Sa unang patak ng pawis at hamog sa loob ng palengke, akala mo normal lang ang lahat—mga ilaw na nakasabit sa tarp, mga boses ng tinderang humihila ng sukli, amoy ng dahon ng gulay na bagong pitas, at sahig na basang-basa na kumikislap sa bawat hakbang. Pero sa gitna ng siksikan, may isang babae na parang hindi makahinga. Nakayakap siya sa dalawang supot ng pinamili—mga talbos, sitaw, kamatis—na para bang ‘yun na lang ang kaya niyang hawakan para hindi siya tuluyang gumuho. Basa ang pisngi niya sa luha, nanginginig ang labi, at ang tingin niya… hindi lang sakit. Parang pagod na pagod na siyang maging “mali” sa paningin ng iba.
Sa kanan niya, isang matandang babae ang halos sumabog sa galit. Bukas ang bibig, lumalabas ang bawat salita na parang kutsilyong walang preno. Hindi mo man marinig ang eksaktong sinabi sa litrato, kitang-kita mo ang tono: panglalait. Pangmamaliit. Panghuhusga. ‘Yung klaseng panenermon na hindi na tungkol sa pagwawasto, kundi tungkol sa pagdurog. Sa likod nila, may lalaking nakatindig, nakahabol ang kamay na parang gustong pigilan ang matanda, pero wala ring lakas dahil ang gulo ng palengke ay mas malakas kaysa sa boses ng isang taong naguguluhan din. Sa gilid, may cellphone na nakataas—may nagre-record—at sa kabilang banda, isang babaeng napasapo sa bibig, parang nabigla sa eksenang hindi niya inasahang masaksihan habang namimili lang sana.
Dito nagsisimula ang mga kwentong nakakasakal: sa lugar na dapat praktikal lang ang problema—presyo ng gulay, sukli, pila—pero biglang nagiging entablado ng kahihiyan. Ang tanong: paano napunta sa ganito ang isang OFW na misis? Paano naging kasalanan ang pag-uwi? Paano naging pang-iinsulto ang pagod?
“Yan! Ganyan talaga ang babaeng walang pinag-aralan!” tila ganoon ang dating ng bawat sigaw ng manugang. Ang mukha niya, galit na galit, pero may halong pagkadismaya na parang matagal nang iniipon. “Kung hindi ka nag-abroad, hindi sana ganyan ang pamilya namin! Nung wala ka, maayos! Ngayon, puro problema!” At sa bawat salita, mas humihigpit ang yakap ng babae sa mga supot. Hindi dahil gusto niyang protektahan ang gulay. Kundi dahil gusto niyang protektahan ang sarili niya—sa mga mata ng tao, sa video ng cellphone, sa mga bulong na tiyak kakalat sa kanto-kanto ng palengke.
Tumingin ang babae sa sahig na basa. Doon siya kumapit. Doon siya huminga. Kasi kapag tumingin siya sa mga mata ng crowd, baka makita niya ang hatol na hindi niya kayang tanggapin. “Nay… hindi ko po intensyon…” mahina niyang sabi, halos hindi lumalabas. Ngunit ang mahinang boses, sa harap ng malakas na pangmamaliit, madaling lunurin.
“Wala kang intensyon? E bakit ang anak ko, mukhang kawawa? Bakit ang pera, laging kulang? Bakit ikaw, puro porma pag-uwi? OFW ka, oo, pero parang wala namang naipon!” Tumuro ang manugang, malapit na sa mukha niya. Ang mga taong dumadaan, nagbagal ang lakad. Ang mga tindera, napatingin. Ang palengke, na sanay sa ingay, biglang nagkaroon ng ibang klase ng ingay—ingay ng tsismis na nabubuo pa lang.
Sa likod, gumalaw ang lalaki. Lumapit siya nang bahagya, nakataas ang kamay na parang pakiusap. “Nay, tama na po. Sa bahay na lang.” Pero ‘yung tinig niya, hindi matibay. Parang isang anak na takot din sa nanay. Parang isang asawa na naipit sa dalawang mundo: ang mundong kinalakihan niya, at ang mundong pinili niyang buuin.
Ang babae, hindi sumagot. Pinunasan niya ang luha gamit ang gilid ng kamay, pero mas lalo lang siyang napaiyak. Hindi dahil iyakin siya. Kundi dahil ang sakit ng pinagsasabihan ka sa publiko ay ibang klase—parang hinuhubaran ka habang nanonood ang lahat. Tapos ang mas masakit, may nagre-record. Isang click lang, viral ka na. Isang maling salita lang, tapos na ang reputasyon mo.
“OFW ka pero… ganyan ka umasta?” patuloy ng manugang, mas tumitindi. “Wag mo akong paikutin. Alam ko ang mga babaeng tulad mo—nag-aabroad, tapos pag-uwi, akala mo kung sino.” Napapikit ang babae, parang tinamaan sa sikmura. Kasi kahit anong sabihin niya, ang label na ibinigay sa kanya—“ganyan ka”—hindi na madaling burahin.
Kung ikaw ang nasa posisyon niya, ano ang gagawin mo? Sasagot ka ba para ipagtanggol ang sarili mo, kahit alam mong bawat salita mo pwedeng baluktutin? O tatahimik ka para hindi lumaki, kahit sa loob mo, lumalaki na ang sugat?
NANG MAG-RING ANG CALL, BIGLANG NAG-IBA ANG HANGIN
Biglang tumunog ang cellphone. Hindi yung malakas na ringtone na nakakaistorbo, kundi ‘yung tunog na sapat para mapatigil ang mga bibig sa paligid. Saglit na huminto ang manugang, napalingon. Ang lalaki sa likod, napakunot ang noo. Ang babae na umiiyak, napatingin sa bag niya na nakasabit sa balikat, parang natakot pang buksan. Kasi minsan, ang tawag sa gitna ng gulo, parang pinto—hindi mo alam kung anong mundo ang bubukas.
Pero ang tunog, hindi nanggaling sa bag ng umiiyak. Nanggaling sa bag ng manugang.
Napatigil siya, kinuha ang cellphone, tiningnan ang screen. At sa mismong sandaling iyon, nag-iba ang mukha niya. Yung galit na kanina maluwag, biglang sumikip. Yung boses na kanina kayang lamunin ang palengke, biglang nag-alinlangan. Parang may pangalan sa screen na hindi niya kayang sigawan.
“Hello?” sagot niya. At doon, parang may magic na humawak sa lalamunan niya—bigla siyang nagsalita nang mahinahon. Hindi sweet. Hindi mabait. Pero mahinahon. ‘Yung klase ng tono na ginagamit mo kapag alam mong may mas mataas ang posisyon, may mas malaking ebidensya, o may taong kayang bumaliktad ng kwento.
“Ah… opo… Opo po, Ma’am… Naiintindihan ko.” Tumango siya nang paulit-ulit, kahit walang nakakakita sa kabilang linya. Sa paligid, napatahimik ang mga tao. Yung nagre-record, mas inilapit pa ang phone, dahil alam ng lahat: may twist.
“Ma’am, pasensya na po… Hindi ko po sinasadya… Opo, nandito po kami sa palengke…” Lumunok siya, tumingin sa umiiyak na babae, tapos mabilis umiwas ng tingin. At para bang may malamig na hangin na dumaan sa ilalim ng mga ilaw, naramdaman ng lahat na may nagbago. Ang manugang, na kanina may lakas manglait, ngayon parang may bigat na bumagsak sa dibdib niya.
Ibinaba niya ang phone. Saglit siyang natigilan, parang hinahanap ang natitirang yabang, pero wala na. “Sige,” mahina niyang sabi, halos pabulong, “uwi na tayo.”
“Ha?” napabitaw ang isa sa mga nakikinig. “Kanina lang ang ingay mo, ngayon uuwi na?” may bumubulong. Pero hindi na pinansin ng manugang. Lumapit siya sa umiiyak na babae—at sa unang pagkakataon, hindi siya sumigaw. “Tara,” sabi niya, pilit na kontrolado. “Mainit. Marami nang nakatingin.”
Tumayo ang babae, hawak pa rin ang mga supot, parang hindi makapaniwala. “Nay…” mahina niyang tawag, pero hindi siya tinugon nang pabalang. Hindi na. Ang manugang, tumingin sa kanya, at sa mata niya, may halo ng inis at takot—takot na ngayon ang kalaban niya, hindi ang babae.
Doon mo mapapansin ang lalaki sa likod. Napahinga siya nang malalim, parang kanina pa siya nakalubog sa tubig at ngayon lang nakalutang. Lumapit siya sa asawa, dahan-dahang inilagay ang kamay sa balikat niya, hindi para kontrolin, kundi para ipaalala: “andito ako.” Pero ang babae, hindi pa rin tumingin. Kasi ang sugat, hindi gumagaling sa isang segundo. Lalo na kung ang sugat ay ginawa sa harap ng maraming mata.
Habang naglalakad sila palayo sa pwesto ng gulay, may mga taong umiwas, may mga taong tumingin pa rin. Yung nagre-record, hindi na sumunod. Kasi wala nang sigaw. Wala nang “content.” At ganun ang mundo minsan—kapag tumigil ang eskandalo, tumitigil din ang interes. Pero sa babae, hindi tumigil ang bigat. Habang yakap niya ang supot ng pinamili, ramdam niya pa rin ang panglalait na parang kumapit sa balat.
Hindi niya alam kung sino ang tumawag. Pwedeng kapatid. Pwedeng anak. Pwedeng taong may alam. Pero isang bagay ang malinaw: may mga taong matapang lang manglait kapag siguradong walang sasagot. Kapag may biglang tumawag—kapag may biglang katotohanan na lumapit—biglang bumabait, biglang humihina, biglang “mahinahon.”
At kung may natutunan ka sa eksenang ‘to, ito ‘yun: hindi lahat ng katahimikan ay pagsuko. Minsan, ang katahimikan ay paraan para hindi ka maging masamang tao kahit ginagawan ka ng masama. Ang babae sa palengke, hindi siya humawak ng sandata. Gulay ang hawak niya. Pero dignidad ang pinoprotektahan niya.
- Huwag gawing entablado ang palengke para sa kahihiyan ng kapwa—ang problema, mas maayos resolbahin sa respeto.
- Ang lakas ng boses ay hindi sukatan ng tama—madalas, ang maingay ang gustong magtago ng sariling mali.
- Ang OFW na umuuwi ay hindi “proud” agad—madalas, pagod at sugat ang dala, hindi yabang.
- Kapag may away sa pamilya, huwag idamay ang publiko—ang dignidad, minsang mas mahal pa sa pera.
- Ang totoong pagmamahal, hindi nanlalait—umaruga, nakikinig, at marunong magpakumbaba kahit hindi napipilitan.
Kung may kilala kang OFW na umuuwi dala ang pagod at pangarap, tapos sinasalubong ng pangmamaliit imbes na yakap—i-share mo ang post na ito sa friends at family mo. Baka may isang tao sa circle mo na kailangan marinig na ang respeto, hindi dapat hinihintay sa tawag. Dapat ibinibigay agad.
