“Hindi po ako nanggugulo! Kilala ko ang may-ari ng compass na ito!”
Iyon ang paulit-ulit kong sigaw habang hinaharangan ako ng dalawang security officer sa Gate 4 ng pantalan.
Ako si Junjun, labing-apat na taong gulang. Marumi ang damit ko, pudpod ang tsinelas, at sa kamay ko ay isang lumang brass compass na halos hindi na mabasa ang mga ukit.
“Bawal kang pumasok dito,” sabi ng isang guwardiya. “Restricted area ito.”
“Pero may nawawalang seaman po!”
Nagkatinginan sila.
Tatlong araw nang pinag-uusapan sa paligid ng pantalan ang pagkawala ni Mang Arturo, isang seaman na dapat sana ay sasakay sa cargo vessel papuntang Visayas. Huling nakita raw siyang naglalakad malapit sa pier bago biglang mawalan ng komunikasyon sa pamilya.
Hindi ko siya kamag-anak.
Pero kilala ko siya.
Tuwing hapon, binibigyan niya ako ng tinapay kapag tumutulong akong magbuhat ng kahon sa maliit na karinderya ng tiyahin ko malapit sa port.
At noong gabi bago siya mawala, may iniabot siyang bagay sa akin.
Ang compass.
“Junjun,” sabi niya, “kapag may nangyari at hindi ako nakabalik, huwag mong basta itapon ito.”
Akala ko biro lang iyon.
Hanggang mapansin kong may maliit na papel na nakatiklop sa ilalim ng compass case.
At nakasulat doon ang tatlong salita:
HANAPIN ANG BAG.
Hindi ko agad sinabi kahit kanino.
Natakot ako.
Baka isipin nilang ninakaw ko ang compass. Baka tanungin nila kung bakit ako ang binigyan ni Mang Arturo at hindi ang pamilya niya.
Pero nang marinig kong wala pa ring balita tungkol sa kanya makalipas ang dalawang araw, binuksan ko ulit ang compass.
May kakaiba akong napansin.
Hindi normal ang galaw ng karayom.
Kapag nasa bahay ako, maayos itong nakaturo sa hilaga. Pero kapag lumalapit ako sa pantalan, bahagya itong lumilihis.
Naalala ko ang sinabi noon ni Mang Arturo habang ipinapakita niya sa akin kung paano gumamit ng compass.
“Hindi lang direksiyon ang dapat mong tingnan. Minsan, may bakal o malakas na magnet sa paligid na nagpapabago sa karayom.”
Kaya bumalik ako sa lugar kung saan ko siya huling nakitang naglakad.
Sinundan ko ang unti-unting paglihis ng compass.
Hanggang mapunta ako sa Gate 4.
Doon ako hinarang.
“Umuwi ka na,” sabi ng isang security officer.
Inilabas ko ang maliit na papel.
“Sir, ito po ang iniwan niya.”
Nang mabasa nila ang “HANAPIN ANG BAG,” nagbago ang mukha ng isang pulis na nakatayo malapit sa gate.
“Kanino galing ’yan?”
“Kay Mang Arturo po.”
Kinuha niya ang compass, tiningnan, saka ako muling tinanong.
“Saan mo gustong pumunta?”
Itinuro ko ang lumang bahagi ng pier.
“Doon po humihila ang karayom.”
Hindi nila ako basta pinapasok. Tinawag muna nila ang port supervisor at dalawang tauhan ng seguridad.
Kasama nila akong naglakad sa ligtas na bahagi ng pantalan.
Habang papalapit kami sa fishing vessels, lalo pang lumilihis ang compass.
“Posibleng dahil sa mga makina at metal dito,” sabi ng isang officer.
Tumango ako.
“Pero dati po sinabi ni Mang Arturo na tandaan ko kung saan biglang nagbabago ang galaw.”
Tumigil kami malapit sa tambak ng lumang lambat, plastic crates, at tarpaulin.
Halos umiikot ang karayom.
“Dito po.”
Naghanap ang mga tauhan.
Wala sa ibabaw.
Inalis nila ang ilang lambat.
May lumang kahon.
May sirang life vest.
Pagkatapos ay napansin ng isang porter ang maruming canvas bag na nakasingit sa likod ng dalawang malaking fishing net.
“Sir, may bag dito!”
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
Kulay beige iyon.
May maliit na asul na tali sa hawakan.
Kilalang-kilala ko iyon.
Ilang beses ko nang nakitang dala ni Mang Arturo kapag pumupunta siya sa karinderya.
Binuksan iyon ng pulis sa harap ng port supervisor.
Nandoon ang ilang damit.
Passport photocopies.
Seaman’s book.
Isang cellphone na patay na.
Gamot.
At isang maliit na notebook.
Pero wala roon si Mang Arturo.
“Kung nandito ang bag niya,” sabi ng isang officer, “ibig sabihin dumaan talaga siya rito.”
May nakita pa silang isang bagay sa ilalim.
Isang resibo mula sa maliit na boat supply shop.
May oras at petsa.
Gabi bago siya iniulat na nawawala.
Agad nilang kinausap ang may-ari ng shop.
Naalala raw niya si Mang Arturo.
“May tinatanong siyang maliit na bangka,” sabi ng lalaki. “May hinahanap daw siyang kasamahan na hindi sumipot.”
Doon nagsimulang mabuo ang ruta niya.
Sinuri rin nila ang lumang cellphone sa bag.
Hindi agad nabuksan, pero nang ma-charge, nakita ang huling mga tawag at mensahe.
May isang mensahe kay Mang Arturo mula sa dati niyang kasamahan sa barko.
“Nasa kabilang pantalan ako. Kailangan ko ng tulong.”
Nagpadala rin si Mang Arturo ng mensahe sa isang kapatid niya.
“May aasikasuhin lang ako bago sumakay.”
Hindi pala siya basta nawala habang papunta sa trabaho.
May pinuntahan siyang tao.
Kinabukasan, nakipag-ugnayan ang mga awtoridad sa kabilang pier at sa mga operator ng maliliit na bangka.
Doon nila nalaman na may dalawang lalaking sumakay sa isang bangka noong gabing iyon para pumunta sa isang maliit na coastal community.
Isa sa kanila ay tumugma sa description ni Mang Arturo.
Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang balitang hinihintay ng lahat.
Buhay siya.
Natagpuan si Mang Arturo sa isang maliit na health center sa kabilang bayan.
Nagkaroon pala siya ng matinding pananakit ng dibdib habang tinutulungan ang dati niyang kasamahan. Dahil mahina ang signal at nawala ang cellphone niya kasama ng bag, hindi niya agad matawagan ang pamilya.
Nang marinig ko iyon, napaupo ako sa gilid ng waiting area.
Hindi ko namalayang umiiyak na pala ako.
Makalipas ang dalawang araw, bumalik si Mang Arturo sa pantalan kasama ang kapatid niya.
Nakita niya ako sa labas ng Gate 4.
“Junjun!”
Tumakbo ako palapit sa kanya.
Mahina pa siya pero nakangiti.
“Bakit n’yo po sa akin iniwan ’yung compass?” tanong ko.
Napatingin siya sa lumang bagay na hawak ko.
“Dahil ikaw lang ang batang kilala kong hindi agad nagtatapon ng lumang bagay dahil lang mukha itong walang halaga.”
Napangiti ako.
“Pero paano n’yo alam na mahahanap ko ’yung bag?”
Umiling siya.
“Hindi ko alam.”
Ipinaliwanag niyang natatakot siyang mawala ang bag habang inaasikaso ang problema ng kasama niya, kaya itinago niya muna iyon sa lugar na madaling maalala. Ang compass daw ay laging bahagyang lumilihis malapit sa tambak na iyon dahil maraming lumang bakal sa paligid.
Ang papel na “HANAPIN ANG BAG” ay ginawa niyang simpleng paalala sakaling hindi siya makabalik agad.
Hindi niya inakalang magiging susi iyon para malaman kung saan siya huling nagpunta.
Lumapit din ang security officer na unang humarang sa akin.
“Pasensya na, iho. Akala namin nanggugulo ka lang.”
Ngumiti ako.
“Okay lang po. Ginagawa n’yo lang trabaho ninyo.”
Pero may natutunan kaming lahat sa araw na iyon.
Hindi pala lahat ng mahalagang bagay ay bago.
Hindi lahat ng taong may mahalagang impormasyon ay naka-uniporme.
At hindi lahat ng lumang gamit ay basura.
Minsan, ang isang kupas na compass na hawak ng isang batang halos hindi papasukin sa gate ang nagiging unang direksiyon pauwi ng isang taong hinihintay ng kanyang pamilya.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad husgahan ang tao dahil sa kanyang edad, damit, o kalagayan sa buhay. Maaaring ang taong pinakamadaling balewalain ang siyang may hawak ng impormasyong kailangan ng lahat.
2. Ang maliliit na detalye ay maaaring maging mahalagang pahiwatig. Isang lumang compass, simpleng papel, resibo, o huling mensahe ay maaaring makatulong upang mabuo ang isang nawawalang kuwento.
3. Mahalaga ang pakikinig bago humusga. Ang ilang minutong pakikinig kay Junjun ang nagbukas ng bagong direksiyon sa paghahanap kay Mang Arturo.
4. Hindi nawawala ang halaga ng isang bagay dahil lamang luma na ito. Minsan, ang karanasan at alaala na nakapaloob sa isang lumang gamit ay higit pang mahalaga kaysa sa presyo nito.
5. Ang pagtulong ay hindi nangangailangan ng titulo o posisyon. Kahit isang ordinaryong bata ay maaaring makagawa ng malaking bagay kapag may malasakit at lakas ng loob siyang magsalita.
Kung may naalala kang taong minsang hindi pinakinggan dahil simple lamang ang kanyang itsura o kalagayan, sana ay magsilbing paalala ang kuwentong ito na huwag agad humusga. At kung sa tingin mo ay may kaibigan o kapamilya kang kailangang makabasa nito, ibahagi ang post na ito sa kanila. Baka ang simpleng pagbabahagi mo ay makapagpaalala sa isang tao na minsan, ang pinakamahalagang direksiyon ay nanggagaling sa taong halos walang gustong pakinggan.
