May mga uwi na hindi dala ang saya kundi isang katotohanang kayang wasakin ang puso sa isang iglap. Sa loob ng limang taon, araw-araw pinanghawakan ni Mariel ang iisang pangarap habang nagtitiis sa init ng disyerto, pangungulila, at pagod sa Saudi—ang makauwi balang araw na may dalang pasalubong, ipon, at isang sorpresang kayang magpaiyak sa kanyang ina sa tuwa. Ngunit hindi niya alam na sa mismong paglapag niya sa sariling bayan, siya rin ang iiyak nang halos mawalan ng hininga sa sakit. Dahil ang inang iniwan niyang mahina ngunit marangal, ang inang pinangakuan niyang iaahon sa hirap, ay hindi na pala naghihintay sa loob ng kanilang bahay. Nasa gilid na ito ng kalsada, nakaluhod, marumi ang damit, nanginginig ang mga kamay, at umaasa sa baryang inihahagis ng mga estranghero. Sa araw na iyon, hindi lamang isang OFW ang uuwi. Isang anak ang haharap sa pinakamasakit na tanong ng buhay niya—paano nangyari na habang pinapatay niya ang sarili sa ibang bansa para sa pamilya, ang sarili niyang ina ay unti-unting nilamon ng gutom, pag-iisa, at pagpapabaya?
EPISODE 1: ANG PAG-UWING PUNO NG PANGARAP
Si Mariel Santos ay isa sa libo-libong Pilipinang nangibang-bansa hindi dahil gusto niya, kundi dahil kailangan. Limang taon siyang nagtrabaho bilang domestic worker sa Saudi, at sa bawat paggising niya roon, isang pangalan ang unang pumapasok sa isip niya—si Aling Nena, ang kanyang ina. Simula nang mamatay ang kanyang ama, ang matanda ang nagpakahirap maglaba, magtinda, at tumanggap ng kung anu-anong raket para lang mapagtapos siya ng high school. Ngunit dahil hindi sapat ang kinikita nila, maaga ring natuto si Mariel na kalimutan ang sariling pangarap para saluhin ang kahirapan ng buhay. Nang may oportunidad na makapag-abroad, kahit masakit sa loob, pinili niyang umalis. Pinangako niya sa ina na sandali lang iyon. Magtitiis lang siya ng ilang taon, makakaipon, at pag-uwi niya, hindi na ito muling mahihirapan.
Hindi naging madali ang buhay niya sa Saudi. Maraming gabing umiiyak siyang mag-isa sa maliit na kwarto, yakap ang lumang panyo ng kanyang ina. Maraming araw na pinipigilan niyang magkasakit dahil alam niyang bawat araw na hindi siya kikita ay bawas sa perang ipinapadala niya sa Pilipinas. Hindi siya bumibili ng luho. Hindi siya nag-aaksaya sa kung anu-ano. Ang bawat riyal na pinaghirapan niya ay para sa gamot ng ina, sa pagpapagawa sana ng lumang bahay nila, at sa pangarap niyang isang araw ay sabay silang kakain nang hindi iniisip kung may pambili pa ba sa kinabukasan.
Sa loob ng limang taon, regular siyang nagpapadala ng pera sa account na pinagbubuksan nila ng pinsan niyang si Lito, dahil hindi marunong sa bangko ang kanyang ina. Si Lito ang madalas mag-update sa kanya. Lagi nitong sinasabing maayos naman si Aling Nena, bagamat mahina na raw at hindi na gaanong nakakalakad. Kapag natawag si Mariel sa ina, palagi siyang pinapakalma nito. Huwag na raw siyang mag-alala, mabait naman daw si Lito at ang asawa nitong si Cora dahil sinasamahan siya paminsan-minsan. Kahit may kakaibang lungkot sa boses ng matanda, pinili ni Mariel na maniwala. Kailangan niyang maniwala, dahil kung iisipin niyang may mali, baka hindi niya kayanin ang pangungulila at pagod sa ibang bansa.
Pagdating ng ikalimang taon, nakapag-ipon si Mariel nang sapat para sa pinakamatamis na plano ng buhay niya. Uuwi siya nang walang pasabi. Gusto niyang sorpresahin ang ina, yakapin ito nang mahigpit, at iabot ang perang sapat para makapagsimula silang muli. May dala siyang maliit na maleta, mga damit, chocolates, at isang sobre ng pera na plano niyang ibigay mismo sa matanda. Sa isip niya, malinaw ang eksena. Bubuksan ng kanyang ina ang pinto, iiyak sa tuwa, at sa wakas, masasabi niyang natapos na rin ang mahabang pagdurusa nila.
Ngunit sa daan pa lang mula terminal, nagsimula nang mabasag ang pangarap na iyon. Habang sakay ng traysikel at papalapit sa lumang kalsada ng kanilang barangay, may napansin siyang isang matandang babae sa gilid ng bangketa. Naka-upo ito sa semento, halos lumuhod na sa pagmamakaawa, may lata sa tabi, at nanginginig ang mga kamay habang inaabot sa mga dumadaan. Hindi sana siya titingin nang matagal, ngunit may kung anong pamilyar sa tindig, sa buhok na puting-puti, at sa malungkot na hugis ng mukha.
At sa loob ng isang iglap, bumagsak ang kanyang mundo. Dahil ang matandang nanglilimos sa gilid ng kalsada ay hindi isang estranghera. Iyon ang kanyang ina.
EPISODE 2: ANG INANG NASA GILID NG BANGKETA
Parang nawalan ng tunog ang buong paligid. Nariyan ang ingay ng dyip, ang usok ng mga sasakyan, ang tawanan ng mga taong dumaraan, ngunit para kay Mariel, iisa na lamang ang nakikita niya—ang kanyang ina na nakaluhod sa semento, marumi ang laylayan ng palda, nanlalabo ang mga mata, at pilit iniunat ang nanginginig na palad sa mga estranghero. Ang maletang kanina’y mahigpit niyang hawak ay halos mabitawan niya sa sobrang panginginig ng mga kamay. Hindi agad gumalaw ang kanyang mga paa. Para siyang naging estatwa sa gitna ng kalsada, pinipilit tanggapin ang isang eksenang hindi dapat nangyayari.
Si Aling Nena, ang babaeng minsang nagsakripisyo ng lahat para mapakain siya, ang babaeng kahit nilalagnat ay pumapasok pa rin sa paglalaba, ang babaeng hindi natutong unahin ang sarili, ay ngayo’y nakaluhod at halos hindi na makilala sa sobrang payat at dumi ng kalagayan. Ang lata sa tabi nito ay may ilang baryang parang insulto sa dangal ng isang inang buong buhay nagpakahirap nang marangal. Nang tuluyang makalapit si Mariel, nakita niya ang mga gasgas sa braso ng matanda, ang kupas na blusa, at ang mga paang tila ilang araw nang walang maayos na tsinelas. Hindi na niya napigilan. Humagulhol siya sa gitna ng bangketa.
Pag-angat ng mukha ni Aling Nena, tila sandali itong hindi makapaniwala. Nagtagpo ang kanilang mga mata. Una’y pagtataka. Pagkatapos ay pangamba. At sa wakas, pagkilala. “Mariel?” mahina nitong bulong, tila takot na baka panaginip lamang ang kaharap niya. Sa susunod na segundo, lumuhod na rin si Mariel sa maruming semento at mahigpit na niyakap ang kanyang ina. Pareho silang umiiyak, pareho silang nanginginig, at pareho nilang hindi alam kung paano magsisimula sa gitna ng sakit na biglang sumabog sa pagitan nila.
Paulit-ulit na tinatanong ni Mariel kung bakit, paano, at sino ang may kagagawan nito. Ngunit si Aling Nena ay hirap magsalita sa pagitan ng hikbi. Tanging paulit-ulit na “Anak, pasensya ka na” ang lumalabas sa bibig nito. Lalong nadurog ang puso ni Mariel. Bakit ang ina pa niya ang humihingi ng tawad? Bakit parang siya pa ang nahihiyang matagpuan sa ganoong kalagayan? Hinawakan niya ang mukha ng matanda at sinabing wala itong dapat ikahiya. Ang dapat mahiya ay ang mga taong nagpabaya rito.
Sa gitna ng kanilang pag-iyak, may ilang tao na napatigil. Ang iba’y naawa. Ang iba’y simpleng nakisilip lamang. Ngunit walang nakakaalam na sa eksenang iyon, may limang taon ng sakripisyo, libo-libong dirham ng pawis, at isang anak na ngayong araw lang nalaman na habang inaakala niyang naaalagaan ang kanyang ina, unti-unti na pala itong ibinabaon sa kahihiyan. Mula sa putol-putol na paliwanag ni Aling Nena, unti-unting lumabas ang katotohanan. Hindi raw laging nakakarating sa kanya ang perang ipinapadala ni Mariel. Noong una, may naibibigay pa. Ngunit nang tumagal, lumiit nang lumiit hanggang sa halos wala na. Nang magkasakit siya at hindi na makapagtrabaho kahit sa maliliit na gawain, si Lito at Cora raw ang humawak ng lahat. Sila ang nagsasabing kulang ang padala. Sila ang nagsasabing wala nang natitira sa gastusin. Sila rin ang unti-unting nagtaboy sa kanya palabas ng bahay.
Nanginginig si Mariel sa galit at gulat. Hindi pa man buo ang kuwento, isa na agad ang malinaw. Habang nilalason niya ang katawan sa ibang bansa para magpadala, may mga taong walang awang inuubos ang perang para sa kanyang ina. At ang pinakamasakit sa lahat, sariling kamag-anak pa nila ang gumawa.
EPISODE 3: ANG PERANG NINAKAW AT ANG BUHAY NA SINIRA
Dinala muna ni Mariel ang kanyang ina sa pinakamalapit na karinderya. Hindi niya matanggap na ang unang pagkain nilang magkasama matapos ang limang taong pagkakalayo ay sa gitna ng hikbi at panginginig. Umorder siya ng mainit na lugaw, tubig, at gatas para sa matanda. Habang marahang isinusubo ni Aling Nena ang pagkain, para itong batang takot na takot maubusan. Doon tuluyang nabasag ang natitirang tibay ni Mariel. Ang inang dating kahit walang makain ay inuuna pa siyang pakainin, ay ngayo’y kumakain na parang matagal nang hindi naranasang mabusog. Bawat subo ay patunay ng pagpapabaya. Bawat luha sa mga mata ng matanda ay patunay ng pagkakanulo.
Nang medyo lumakas ang matanda, doon na nito ikinuwento ang lahat. Noong unang dalawang taon ni Mariel sa Saudi, maayos pa raw ang lahat. Talagang inaabot ni Lito ang padala, at may pambili pa sila ng gamot at kaunting pagkain. Ngunit nang maglaon, nagsimula raw itong magdahilan. Minsan na-late daw ang remittance. Minsan kulang daw ang pinadala. Minsan may utang daw silang kailangang bayaran. Noong una, naniwala si Aling Nena. Hindi siya marunong sa bangko at ayaw niyang dumagdag pa sa alalahanin ng anak na malayo sa kanya. Kapag tumatawag si Mariel, pinipilit niyang maging maayos ang boses para hindi ito mag-alala. Ayaw niyang masira ang loob ng anak habang nasa ibang bansa.
Ngunit habang tumatagal, lalo raw naging malupit sina Lito at Cora. Naging malamig ang pakikitungo. Minsan, pinagdadamutan siya ng pagkain. Minsan, pinaparamdam na pabigat siya sa bahay. Hanggang dumating ang punto na hayagan na nilang sinasabi na wala raw sapat na padala si Mariel, kaya kailangan niyang maghanap ng paraan para may maambag. Nang hindi na siya halos makatayo sa hina ng katawan, doon siya tinulak ng tadhana sa pinakamasakit na kanto ng buhay niya. Pinaupo siya sa gilid ng bangketa at binigyan ng lata. Sabi ni Cora, “Kung gusto mong may pang-ulam ka, mamalimos ka.” Sa unang araw, halos mamatay sa hiya si Aling Nena. Ngunit mas matindi ang gutom kaysa dangal kapag walang natitirang kakampi.
Habang nakikinig si Mariel, nanginginig ang buo niyang katawan. Hindi niya mapagsama kung alin ang mas matindi—ang galit sa mga umabuso sa kanyang ina, o ang pagkamuhi sa sarili dahil hindi niya agad nakita ang totoo. Ilang beses niyang tinanong ang ina kung bakit hindi ito nagsabi. Humagulgol si Aling Nena at sinabing ayaw niyang mag-alala si Mariel at baka umuwi itong wala sa oras, mawalan ng trabaho, at mas masira ang buhay nila. Kahit sa pinakamadilim na kalagayan, ang inang iyon ay anak pa rin ang iniisip.
Doon naramdaman ni Mariel ang pinakamabigat na kirot ng pagiging OFW. Ang akala mong sakripisyong nagpapagaan sa buhay ng pamilya mo, puwede palang maging tabing ng mga taong marunong magnakaw ng tiwala at magkubli sa likod ng kabutihan mo. Ngunit sa oras ding iyon, may kung anong tumigas sa loob niya. Hindi na siya ang dating Mariel na tahimik na nagtitiis. Hindi niya hahayaang matapos ang araw na ito nang walang nananagot.
Hinawakan niya ang kamay ng ina at nangakong hindi na ito muling luluhod sa bangketa. Hindi na ito muling mamamalimos para lang makakain. At higit sa lahat, hindi na niya palalampasin ang mga taong sumira sa dangal ng kanyang ina habang siya’y abala sa pakikibaka sa ibang bansa. Sa gabing iyon, hindi muna siya dumiretso sa lumang bahay nila para yumakap. Dumiretso siya roon para harapin ang katotohanan, ibalik ang ninakaw, at singilin ang mga taong nagpalimos sa kanyang ina habang nagpapakasasa sa perang hindi kanila.
EPISODE 4: ANG PAGHAHARAP SA MGA KAMAG-ANAK NA WALANG AWA
Pagdating sa lumang bahay, hindi na sorpresa ang dala ni Mariel kundi bagyong hindi mapipigilan. Kasama niya ang kanyang ina, na kahit mahina ay pinilit sumama, at ang kanyang mga mata ay wala nang natitirang takot. Nang bumukas ang pinto, bumungad agad si Cora na tila natigilan sa sobrang gulat. Sumunod naman si Lito na halatang hindi inaasahan na makikita si Mariel nang ganoon kaaga at walang pasabi. Sa loob lamang ng ilang segundo, nakita ni Mariel sa kanilang mga mukha ang lahat—pagkabigla, kaba, at ang mabilis na pagtakbo ng isip kung anong kasinungalingan ang uunahin.
Hindi na siya nagpaikot-ikot pa. Tinanong niya agad kung nasaan ang lahat ng perang ipinadala niya sa loob ng limang taon. Tinanong niya kung bakit ang kanyang ina ay nasa bangketa at namamalimos samantalang milyon ang naipadala niya sa loob ng maraming taon ng pagtitiis. Sinubukan ni Lito na magpaliwanag. Maraming gastos daw. Nagkasakit daw ang mga anak niya. Nagkaproblema raw sa bahay. Minsan daw ay kulang ang remittance. Ngunit bago pa ito makatapos, inilabas ni Mariel ang mga resibo, screenshots, at records ng lahat ng padala. Nakapila roon ang buwan-buwang remittance. Walang palya. Walang kulang. Ang tanging kulang ay ang konsensiya ng mga humawak ng pera.
Tumahimik ang buong bahay. Ang ilang kapitbahay na nakiusyoso sa labas ay unti-unting napalapit. At sa bawat segundo ng katahimikan, mas lalong nalalantad ang kabulukan ng mag-asawang pinagkatiwalaan niya noon. Nang hindi na makalusot, saka na lamang umiyak si Cora at nagsabing nahirapan din daw sila. Ngunit hindi iyon awa ang hinugot kay Mariel kundi matinding poot. Paano nagawang sabihing nahirapan sila samantalang ang kanyang ina ay pinaupo sa kalsada, iniwan sa araw at alikabok, at pinamukhang pabigat sa mundong dapat sana’y umaalalay dito?
Hindi na napigilan ni Aling Nena ang sarili. Sa unang pagkakataon, nagsalita rin ito nang buong tapang. Ikinuwento nito sa harap ng lahat kung paano siya pinagbawalan minsang tumawag nang mahaba kay Mariel. Paano itinago sa kanya ang ilang sulat at padala. Paano siya pinagsabihang wala nang silbi at dapat matutong “kumita” kahit sa panghihingi. Habang nagsasalita ang matanda, isa-isang yumuyuko ang mga nakikinig sa hiya. Ang iba sa mga kapitbahay ay nagulat, dahil akala nila’y kusa lamang pinipili ng matanda ang mamalimos. Hindi nila alam na iyon pala ang dulo ng isang mahabang pang-aabuso.
Sa gitna ng komosyon, malinaw ang tinig ni Mariel nang sabihin niyang hindi siya nagsakripisyo sa ibang bansa para gawing parang basurang tao ang kanyang ina. Sinabi niyang kukunin niya ang matanda, ilalayo rito, at sisimulan muli ang buhay nilang dalawa. Ngunit hindi roon matatapos ang lahat. Ang perang ipinadala niya ay hindi regalo sa mga mandarambong. Iyon ay para sa kanyang ina. At kung kailangan niyang umabot sa barangay, sa pulis, o sa korte para singilin ang ninakaw at ipanagot ang pang-aabusong ginawa sa matanda, gagawin niya.
Sa unang pagkakataon, nakita ni Lito at Cora na ang tahimik nilang pinsan na dati nilang napapaikot sa mga update at pakiusap ay wala na. Ang kaharap nila ngayon ay isang anak na limang taong nagtiis sa ibang bansa at ngayong nasilayan ang sinapit ng ina, handang ipaglaban ang bawat luhang pinakawalan nito sa bangketa. At habang pinapanood iyon ng mga tao sa paligid, unti-unting nabaligtad ang lahat. Ang mga dating mukhang kawawa ay ang mga nang-api. At ang mga dating inakala nilang madaling lokohin ay sila palang magiging dahilan ng kanilang pagbagsak.
EPISODE 5: ANG BAGONG BUHAY NG INA AT ANAK
Kinabukasan, hindi na bumalik si Aling Nena sa bangketa. Hindi na rin siya bumalik sa bahay na naging pugad ng pang-aalipusta at gutom. Inilipat siya ni Mariel sa isang maliit ngunit malinis na apartment malapit sa health center at palengke. Hindi mansyon ang lugar, hindi rin magarbo, ngunit sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, nakatulog ang matanda sa higaan na walang takot na gigisingin para sabihang pabigat siya. Sa unang pagkakataon, nakakain siya nang hindi kinakailangang magbilang ng subo. Sa unang pagkakataon, may anak siyang katabi muli, at hindi na larawan lamang sa isip ang kanyang inaasam.
Inasikaso agad ni Mariel ang pagpapagamot ng kanyang ina. Dinala niya ito sa doktor, binilhan ng gamot, at tiniyak na maibabalik kahit paano ang lakas nito. Ngunit higit sa lahat, unti-unti niyang ibinalik ang bagay na mas malaki pa sa kalusugan—ang dignidad. Bumili siya ng bagong damit para sa ina, inayos ang buhok nito, at isang umaga, habang sabay silang nagkakape, napansin niyang mas buo na ang tingin ng matanda sa sarili. Nandoon pa rin ang lungkot ng mga nakaraang taon, ngunit may bago nang liwanag sa mga mata nito. Liwanag iyon ng taong sa wakas ay hindi na nag-iisa.
Hindi rin pinabayaan ni Mariel ang usapin sa ninakaw na pera. Sa tulong ng records at ilang taong handang tumestigo, nagsampa siya ng reklamo. Hindi iyon dahil uhaw siya sa ganti. Ginawa niya iyon dahil alam niyang kung palalampasin niya, parang pinapayagan na rin niyang mangyari iyon sa iba. Maraming OFW ang nagpapakahirap sa malayo dahil nagtitiwala sa pamilya. At napakasakit isipin na may mga magulang na iniiwan sa pangangalaga ng kamag-anak ngunit sa huli ay nagiging biktima ng kasakiman. Ayaw ni Mariel na manatiling tahimik ang kwento ng kanyang ina. Ang katahimikan ang isa sa mga dahilan kung bakit umabot sa bangketa ang lahat.
Habang dahan-dahang inaayos ang buhay, natutunan din nilang umiyak nang magkasama at hindi na itago ang sakit. May mga gabing nagigising si Mariel at naaalala ang eksenang una niyang nakita ang ina sa gilid ng kalsada. May mga oras namang napapaiyak si Aling Nena dahil sa hiya at panghihinayang. Ngunit sa bawat pag-atake ng alaala, magkahawak silang mag-ina. Hindi na sila naghihiwalay sa lungkot. Magkasama na nila itong binubuhat.
Isang hapon, habang papalubog ang araw, naupo sila sa harap ng apartment. Tahimik ang paligid. Wala ang busina, wala ang usok ng bangketa, wala ang lata ng limos. Tanging ang mahinang hangin at ang tunog ng mga ibon sa malayo. Marahang hinawakan ni Aling Nena ang kamay ng anak at umiiyak na nagsabing akala niya hindi na niya mararanasang mabuhay ulit nang may dangal. Napahagulgol si Mariel at niyakap ang ina. Sinabi niyang wala nang kahit sino ang makakagawa nito rito habang siya’y buhay. Limang taon siyang nawala sa piling ng ina, pero ang natitira nilang panahon ay hindi na niya hahayaang nakawin pa ninuman.
At kung may isang katotohanang iniwan ng kwentong ito, iyon ay ito: ang pinakamalupit na kahirapan ay hindi laging gutom, kundi ang pakiramdam na iniwan kang mag-isa ng mga taong dapat nagmamahal sa’yo. Kaya kung inantig ka ng kwentong ito, i-LIKE, COMMENT, AT I-SHARE ANG STORY NA ITO SA FACEBOOK PAGE POST. Baka may isang anak na malayo sa pamilya ang makabasa nito at mapili niyang kumustahin muli ang magulang niya. Baka may isang matandang tahimik nang nasasaktan ang muling makaramdam na may pag-asa pa. At baka sa simpleng pagbahagi mo, may isang pusong muntik nang mawalan ng lakas ang muling maniwala na may uuwi pa rin para iligtas siya.
MGA ARAL SA BUHAY:
- Ang sakripisyo ng isang OFW ay hindi dapat sinasayang o ninanakaw ng kahit sinong kamag-anak.
- Ang magulang na minsang nagsakripisyo para sa anak ay nararapat alagaan nang may dangal, hindi itulak sa kahihiyan.
- Hindi lahat ng taong pinagkakatiwalaan ay tunay na mapagkakatiwalaan, kaya mahalagang alamin ang totoo at huwag umasa sa sabi-sabi lamang.
- Ang pananahimik sa pang-aabuso ay lalo lamang nagpapalalim ng sugat, kaya kailangang may tapang na magsalita at lumaban.
- Sa huli, ang tunay na pagmamahal ay hindi nasusukat sa laki ng padala kundi sa pagnanais na ibalik ang dignidad at buhay sa taong pinakamahal mo.
TRENDING VIDEO
