas malalim kaysa sa mismong pang-iinsulto.
4. ANG TUNAY NA KAYAMANAN AY ANG MABUTING PUSO. Sa kabila ng pangmamaliit na naranasan ng kaniyang anak, hindi ginamit ni Mang Roberto ang kaniyang kapangyarihan upang maghiganti. Pinili niyang unahin ang kabutihan at kapakanan ng mga inosenteng magsasaka.
5. PAHALAGAHAN ANG MGA MAGULANG HABANG KASAMA PA SILA. Maraming magulang ang tahimik na nagsasakripisyo at nagtatago ng kanilang sariling paghihirap upang hindi mag-alala ang kanilang mga anak. Huwag nating hintaying huli na bago natin maibalik ang pagmamahal at pag-aarugang ibinigay nila.
6. HINDI LAHAT NG KAYAMANAN AY KAYANG BUMILI NG KALIGAYAHAN. Maaaring magmana tayo ng bahay, lupa, at milyon-milyong piso, ngunit walang halaga ng pera ang makabibili muli ng panahong lumipas kasama ang mga mahal natin sa buhay.
7. ANG PAGPAPATAWAD AY HINDI KAHINAAN. Maaari nating piliing magpatawad nang hindi hinahayaang maulit ang pang-aabuso. Ang tunay na kapayapaan ay nagsisimula kapag natutuhan nating pahalagahan ang sarili nating dignidad.
Kung naantig ang puso mo sa kuwentong ito, i-SHARE ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya, lalo na sa mga taong nakaranas nang maliitin dahil lamang sa kahirapan o simpleng pamumuhay. Maging paalala sana ito na hindi sa dami ng ari-arian nasusukat ang tunay na halaga ng isang tao, kundi sa kabutihan ng kaniyang puso.
IKAW, KUNG NASA KALAGAYAN KA NI ANGELA, MAPAPATAWAD MO BA ANG BIYENAN MONG NANGHAMAK SA PAMILYA MO? AT KUNG IKAW ANG NAGMANA NG LUPA, HAHAYAAN MO PA RIN BA SILANG MAGSAKA ROON?
Ibahagi ang iyong saloobin sa comments.
