EPISODE 1: ANG LUHA SA HARAP NG PULPITO
Hindi na halos makahinga si Mang Roman nang huminto siya sa tabi ng pulpito. Sa ilalim ng matataas na bintanang may makukulay na salamin, habang tahimik na nakatingin ang mga tao mula sa mga kahoy na bangko ng simbahan, itinakip niya ang nanginginig niyang mga kamay sa mukha niya. Ang barong niyang dapat ay malinis at maayos para sa misa ay gusot na, at ang dibdib niya ay pataas-baba na parang sasabog sa bigat ng dinadala niya.
Katabi niya si Father Gabriel, ang bagong paring inilipat sa parokya, at bakas sa mukha nito ang pagkabigla. Sa ibabaw ng maliit na mesang kahoy sa harap nila ay may ilang papel na nakalatag, bahagyang nililipad ng hangin mula sa lumang bentilador. Sa kabilang panig, bahagyang nakatalikod si Father Celso, ang kura paroko na matagal nang kinatatakutan ng marami sa baryo.
“Ano ’to, Mang Roman?” tanong ni Father Gabriel, mahina pero mabigat. “Bakit ka umiiyak?”
Hindi agad nakasagot ang matanda. Umiling lang siya, saka dahan-dahang inalis ang mga kamay sa mukha. Namumula ang mga mata niya. Sa likuran niya, ang mga babae at lalaki sa simbahan ay nagkatinginan. May kaba. May duda. May takot na matagal nang kinimkim.
Dahil lahat sila, sa isang paraan o iba pa, ay may utang na sakit kay Father Celso.
Kung may ipaayos na libing, may dagdag na bayad. Kung may binyag, may “abuloy” na hindi puwedeng kulang. Kung may kasal, kailangang kumpleto ang sobre bago ngumiti ang pari. Kahit ang kandilang sinisindihan ng mga matatanda para sa kanilang mga patay, pinagbabayad nang mas mahal kaysa sa halaga nito. At sa tuwing may magtatanong kung bakit laging may special collection pero nananatiling tagpi-tagpi ang bubong ng kapilya sa kabilang sitio, iisa ang sagot ni Father Celso.
“Para ’yan sa simbahan. Huwag kayong makialam sa hindi n’yo naiintindihan.”
Noon, walang sumagot.
Pero sa araw na iyon, may natuklasang papel si Mang Roman.
At iyon ang sumira sa katahimikan ng buong parokya.
EPISODE 2: ANG PARING TAKOT ANG IBINIBIGAY
Hindi naman laging galit ang tingin ni Father Celso. Minsan, malumanay pa nga ang boses niya. Minsan, may kasamang ngiti. Pero iyon ang mas nakakatakot, dahil natutuhan ng parokya na ang pinakamatamis niyang tono ay kadalasang may kasunod na paniningil.
Noong una, akala ng lahat masinop lang siya. Kuripot, oo, pero para raw sa ikabubuti ng simbahan. Hindi siya bumibili ng bagong kurtina sa kumbento. Hindi siya nagbubukas ng ilaw kung hindi kailangan. Pinapagalitan pa niya ang mga sakristan kapag may sobrang kandilang nasisindihan. Pero habang tumatagal, napansin ng mga tao na ang pagtitipid niya ay hindi para sa Diyos. Para iyon sa sariling bulsa.
Ang balo na si Aling Sela, halos himatayin noon nang sabihan siyang hindi matutuloy ang misang para sa namatay niyang asawa kung hindi niya mabubuo ang “donasyong” hinihingi. Ang binata namang si Joel, umurong ang kasal dahil pinabalik sila nang tatlong beses para raw sa kakulangan ng bayad sa simbahan. Kahit ang mga magsasakang nag-aabot ng bigas bilang pasasalamat ay minamaliit ni Father Celso.
“Bigas lang? Paano ang maintenance ng simbahan?” malamig nitong sasabihin.
Si Mang Roman ang ingat-yaman ng parokya noon. Siya ang humahawak ng mga resibo, ng mga sobre, ng listahan ng mga nag-aabuloy tuwing Linggo. Matagal niyang kinumbinsi ang sarili na baka may dahilan. Baka may utos ang diyosesis. Baka may malaking pagkakagastusan. Baka masama lang ang tingin ng mga tao dahil mahigpit ang pari.
Hanggang sa nagsimula nang mawala ang pondo para sa feeding program. Hanggang sa natigil ang pangakong pag-aayos sa lumang bubong. Hanggang sa nawala ang budget para sa gamot ng mga matatandang sinusuportahan ng simbahan.
At tuwing tatanungin niya si Father Celso, iisa lang ang tugon.
“Ako ang pari rito. Ako ang may alam.”
Takot ang naging disiplina. Katahimikan ang naging dasal. At ang simbahan, na dapat tahanan ng awa, ay naging lugar na iniiwasan ng mahihirap dahil baka mapahiya lang sila.
EPISODE 3: ANG DOKUMENTONG HINDI DAPAT MAKITA
Dalawang gabi bago ang eksenang iyon sa simbahan, bumalik si Mang Roman sa opisina ng parokya para kunin sana ang lumang talaan ng mga donor. Mahina ang ulan noon. Wala ang mga tao. At sa likod ng kabinet na matagal nang nakaipit sa pader, may nahulog na isang makapal na sobre nang hilahin niya ang isang drawer.
Hindi niya sana bubuksan.
Pero nakita niya ang pangalan ng parokya sa harap.
At sa ilalim niyon, ang pangalan ni Father Celso.
Nang ilabas niya ang laman, nanghina ang mga tuhod niya. Hindi isa, hindi dalawa, kundi sunod-sunod na papeles ang nasa loob. May mga kopya ng resibo. May listahan ng collections. May sertipikasyon ng donasyon ng diyosesis para sa pagpapagawa ng bubong ng kapilya. At may isang dokumentong nagpahinto sa tibok ng puso niya.
Isang kasulatan ng paglilipat ng pondo mula sa parish development fund papunta sa pribadong account na nakapangalan sa kapatid ni Father Celso.
Hindi lang iyon.
May isa pang listahan ng “approved parish expenses” na halatang pineke ang lagda ng dating lay coordinator na patay na mahigit isang taon na. At sa ibaba, may tala ng halaga ng mga bayad sa binyag, kasal, libing, at misa—mga halagang hindi kailanman opisyal na ipinaskil, pero ilang taon nang kinukuha sa mga tao.
Para iyong sampal sa lahat ng matagal niyang ipinagtanggol.
Naupo si Mang Roman sa sahig ng opisina at doon siya unang umiyak. Hindi lang dahil sa galit, kundi dahil sa hiya. Dahil habang pinagtitiwalaan siya ng mga tao, habang siya ang humahawak ng kahon ng abuloy tuwing Linggo, hindi niya namalayang ang kaban ng simbahan ay unti-unting ginagawang alkansiya ng isang lalaking dapat sana’y pastol ng kaluluwa.
Kinabukasan, dinala niya ang mga papel kay Father Gabriel.
At nang mabasa iyon ng batang pari, tumigas ang mukha nito.
“Hindi ito simpleng pagkukulang,” sabi nito. “Pandaraya ito.”
“Kasalanan ko rin,” halos pabulong na sagot ni Mang Roman. “Naniwala ako.”
“Huwag mong akuin ang kasalanan ng taong marunong magsuot ng kabanalan bilang takip,” sagot ni Father Gabriel. “Pero kailangan itong lumabas. Sa harap ng lahat.”
EPISODE 4: ANG PAGPUTOK NG GALIT SA LOOB NG SIMBAHAN
Kaya matapos ang misa nang araw na iyon, hindi umalis agad ang mga tao. Pinakiusapan sila ni Father Gabriel na manatili sandali. Nagulat si Father Celso, pero ngumiti pa rin ito sa umpisa, akalang isa na namang anunsiyo para sa panibagong koleksiyon.
“Ano na naman ’yan?” tanong nito nang makita si Mang Roman na papalapit sa pulpito.
Hindi na siya makapagsinungaling pa. Hindi na niya kayang itago.
Doon siya tumayo. Doon siya napaiyak. Doon sa mismong lugar kung saan ilang taon niyang inabot ang supot ng abuloy, saka niya inilapag ang dokumento sa ibabaw ng kahoy na mesa sa harap ng lahat.
Tahimik ang simbahan.
Naririnig ang pagaspas ng papel.
At ang mabigat na paghinga ng mga taong matagal nang may hinihinala pero walang pruweba.
Kinuha ni Father Gabriel ang unang dokumento. Malinaw ang boses nito nang binasa ang halaga ng ipinadalang pondo para sa kapilya. Sumunod ang tala ng collections para sa mahihirap. Pagkatapos ay ang bank transfer. At sa huli, ang pekeng listahan ng gastos na may pirma ng isang taong matagal nang inilibing.
“Ano ’to, Father?” tanong ni Father Gabriel, ngayon ay hindi na mahina ang boses. “Saan napunta ang pera ng parokya?”
Biglang nanigas ang mukha ni Father Celso.
“Paninira ’yan,” mabilis nitong sagot. “Hindi ninyo alam ang buong kuwento.”
“Kung paninira ito,” singit ni Mang Roman sa pagitan ng luha, “bakit pati ang lagda ni Ka Erning, na patay na noong nakaraang taon, nandiyan pa?”
May suminghap sa likuran.
May babaeng napahawak sa dibdib.
May isang matandang lalaki na sumigaw, “Kaya pala hindi napaayos ang bubong!”
At parang iyon ang hudyat.
Biglang nagsalita ang lahat.
“Kaya pala pinabalik mo kami sa libing ng anak ko!”
“Kaya pala doble ang bayad sa kasal!”
“Kaya pala laging may koleksiyon pero walang pagbabago!”
Ang simbahan na dati ay puno ng pigil na bulong ay napuno ng galit. Hindi na galit na magulo, kundi galit na galing sa mahabang panahon ng pananahimik. Galit ng mga inapi. Galit ng mga tinakot. Galit ng mga naniwala.
Lumapit si Father Celso para hablutin ang mga papel, pero hinarang siya ni Father Gabriel.
“Tama na,” sabi nito.
Hindi na nakasagot ang pari.
Dahil sa unang pagkakataon, wala na siyang hawak na takot.
At wala na ring yumuyuko.
EPISODE 5: ANG HATOL SA ILALIM NG MGA BINTANANG MAY KULAY
Hindi natapos ang araw na iyon sa sigawan lang. Tinawagan agad ni Father Gabriel ang diyosesis. Kinuha ang mga dokumento. Pinapunta ang finance council. At bago pa man lumubog ang araw, kumalat na sa buong bayan ang nangyari sa loob ng simbahan.
Nasuspinde si Father Celso habang iniimbestigahan ang lahat. Binuksan ang mga lumang libro ng parokya. Isa-isang lumitaw ang mga nawawalang tala, mga sobrang singil, mga hindi naideliver na proyekto, at mga perang dapat ay napunta sa mahihirap.
Pero ang pinakamatinding nakita ng mga tao ay hindi ang halaga ng ninakaw.
Kundi ang kapal ng panlalamang.
Yung tipong pati ang kandila ng nagluluksa, pinatutungan pa. Pati ang luha ng biyuda, ginawang resibo. Pati ang pananampalataya ng mga tao, sinukatan ng presyo.
Sa gitna ng lahat, si Mang Roman ay nanatiling nakatayo sa tabi ng pulpito, umiiyak pa rin pero hindi na gaya ng dati. Hindi na iyon luha ng takot. Hindi na iyon luha ng hiya. Kundi luha ng isang taong sa wakas ay nagsabi ng totoo, kahit huli.
Lumapit sa kanya si Father Gabriel at marahang hinawakan ang balikat niya.
“Hindi ka na nag-iisa,” sabi nito.
Napatingin si Mang Roman sa mga tao sa likod niya. Iyong mga mukhang kanina lang ay puno ng gulat ay ngayon ay puno na ng iisang desisyon. Hindi na sila muling papayag. Hindi na sila muling mananahimik. Hindi na nila hahayaang magtago sa puting damit ang kasakiman ng isang tao.
Sa labas ng simbahan, patuloy ang sikat ng araw. Dumaraan ang liwanag sa makukulay na bintana at bumabagsak sa lumang kahoy, sa mga papel sa ibabaw ng mesa, sa mga matang namumugto sa iyak, at sa mga pusong ngayon lang muling nakahinga.
Dahil minsan, ang tunay na himala ay hindi nanggagaling sa sermon.
Kundi sa katotohanang sa wakas ay inilalapag sa harap ng lahat.
At sa araw na iyon, sa loob mismo ng bahay ng Diyos, ang isang dokumento ang naging tinig ng buong parokya.
At ang tinig na iyon, hindi na muling mapatatahimik.
MGA ARAL SA BUHAY
- Hindi lahat ng may banal na anyo ay may malinis na puso, kaya kailangang samahan ng pag-iingat ang pagtitiwala.
- Kapag hinayaan ang mali dahil sa takot, lalo lang itong lumalaki at mas maraming inosente ang nasasaktan.
- Ang pera para sa kabutihan ng nakararami ay sagrado, at ang sinumang magnakaw nito ay hindi lang tao ang niloloko kundi pati dangal ng komunidad.
- Ang katotohanan ay maaaring maantala, pero kapag dumating ito, kaya nitong gibain kahit ang pinakamatagal nang kasinungalingan.
- Minsan, isang matapang na tao lang ang kailangan para magising ang lahat at tumindig laban sa pang-aabuso.
Kung tumimo sa puso mo ang kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya para mas marami ang makabasa at maalala na ang pananampalataya ay hindi dapat ginagamit para manlamang, kundi para maglingkod.
