Sa isang maulang hapon sa loob ng campus, may mga pangarap na nababasa hindi lang ng ulan—kundi ng pangungutya. Sa tapat ng malaking gate ng unibersidad, habang naglalakad ang mga estudyante sa ilalim ng mga streetlight na nag-iilaw sa basang kalsada, may isang binatang nakayuko, umiiyak nang hindi na maitago. Suot niya ang simpleng puting polo, nakasabit ang backpack sa balikat, at sa kamay niya, bitbit ang isang bayong na may nakabalot na tuwalya—sa loob, may mga itlog na mainit pa, may usok na pumapait sa hangin, parang mismong pagod niya ang umaakyat sa langit.
Sa harap niya, isang lalaking naka-blazer at may ID lace, tila propesor o opisyal, humahalakhak habang nakaturo sa bayong. Parang biro ang kabuhayan. Parang katatawanan ang pagsisikap. Sa likod nila, may mga estudyanteng nakapalibot—may nagtatakip ng bibig sa gulat, may nagvi-video, may napapailing, may natatawa rin dahil nadadala ng crowd. At sa gitna ng eksenang iyon, ang tanong ay mabigat: hanggang kailan magiging normal sa isang paaralan ang pagtawa sa estudyanteng lumalaban para makapag-aral?
ANG BAYONG NA HINDI LANG PANINDA
Ang pangalan ng binata ay Jomar. Hindi siya kilala sa klase bilang mayaman o “sikat.” Kilala siya bilang tahimik—yung tipo ng estudyanteng laging nasa dulo, laging may ballpen at notebook, laging humahabol sa deadline kahit pagod na ang mata. Sa umaga, estudyante siya. Sa gabi, nagtitinda siya. Sa madaling araw, minsan, siya rin ang tagaluto, taga-empake, at taga-buhat ng bayong.
Balut ang paninda niya. Hindi dahil gusto niyang maging “interesting.” Kundi dahil iyon ang kaya ng pamilya nila. Sa bahay nila sa eskinita, ang nanay niya ang nagluluto at nagbabalot, siya ang nagdadala sa campus para makabenta bago ang gabi. Bawat piraso, may katumbas na pamasahe, photocopy, project fee, at minsan, pangkain para hindi siya himatayin sa lecture.
Pero sa araw na ito, hindi lecture ang sumalubong sa kanya—kundi kahihiyan.
“Jomar!” malakas na tawag ng lalaking naka-blazer—si Professor Ramil Guevarra, kilala sa department bilang “matalas,” “straight to the point,” at minsan, “walang filter.” Lumapit ito na may ngiting puno ng pang-iinsulto, at bago pa man makabawi si Jomar, itinuro na nito ang bayong na umaasó.
“Ano ‘yan?” sabi ni Professor Guevarra, kunwaring inosente pero halatang nananadya. “Thesis mo? O ulam mo? Baka naman dito ka na kumukuha ng grades—balut kapalit ng pasa!”
May sumabog na tawanan. May nag-video. May nagpalakpakan pa. Sa ilalim ng ulan, ang tunog ng tawa ay mas masakit kaysa patak ng tubig.
Naramdaman ni Jomar na nanginginig ang kamay niya sa hawak ng bayong. Hindi dahil mabigat ito. Kundi dahil biglang bumigat ang dibdib niya.
“Sir…” mahina niyang sabi, pilit na mahinahon. “Nagbebenta lang po ako. Para makabayad sa—”
“Sa tuition?” putol ni Professor Guevarra, sabay tawa ulit. “Eh bakit ka dito nag-aaral? Hindi bagay sa’yo dito. May unibersidad na pang… gaya mo.”
Parang may humigop ng hangin sa paligid. May ilang estudyante na natahimik, may napatingin sa isa’t isa, pero walang umimik. Dahil kapag propesor ang nang-insulto, parang mas delikadong sumagot.
Si Jomar, bumaba ang tingin. Pinisil niya ang strap ng bayong, parang gusto niyang pigilan ang sarili niyang umiyak. Pero nang mapansin niyang may nagvi-video, may nagbubulungan, at may tumatawang parang wala siyang halaga—doon tuluyang pumatak ang luha niya.
At sa gitna ng crowd, may isang babaeng estudyante ang napahawak sa bibig, gulat at naawa. May isa namang lalaki sa likod na nagtaas ng phone para mas malinaw ang kuha, parang mas importante ang content kaysa dignidad ng kapwa.
ANG PROBINSYANONG HINDI NILA KILALA
“Wag ka ngang iiyak,” sabi ni Professor Guevarra, mas lalong nanunuya. “Kung gusto mo ng awa, magtinda ka sa labas, hindi dito. May image ang school na ‘to.”
Image. Isang salita lang, pero parang kutsilyo sa dibdib ni Jomar. Kasi ang iniisip niya, hindi image. Iniisip niya, survival. Iniisip niya, pangarap. Iniisip niya, “makakatapos ba ako?” Hindi niya iniisip kung anong itsura niya sa mata ng iba, dahil araw-araw, pinipilit niyang huwag sumuko.
“Sir… please…” bulong niya, halos hindi na lumalabas ang boses. “Wala naman po akong ginagawang masama.”
Tumawa si Professor Guevarra at itinuro ang usok na lumalabas sa bayong. “Masama? Hindi. Nakakatawa lang. Tingnan mo oh—balut sa campus! Sa susunod, magtayo ka na ng kariton dito sa gate!”
May ilang natawa ulit. May ilan nagpalakpak. Ang ulan, patuloy na bumabagsak. Ang streetlight, patuloy na nag-iilaw. At ang unibersidad sa likod—malaki, matatag—parang walang pakialam sa batang binabasag sa harap mismo ng gate.
Hindi alam ni Professor Guevarra na ang batang iyon, sa kabila ng simpleng paninda, may dala palang mas malalim na kwento. May hindi siya alam tungkol kay Jomar na hindi mababasa sa class record o ID.
Hindi niya alam na ang bayong na iyon, hindi lang itlog. May mga papel sa ilalim ng tuwalya—mga dokumento, mga resibo, at isang sobre na hindi nakikita ng mga mata na puro husga.
ANG TAWAG NA MAGPAPABALIGTAD NG LAHAT
Biglang may tumunog na cellphone sa bulsa ni Professor Guevarra. Sinagot niya na nakangisi pa, parang walang nangyari.
“Hello?” sabi niya, mayabang. “Yes, this is Prof. Guevarra.”
Habang nakikinig siya, unti-unting nagbago ang ngiti niya. Yung tawang kanina’y malakas, biglang nanikip. Yung mata niyang mapanlait, biglang nag-iba ang tingin—parang may nakitang panganib.
“Ah… yes, sir…,” sagot niya, biglang pormal. “Ngayon din po?”
Tahimik ang crowd. Kahit yung nagvi-video, saglit na napahinto sa phone, parang may na-sense.
“Okay po… yes… noted,” dagdag ni Professor Guevarra, mas mababa na ang boses. Pagbaba niya ng tawag, tumingin siya sa paligid na parang hinahanap ang isang sagot na wala.
Tumingin siya kay Jomar—at sa unang pagkakataon, hindi niya nakita ang “nakakatawa.” Nakita niya ang “problema.”
“Anong pangalan mo ulit?” tanong niya, pilit na kalmado, pero halatang may kaba na.
Si Jomar, umiiyak pa rin, pero tumuwid ang likod. “Jomar Santos po.”
Nanlaki ang mata ni Professor Guevarra. Parang may tumama sa kanya.
Sa gilid ng crowd, may biglang sumulpot na tatlong taong naka-long sleeves, may IDs na hindi pang-estudyante, may payong, at may seryosong mukha. Lumapit sila diretso sa gate, dumaan sa mga estudyanteng nagkumpulan, at tumigil sa harap ni Jomar.
“Mr. Santos?” tanong ng isa, maayos ang tono, may respeto. “Pasensya na po sa abala. Nandito na po kami. May meeting po kayo with the Board. Naghihintay na po sa admin building.”
Parang may humigop ng hangin sa lahat.
“Board?” bulong ng isang estudyante. “Anong board?”
Si Professor Guevarra, napalunok. “Anong ibig sabihin nito?” tanong niya, halos pabulong.
Hindi sumagot si Jomar agad. Dahan-dahan niyang binuksan ang bayong—hindi para magbenta, kundi para ilabas ang sobre sa ilalim ng tuwalya. Basa ang papel sa gilid, pero buo pa rin.
Inabot niya iyon sa taong may ID. Tumango ang lalaki. “Yes, sir. Nandito po ang final documents.”
Nakatitig si Professor Guevarra, hindi makagalaw. Ang crowd, parang na-hypnotize sa gulat.
Sa likod ng gate, tila may gumalaw na mga guard. May nagbukas ng mas maluwang na daan. Parang biglang may VIP na dumating.
At doon na umusad ang katotohanan, parang kidlat sa maulang hapon.
ANG BINALIKTAD NA MUNDO
“Jomar…” nanginginig na tawag ni Professor Guevarra. “Ano ‘to? Sino ka ba?”
Tumingin si Jomar sa kanya. Hindi galit ang tingin niya—masakit lang. Yung tinging nagsasabing, “kanina, tao lang ako sa’yo kapag nakakatawa ako.”
“Student po ako,” sagot ni Jomar, mahinahon. “At nagtitinda po ako ng balut. Totoo ‘yon.”
Huminga siya, at kahit may luha pa rin, mas malinaw ang boses. “Pero hindi niyo alam kung bakit ako nandito.”
Tahimik ang crowd. Kahit yung babaeng nakatakip sa bibig, namutla sa kaba.
“Ang tatay ko po,” dugtong ni Jomar, “siya ang nagtatag ng kumpanyang nag-donate sa bagong building ng university. Hindi ko sinabi kasi ayokong gamitin ang pangalan. Gusto ko pong matuto dito nang patas.”
May bulungan. “Ha?” “Seryoso?” “Siya yun?”
“Pero nitong nakaraang taon,” dagdag ni Jomar, “pumanaw siya. At iniwan niya sa’kin ang shares. At ngayon, kasama ng Board, ako na ang pangunahing trustee ng foundation na bumili ng controlling interest ng unibersidad.”
Parang may sumabog na katahimikan. Yung mga nagtatawa kanina, biglang napalunok. Yung nagvi-video, biglang nanginginig ang kamay.
“Bibili ng… unibersidad?” bulong ng isang estudyante, hindi makapaniwala.
Tumango ang taong may ID. “Official na po. Effective immediately.”
Si Professor Guevarra, napaatras ng isang hakbang, parang nawalan ng tuhod. “Hindi… hindi pwede—”
Tumingin si Jomar sa kanya, at doon lumabas ang pinakamabigat na linya—hindi sigaw, hindi mura, kundi katotohanan.
“Sir,” sabi niya, “hindi po ako bumili para maghiganti. Bumili po ako para baguhin kung paano tinatrato ang mga tulad ko.”
Napayuko si Professor Guevarra. Hindi dahil sa “mayaman” si Jomar—kundi dahil nakita niyang mali ang ginawa niya. Na ang pang-aalipusta niya, hindi pala biro. Na ang “image” na pinagmamalaki niya, siya mismo ang sumira.
“Sorry…” pabulong ni Professor Guevarra, halatang nanginginig.
Ngumiti si Jomar, pero hindi masaya. “Alam niyo po kung bakit ako umiiyak kanina?” tanong niya. “Hindi dahil sa tawa niyo. Umiiyak ako kasi dito pa mismo sa paaralan—yung lugar na dapat nagtuturo ng respeto—dito ako ginawang katatawanan.”
Lumapit ang babaeng estudyante na kanina’y nakatakip ang bibig. “Jomar… okay ka lang?” mahina niyang tanong, nangingilid ang luha.
Tumango si Jomar. “Oo. Kasi may natutunan ako ngayon. Hindi lahat ng edukado… may puso.”
At doon, parang may nag-iba sa crowd. May ilan biglang nahiya. May ilan napayuko. May ilan napabulong ng “tama siya.”
Sa huli, inayos ni Jomar ang tuwalya sa bayong. Hindi niya itinapon. Hindi niya ikinahiya. Dahil ang bayong na iyon—iyon ang saksi sa pagsisikap niya.
Bago siya sumunod sa mga taong may ID papunta sa admin building, lumingon siya sa mga estudyante.
“Kung may kakilala kayong nagtitinda para makapag-aral,” sabi niya, “wag niyong pagtawanan. Tulungan niyo. O kung hindi man, wag niyong tapakan.”
At sa maulang hapon na iyon, ang campus na sanay sa grades at awards, biglang napilitan tumingin sa mas mahalagang lesson: ang tunay na talino, may kasamang kabutihan.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag pagtawanan ang marangal na trabaho—ito ang pundasyon ng pangarap ng marami.
- Ang edukasyon na walang respeto ay hungkag at walang saysay.
- Hindi nasusukat ang halaga ng tao sa paninda, damit, o estado sa buhay.
- Kapag may kapangyarihan ka, gamitin mo para magtama—hindi para maghiganti.
- Ang tunay na unibersidad ay hindi lang nag-aaral ng libro—nag-aaral ng puso.
Kung may kakilala kang estudyanteng lumalaban para makapag-aral, ibahagi mo ang kuwentong ito sa friends at family mo. Baka sa simpleng pag-share, may mapaalalahanan tayong hindi dapat ikahiya ang marangal na pagkayod—dapat ito’y ipagmalaki.
