Hindi niya alam kung uunahin niya bang huminga o sisigaw. Sa ilalim ng mga ilaw ng poste, sa basang kalsadang kumikislap sa ulan, nakatayo si Lorna na parang napako sa gitna ng gabi—basang-basang buhok, nanginginig ang labi, at ang luha niya ay humahalo sa patak ng ulan na dumudulas sa pisngi niya. Hawak niya sa isang kamay ang pasaporte niyang kulay maroon at isang boarding pass na parang resibo ng sakripisyo. Sa kabila, nakasabit ang bag na galing biyahe—bag na punong-puno ng pasalubong at pangakong “ito na, uuwi na si Mama.”
Pero sa harap niya, ilang metro lang, ang anak niyang akala niya ay naka-enroll sa private school… ay nakatayo sa gitna ng daan, may hawak na maliit na flashlight at may timba ng balut sa tabi ng paa.
At ang tanong ay isa lang: paano naging balut ang kapalit ng tuition na ipinadala niya buwan-buwan mula Hong Kong?
ANG PAG-UWING HINDI PINAGHANDaan NG PUSO
Walang nakaalam na uuwi siya ngayong linggo. Sinadya niya. Gusto niyang sorpresa. Gusto niyang makita ang anak niyang si Niko na naka-uniform, mabango, may bag na bago, may ngiting buo. Gusto niyang maramdaman na sulit ang mga gabing hindi siya nakauwi, ang mga araw na tiniis niyang maging DH sa Hong Kong—gumigising nang maaga, naglilinis ng bahay ng iba, nag-aalaga ng anak ng ibang tao, habang ang sariling anak niya ay lumalaki sa screen ng video call.
Kaya paglapag niya, hindi siya dumiretso sa bahay. Dumaan siya sa kanto malapit sa eskwelahan—yung private school na sinasabi sa kanya ng kapatid niya na “maayos, Ate.” Yung private school na pinapangalanan pa nila sa chat na parang trophy: “Sa St. Martin’s na siya, Ate. Ang galing niya, honor daw.”
Umuulan. Mahaba ang gabi. Maingay ang siyudad kahit hatinggabi—mga sasakyang dumaraan, mga ilaw ng tindahan sa gilid, mga karatula na kumikislap sa basa. At sa gitna ng kalsada, may batang nakasapatos na luma, nakashorts, naka-jacket na maluwag, nakatayo na parang sanay sa dilim.
Noong una, akala ni Lorna kung sinong batang kalye lang. Pero nang tumama ang ilaw ng poste sa mukha, nakita niya ang mata. Yung mata na kabisadong-kabisado niya kahit tumanda pa ang mundo. Mata ng anak niya.
“Niko…” parang hangin ang lumabas sa bibig niya. “Niko!”
Napalingon ang bata. Sa isang iglap, nagbago ang lahat ng ekspresyon nito—gulat, kaba, at isang klase ng takot na hindi normal sa bata. Hindi takot sa multo. Takot na mahuli.
“M-Ma?” nanginginig ang boses ni Niko, at biglang napaatras siya, parang gusto niyang tumakbo. Pero hindi siya tumakbo. Kasi sa tabi niya, nandoon ang timba ng balut. At sa timba, nandoon ang dahilan kung bakit siya nandito.
Lumapit si Lorna nang dahan-dahan, parang takot mabasag ang eksena kapag masyadong mabilis. Nakahawak siya sa pasaporte, at parang ngayon lang niya naramdaman kung gaano kabigat ang papel na ’yon—hindi dahil sa biyahe, kundi dahil sa presyo ng pagkakalayo.
“Ano’ng ginagawa mo dito?” mahina niyang tanong, pero ang bawat letra ay may dalang kirot. “Bakit… bakit may balut ka?”
Hindi sumagot agad si Niko. Yumuko lang siya, tinutok ang flashlight sa basang kalsada, parang doon niya gustong magtago. “Nag… nagtitinda lang po.”
“Dis-oras na ng gabi.” Umangat ang boses ni Lorna, pero pinigil niya. Sa halip, naging pabulong na parang pagmamakaawa. “Anak, akala ko nasa school ka. Akala ko… naka-private school ka.”
Doon umangat ang ulo ni Niko, at nakita ni Lorna ang mga luha sa mata nito na pinipigil. “Ma…” basag ang boses. “Huwag ka magalit.”
Sa likod ng bata, dumaan ang sasakyan, nagwisik ng tubig. Napatigil si Lorna. Ramdam niya ang lamig sa balat, pero mas malamig ang katotohanang unti-unting umaahon.
ANG TUITION NA NAWALA SA HANGIN
“Huwag akong magalit?” ulit ni Lorna, nanginginig ang labi. “Sampung beses ko kayong tinanong. Buwan-buwan akong nagpapadala. May resibo. May screenshot. May usapan. Nasaan ang tuition, Niko?”
Tumingin si Niko sa timba, saka sa kamay niyang may flashlight, saka kay Lorna. Parang may binubuo siyang tapang para magsalita. “Hindi… hindi na po ako nakapasok.”
Parang may sumabog sa ulo ni Lorna. “Hindi nakapasok? Bakit?”
Huminga nang malalim ang bata. “Kasi… wala po akong enrollment. Wala po akong ID. Wala po akong books. Yung sinabi ni Tito… hindi po totoo.”
Tito. Si Lando—kapatid ni Lorna—ang naiwan niyang “tagapag-alaga.” Si Lando na nangako, “Ate, ako bahala kay Niko. Ako bahala sa tuition. Ako bahala sa lahat.” Si Lando na laging may dahilan kapag tumatawag si Lorna: “Busy kami dito, Ate. Pero okay si Niko.”
“Anak…” boses ni Lorna halos wala na. “Nasaan si Tito mo?”
“Nasa bahay po.” Mabilis na sagot. “Pero… Ma, huwag mo na siyang awayin. Kapag inaaway mo siya, ako po ang napapagalitan.”
Doon nag-iba ang iyak ni Lorna. Hindi na iyak ng shock. Iyak ng poot na pinipigilan para hindi matakot ang anak. “Bakit ka nagtitinda ng balut?”
Napasinghot si Niko, at tumulo ang luha. “Kasi… minsan po walang ulam. Minsan po walang pambili ng bigas. Minsan po… ako po yung naghahanap ng paraan.”
Parang may kumuyom sa dibdib ni Lorna. Sa Hong Kong, nag-aalaga siya ng batang malusog, kumakain ng tatlong beses, may gatas, may laruan. Dito, ang anak niya… nagbabantay ng timba sa ulan.
“Bakit hindi mo sinabi sa’kin?” halos pabulong niyang tanong, nanginginig ang kamay na nakahawak sa pasaporte.
“Sinabi ko po dati,” sagot ni Niko, mahina. “Pero… kinuha po ni Tito yung cellphone ko. Sabi niya, ‘Wag kang magsusumbong. Baka mag-alala mama mo. Baka tumigil magpadala.’”
At doon, parang nagdilim ang buong kalye kahit may ilaw. Kasi ang salitang “magpadala” ay biglang naging sumpa. Ibig sabihin: alam nilang pera ang hinihintay, hindi kapakanan ng bata. Ibig sabihin: ang sakripisyo ni Lorna ay ginawang ATM, ginawang lisensya para mang-abuso.
“Ma, akala ko po uuwi ka pa next year,” bulong ni Niko, halos humihikbi. “Ayaw ko po sanang makita mo ako dito.”
Kumapit si Lorna sa sarili niyang dibdib. Ramdam niya ang bigat ng mga taon: birthdays na video call lang, PTA na hindi niya napuntahan, mga gabing umiyak siya sa kwarto sa Hong Kong habang tahimik ang bahay ng amo. Pinaniwala niya ang sarili na okay ang lahat. Na basta nagpapadala siya, ligtas ang anak niya. Na basta may tuition, may kinabukasan.
Pero sa harap niya, ang kinabukasan ay basang-basang bata na may flashlight.
ANG INA NA HINDI NA MAGBUBULAG-BULAGAN
Dahan-dahan, lumuhod si Lorna sa harap ni Niko, kahit basa ang tuhod, kahit malamig ang semento. Hinawakan niya ang dalawang pisngi ng anak niya, pinunasan ang luha at ulan. “Tingnan mo ’ko,” mahina niyang sabi.
Tumingin si Niko. Takot pa rin, pero may pag-asang sumisilip.
“Hindi mo kasalanan ’to,” sabi ni Lorna, bawat salita malinaw. “Hindi mo kasalanan kung may mga matatandang nagsinungaling. Ako ang mama mo. Ako ang kakampi mo. At simula ngayon… hindi ka na magtitin da dito.”
“Pero Ma—”
“Walang pero.” Pinisil niya ang kamay ng anak. “Uuwi tayo ngayon. At bukas… aayusin natin lahat.”
Sa isip niya, mabilis na umikot ang mga hakbang—hindi puro emosyon, kundi aksyon. Una: kukunin niya si Niko, ilalayo sa bahay kung saan siya tinatakot. Pangalawa: hahanapin niya ang papeles—resibo ng padala, enrollment forms, kahit ano. Pangatlo: kakausapin niya ang barangay, ang school na sinasabi, at kung kailangan, DSWD. Pang-apat: hindi siya matatakot sa salitang “pamilya.” Kasi ang pamilya na ginagawang negosyo ang bata, hindi pamilya—bisyo ’yon na nakasuot ng apelyido.
Tumayo si Lorna, kinuha ang timba ng balut, at dahan-dahang inilapag sa gilid. Hindi para itapon, kundi para matapos ang eksena na hindi dapat nangyayari. Hinila niya ang bag sa balikat, hawak ang pasaporte, at inalalayan si Niko na parang ngayon lang ulit siya nakahawak sa anak niya nang totoo.
Habang naglalakad sila sa basang kalsada, humahalo ang ilaw ng sasakyan sa tubig, parang mga pangakong kumikislap. Pero sa puso ni Lorna, may mas maliwanag: hindi niya na hahayaang may ibang humawak ng buhay ng anak niya habang siya’y nasa malayo.
MGA ARAL SA BUHAY:
- Ang pagpapadala ng pera ay hindi garantiya ng kaligtasan—kailangan ng regular na pag-verify at direktang komunikasyon sa bata.
- Huwag basta ipagkatiwala ang lahat kahit sa kapamilya—ang tiwala ay dapat may kasamang transparency at accountability.
- Kapag may takot ang bata magsabi ng totoo, may mali—pakinggan ang mga senyales bago pa lumala.
- Ang edukasyon ay hindi lang enrollment—ito ay proteksyon, gabay, at pag-aalaga na hindi puwedeng ipasa lang sa iba.
- Ang tunay na magulang, hindi nagbubulag-bulagan—tumitindig, kumikilos, at ipinaglalaban ang anak kahit kanino pa ang kalaban.
Kung may kakilala kang OFW o magulang na nagtatrabaho sa abroad para sa pangarap ng anak, i-share mo ang post na ito sa friends at family mo. Baka may isang tao ang matauhan, may isang batang mailigtas, at may isang ina ang magising bago pa lumalim ang gabi.
