Hindi siya umiyak agad. Ang unang bumigay ay ang boses niya—yung boses na ilang taon niyang pinatigas sa ibang bansa para hindi siya lamunin ng lungkot. Sa loob ng barangay hall na amoy papel, pawis, at lumang kahoy, nakaupo siya sa plastik na upuan na parang masyadong maliit para sa bigat ng dala niyang problema. Nakayuko, nanginginig ang panga, at basang-basa ang mata. Ang suot niya, kupas na polo, may himulmol sa kuwelyo, at pantalon na halatang pinagtahi-tahi na ng panahon. Kung titingnan mo siya nang mabilis, iisipin mo: “Isa na namang reklamo.” “Isa na namang abala.” Pero kung titignan mo siya nang matagal, makikita mo: pagod. Uwi. At sugat na hindi nakikita.
ANG PAGPASOK NA MAY DALANG HIYA
OFW siya—si Nestor. Hindi niya iyon isinisigaw. Wala siyang suot na jacket na may flag, walang pasalubong na kahon, walang “balikbayan aura.” Ang dala niya lang ay isang lumang envelope na gusot, at isang cellphone na bitak ang screen. Sa gilid ng hall, may bulletin board na punong-puno ng papel: listahan ng ayuda, schedule ng bakuna, at mga memo na parang hindi nauubos. May dalawang mesa sa harap, kahoy na may gasgas, at isang staff na nakaupo, nakasandal, parang napapagod na sa lahat ng kwento ng tao.
Pag-upo pa lang ni Nestor, tumama na sa kanya ang unang tingin—yung tinging sinusukat ang sapatos, tinitimbang ang polo, at hinuhusgahan ang tao bago pa magsalita. Sa kanan, may babaeng naka-dark na damit, nakasubsob sa phone pero halatang nakikinig. Sa likod, may lalaking nakatayo, nakataas ang kilay, may ngising kalahati—yung klase ng ngiting may pang-aasar sa dulo.
“Anong sadya mo?” tanong ng staff, hindi tumitingin sa mukha ni Nestor, sa papel lang. Parang form lang siya, hindi tao.
“Ma’am… magpapa-blotter po sana,” mahinang sagot ni Nestor. “May problema po sa lupa namin… saka… may hinihinging—”
Hindi pa siya tapos, may tumawa na agad sa gilid. Isang lalaki sa likod, nakapamaywang, malakas ang boses na parang gusto marinig ng lahat. “Ayan na naman. Kung hindi away lupa, away utang. Hoy, kuya, mukhang galing ka pa sa bodega ha. OFW ka ba talaga?”
May kasunod pang tawa. Sa dulo ng hall, may dalagang nakangiti habang hawak ang cellphone, parang nag-aabang ng content. Isang lalaki sa tabi niya, nakatiklop ang braso, natutuwa, parang may palabas na libre.
Nestor, napalunok. Hindi siya sanay mapagtawanan sa harap ng maraming tao—hindi dito. Sa ibang bansa, kahit papaano, alam ng tao na nagtatrabaho siya. Dito, sa sariling barangay, parang kailangan pa niyang patunayan na may karapatan siyang huminga.
ANG LUMA MONG DAMIT, BAGONG PANG-API
Lumapit ang isang babae sa kanan—hindi para tumulong, kundi para manuro. Nakakunot ang noo, matalim ang mata. “Ikaw ha,” sabi niya, nakaturo ang daliri sa dibdib ni Nestor na parang may kasalanan. “Ang lakas-lakas mong magpa-OFW, pero tingnan mo suot mo. Baka naman gawa-gawa mo lang ‘yan para maawa kami. Dito ka pa talaga nag-iingay.”
Hindi na nakatingin sa papel ang staff. Tumingin na siya sa polo ni Nestor, sa gasgas ng pantalon, sa dumi sa laylayan. “May ID ka ba? Proof na OFW ka?” tanong niya, ngayon may halong pagdududa. “Baka mamaya nanghihingi ka lang ng pabor.”
Parang may humila sa dibdib ni Nestor. Proof. Parang kailangan niyang ilabas ang buong buhay niya sa mesa para lang mapakinggan.
Dahan-dahan niyang binuksan ang envelope. Sa loob, may ilang papeles—lumang kontrata na nilukot sa biyahe, photocopy ng passport page, at isang sulat na may pirma. Nanginginig ang kamay niya habang inilalapag iyon sa mesa. Hindi niya alam kung alin ang uunahin, kasi sa totoo lang, ang gusto niya lang ay… makiusap.
“Ma’am,” sabi niya, halos pabulong, “hindi po ako nandito para manghingi. May nag-encroach po sa lupa ng nanay ko. Pinapirma po kami sa papel na hindi namin maintindihan. Sabi nila… kung hindi kami pumayag… may mangyayari…”
Hindi pa rin nadadala ang paligid. Sa likod, may halakhak ulit. “Ayan! Drama! Kuya, ang arte mo. Lalaki ka, umiiyak ka?”
At doon, tumulo ang luha ni Nestor. Hindi dahil mahina siya. Dahil pagod na siya. Dahil sa ibang bansa, araw-araw niyang nilunok ang insulto. Ngayon, sa sariling barangay hall, dito pa siya babasagin?
ANG SANDALING NAGING PALABAS ANG PAGKATAO
May umangat na cellphone sa likod. Yung dalagang kanina’y nakangiti, mas lumapit pa, tila mas malinaw ang shot. “Uy, kuya, sabihin mo ‘yung line mo ulit,” biro niya, parang siya ang director at si Nestor ang actor. May lalaking tumawa nang malakas, palakpak pa, parang may comedic scene.
Sa gilid, may matandang lalaki na nakaupo, nakanganga, gulat sa nangyayari—parang gusto siyang ipagtanggol pero wala ring lakas.
Si Nestor, tumayo, pero hindi niya alam kung aalis o lalaban. “Hindi po ‘to palabas,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Gusto ko lang po ng tulong. Sa amin po ‘to. Sa nanay ko. Wala na po siyang lakas—”
“Eh bakit hindi mo bayaran ‘yung tamang proseso?” putol ng babae sa kanan, mas matalas. “Kung OFW ka, may pera ka dapat. Huwag ka dito nagdadahilan.”
OFW = pera. Parang iyon lang ang katumbas ng sakripisyo. Parang hindi tao, ATM.
At saka, biglang tumunog ang cellphone ng staff sa mesa. Isang matinis na ring. Tumigil ang tawa. Napatigil ang pointing finger. Lahat napalingon.
ANG TAWAG NA NAGPATALI SA LAHAT NG DILA
“Hello?” sagot ng staff, medyo iritado pa, parang istorbo ang tawag.
Pero ilang segundo lang, nag-iba ang mukha niya. Nawala ang irita. Napalitan ng kaba. Tumuwid ang upo. “Opo, Mayor… opo, Mayor.”
Mayor.
Parang biglang lumamig ang hangin sa barangay hall. Yung mga tumatawa, biglang tumahimik. Yung dalagang naka-record, bahagyang ibinaba ang phone, parang nakaramdam na may mali. Yung babaeng nakaturo, napakurap, parang may sinasagap na mensahe sa hangin.
Naririnig ng lahat ang staff, kahit hindi loudspeaker. Ganun ‘yung tono kapag may mas mataas na nakikinig.
“Opo… nandito po siya? Opo… si Nestor… Rivera?” ulit ng staff, tumingin kay Nestor na parang ngayon lang siya nakita bilang tao, hindi bilang polo.
“May—may special instruction po kayo?” tanong niya, maingat.
Tapos, mas lumalim ang boses niya, mas nagmamadali. “Opo. Naiintindihan po. Opo, Mayor. Pasensya na po.”
Pagkababa ng tawag, tumayo ang staff. Hindi na siya nakasandal. Tumayo siyang parang may seremonya. “Sir Nestor,” bigla niyang tawag, mas magalang, mas mahinahon, “pasensya na po. Maupo po kayo dito sa harap. Aayusin po natin agad.”
Nanlaki ang mata ng mga tao. Yung lalaking tumawa kanina, biglang nagkunwaring umubo. Yung dalaga, biglang nag-scroll sa phone, parang gustong burahin ang video. Yung babaeng nanuro, napaatras at napakunot ang noo—pero ngayon, hindi na mayabang. Medyo… namumula.
ANG TOTOO: HINDI PALA LUMANG DAMIT ANG PROBLEMA
“Tawag po ng Mayor,” dagdag ng staff, halos pabulong pero narinig pa rin ng lahat. “Kayo po pala ‘yung… kinausap niya kahapon. Yung OFW na nag-donate ng… kagamitan sa barangay health station. Yung nagpadala ng pondo para sa… medical mission.”
Parang may bumagsak na katahimikan. Kasi bigla nilang naalala: oo nga, may Nestor na pinasalamatan sa announcement. May Nestor na pinuri sa Facebook page ng barangay—pero hindi nila nakilala ngayon, kasi wala siyang suot na “mayaman.” Kasi kupas ang polo. Kasi umiiyak siya.
Si Nestor, hindi ngumiti. Wala siyang energy magyabang. “Ma’am,” mahinang sabi niya, “hindi ko po ‘yon sinabi kanina kasi… hindi ko po kailangan. Ang kailangan ko po, tulong para sa nanay ko.”
Yung staff, tumango, mabilis. “Opo. Opo. Pasensya na po talaga.”
Sa likod, yung lalaking tumawa, biglang tumuwid. Yung security na nakatayo sa gilid (kung meron man sa eksena ng hall, ramdam mo ang presensya ng authority), biglang naging “polite.” Yung babaeng nanuro, biglang lumambot ang boses, pero halatang pilit. “Ay… Sir, pasensya na ha. Hindi ko naman alam…”
Hindi ko naman alam. Iyan ang paboritong excuse ng mga nanghusga—pero ang tanong: bakit kailangan mo pang malaman kung “sino” siya bago mo siya itrato nang tama?
ANG PAG-AAYOS NG TINDIG, PERO HINDI NAIBABALIK ANG ILANG SEGUNDO
Pinaupo si Nestor sa harap. Inayos ang papel. Tinawagan ang barangay captain. May nagmamadaling kumuha ng logbook. Yung dating “next,” naging “Sir, unahin natin.” Yung dating “proof,” naging “pasensya na.” Yung dating tawa, naging iwas-tingin.
Pero si Nestor, nakatingin pa rin sa sahig. Hindi dahil talo siya. Kundi dahil may sugat na hindi basta natatakpan ng courtesy.
Bago siya umalis, tumingin siya sa mga tao sa likod—hindi para manumbat, kundi para magsalita ng isang bagay na matagal nang nakabara sa lalamunan ng maraming OFW.
“Alam niyo,” mahina niyang sabi, “hindi po lahat ng umuuwi galing abroad… umuuwi na buo. Minsan, ubos na ubos na po. Kaya kung may lalapit sa inyo na umiiyak, huwag niyo pong gawing palabas. Baka ‘yun na lang po ang natitira sa kanya.”
Walang sumagot. Kasi walang tamang sagot sa katotohanan.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag husgahan ang tao sa luma niyang damit; may mga sakripisyong hindi nabibili ng bagong polo.
- Ang dignidad ay karapatan, hindi premyo na ibinibigay lang kapag may “kakilala” ka.
- Ang pagtulong sa kapwa dapat nauuna sa proseso, lalo na kung may panganib at pang-aabuso na involved.
- Ang pang-aalipusta na ginagawa mong “biro” ay maaaring huling patak sa taong matagal nang lumalaban mag-isa.
- Kung kailangan pang tumawag ang mayor bago ka magpakatao, baka panahon na para tanungin mo ang sarili mo kung anong klase kang tao.
Kung may kilala kang OFW—or kahit sinong taong umuuwi na dala ang pagod—ibahagi mo ang kwentong ito sa pamilya at mga kaibigan mo. Baka may isang taong kailangang paalalahanan: ang respeto hindi dapat hinihintay ng “tawag ng mayor.” Dapat kusa.
