EPISODE 1: ANG HULING BAGAY NA HINDI NIYA DAPAT GINALAW
Hindi na niya halos marinig ang sarili niyang paghinga sa lakas ng sigawan sa sabungan.
Sa ilalim ng bubong na yero, sa gitna ng usok, alikabok, at nag-uumapaw na hiyawan ng mga lalaking nakasiksik sa bleachers, nakatayo si Rogelio sa tabi ng kahong kahoy kung saan nakapatong ang manok niyang panlaban. Makintab ang balahibo nito sa sikat ng hapon. Matingkad ang pula sa leeg. Matigas ang tindig. Parang iyon na lang ang natitirang tapang sa buhay niya.
Sa tabi niya, nanginginig ang asawa niyang si Liza.
Namumugto ang mga mata nito. Halos hindi makahinga. Nakakapit ang isang kamay sa braso niya na para bang kapag binitawan siya nito, tuluyan na siyang mahuhulog sa bangin na matagal na niyang nilalakad nang nakapikit.
Pero si Rogelio, hindi pa rin lumilingon.
Nakatitig lang siya sa manok.
Sa panalo.
Sa perang maaaring bumalik.
Sa utang na puwedeng mabura.
Sa kahihiyang baka sakaling matakpan.
Hindi na bago sa kanya ang sabong. Negosyante siya noon. May bodega. May tindahan ng feeds. May delivery truck. May mga taong tumatawag sa kanya ng “boss” na may halong paggalang. Pero unti-unti iyong nilamon ng isang bisyo na lagi niyang ipinagmamalaking kaya niyang kontrolin.
Hanggang sa siya na ang nakontrol.
Una, kita sa negosyo ang nawala.
Sunod, ipon.
Sunod, lupa.
Sunod, kotse.
At ngayong araw, ang huling bagay na hindi niya dapat ginalaw.
Ang singsing ni Liza.
Hindi alahas lang iyon. Iyon ang singsing na isinuot niya sa asawa niya sa araw ng kasal nila. Iyon din ang huling alaala ng ina ni Liza na namatay nang hindi man lang nakita ang kanilang pag-asenso. Ilang taon iyong itinabi ni Liza, hindi dahil mahal ang bato, kundi dahil iyon ang iisang bagay na hindi nababawasan ng utang, problema, at pagsisisi.
Pero ninakaw niya iyon.
Tahimik.
Palihim.
Parang magnanakaw sa sarili niyang bahay.
“Rogelio…” basag ang tinig ni Liza. “Pakiusap. Huwag mo nang ituloy.”
Hindi siya sumagot.
Dahil kapag sumagot siya, baka marinig niya ang katotohanan sa sarili niyang boses.
EPISODE 2: ANG PANALONG BINILI NG KASINUNGALINGAN
Nang tawagin ang pangalan ng manok niya, lumakas ang sigawan ng mga tao.
May mga kamaong nakataas.
May mga bibig na nakabuka sa hiyaw.
May mga mukhang sabik sa dugo, sa swerte, sa pagbagsak ng isa at pag-angat ng isa.
Ganito ang sabungan kapag may desperadong lalaki sa gitna: hindi ka nito kinakaawaan. Pinapalakpakan ka pa habang nilulunod ka.
“Panalo ’yan, Boss Rogelio!” sigaw ng isa sa mga dating tauhan niyang nakisama pa rin sa kanya sa arena. “Babalik lahat ng talo mo!”
Babalik.
Iyon ang paborito niyang kasinungalingan sa sarili.
Akala niya noong una, isang malaking panalo lang ang kailangan. Isang tama. Isang swerte. Isang laban na magbabalik sa lahat ng nawala.
Kaya nang mahuli siya ni Liza kaninang umaga na hawak ang maliit na kahon ng singsing at wala na ang laman, hindi siya humingi ng tawad.
Nagsinungaling siya.
“Hiniram ko lang.”
“Para saan?”
“May aasikasuhin lang ako.”
Pero alam ni Liza. Kita niya agad sa mga mata ng asawa niya ang pamilyar na dilim. Iyong dilim na dumarating tuwing may laban. Tuwing may taya. Tuwing may bagong dahilan si Rogelio para sabihing ito na ang huli.
Wala nang sigawan sa bahay. Wala nang sumbatan. Sumunod na lang si Liza sa kanya hanggang sabungan, dala ang sakit na matagal na niyang nilulunok.
At ngayong nasa harap na siya ng katotohanan, saka niya lang lubos na naintindihan kung gaano na kalalim ang pagkakalubog ng asawa niya.
“Ang ipinusta mo…” umiiyak na sabi ni Liza. “Kasama pati alaala ko?”
Hindi pa rin siya sumagot.
Dahil totoo.
Hindi lang singsing ang isinugal niya.
Pati tiwala.
Pati dangal.
Pati huling hibla ng respeto ng asawa niya.
Nang magsimula ang laban, parang tumigil ang paligid.
Ang dalawang manok ay parang dalawang sumpang binitawan sa lupa. Kumalawit ang tensiyon sa hangin. Ang bawat tuka, bawat lundag, bawat iwas ay may katumbas na hiyaw mula sa mga tao.
At si Rogelio, habang nakatitig sa laban, hindi na niya pinapansin na umiiyak si Liza sa tabi niya.
Dahil sa isip niya, kapag nanalo ang manok, mapapatawad din ang lahat.
Ganito mag-isip ang mga taong nilamon ng kasakiman.
Laging may kapalit.
Laging may paliwanag.
Laging may “mamaya na.”
EPISODE 3: NANG MANAIG ANG TINUKANG MANOK
Mabilis ang huling galaw.
Isang lundag.
Isang tuka.
Isang bagsak.
At pagkatapos, sumabog ang buong sabungan sa sigawan.
“Panalo!”
Nagyayanig ang bakal na hagdanan sa lakas ng yabag ng mga tumatayo. May mga tumalon. May mga nagyakapan. May mga nagmura sa tuwa. May mga napamura sa talo. Sa ilalim ng ginintuang liwanag na sumisingit sa gilid ng bubong, parang may apoy na biglang sumiklab sa hangin.
Nanalo ang manok ni Rogelio.
Nanalo.
Ang hawak niyang kahon ng pag-asa, biglang naging laman ulit.
Nakita niya ang mga matang kanina’y nagdududa sa kanya na ngayo’y muling kumikislap. May lumapit agad para batiin siya. May gustong makipagkamay. May bumati ng “swerte mo, boss!”
At sa isang saglit, akala ni Rogelio tapos na ang bangungot.
Akala niya, sapat na ang panalo para matakpan ang ginawa niyang pagnanakaw.
Akala niya, puwede na niyang tubusin ang singsing.
Akala niya, puwede pa niyang iuwi si Liza at sabihing mali man ang paraan, tama naman ang kinalabasan.
Doon siya nagkamali.
Dahil sa mismong sandaling lumuwag ang dibdib niya, may isang bagay ang humiwa sa hangin.
Isang sobre.
Maputla. Makinis. May pulang selyo.
Lumipad iyon mula sa gilid ng arena at tumama mismo sa mukha niya.
Pumutok ang alikabok at maliliit na piraso ng papel sa harap niya. Napaatras siya. Napahawak ang crowd sa hangin ng pagkabigla. Pati ang sigawan, nabawasan ng isang tibok.
Napatingin si Rogelio sa sobre.
Napatingin din si Liza.
Sa ibabaw ng selyo, nakasulat ang pangalan niya sa sulat-kamay na pamilyar na pamilyar sa kanya.
Hindi sa asawa niya.
Kundi sa accountant niyang si Ben.
Ang lalaking tatlong linggo nang hindi niya masagot ang tawag.
Ang lalaking alam ang lahat.
EPISODE 4: ANG LIHAM NA HINDI NIYA KAYANG ITAKAS
Nanginginig ang mga daliri niyang pinunit ang sobre.
Sa loob ay may tatlong papel.
Isang sulat-kamay.
Isang photocopy ng pawn ticket.
At isang kopya ng complaint affidavit na may pirma ng bangko at ng dalawa niyang dating supplier.
Biglang nanlamig ang likod niya.
“Basahin mo,” mahinang sabi ni Liza, pero mas matalim pa iyon kaysa sigaw.
Hindi niya gusto.
Pero binasa niya.
Boss,
Hindi ko na kayang takpan ang lahat. Tatlong buwan mo nang ginagamit ang perang pambayad sa empleyado para sa sabong. Ang warehouse ay naisangla mo na pala nang hindi alam ng asawa mo. Ang pirma niya sa renewal ng loan ay pineke. Nasa bangko na ang records. Nasa suppliers na ang ebidensiya. At ngayong ipinasok mo pa sa pawnshop ang singsing ni Liza, may CCTV na rin. Akala mo walang aabot sa kanya, pero ako na ang nagpadala. Ayoko nang maging kasabwat sa buhay na matagal mo nang niloloko.
Sa ibaba ng liham, may isa pang linyang parang kutsilyong dahan-dahang ipinasok sa dibdib niya.
Pagdating ng gabi, nakafreeze na ang accounts mo. Ang panalo mo ngayon, hindi na sa ’yo.
Hindi agad siya nakahinga.
Napatingin siya sa photocopy.
Nandoon ang singsing.
Nandoon ang pirma.
Pangalan ni Liza.
Pero hindi sulat-kamay ni Liza.
Sa affidavit, malinaw ang mga salitang ayaw niyang makita.
Forgery.
Misappropriation.
Complaint.
Investigation.
Hindi lang pala singsing ang ninakaw niya.
Pati pangalan ng asawa niya.
Pati kinabukasan ng mga empleyado niya.
Pati perang hindi kanya.
“Hindi…” paos niyang sabi. “Liza, makinig ka muna—”
“Hanggang kailan pa ako makikinig?” putol nito.
Hindi na ito umiiyak nang tulad kanina. Mas masakit ngayon. Dahil ang luha nito ay napalitan na ng isang pagod na matagal nang naghintay ng huling patunay.
“Akala ko sabong lang ang kalaban ko,” sabi ni Liza. “Hindi ko alam, pati pala ang buong buhay na gawa sa kasinungalingan.”
Humigpit ang paligid.
May mga taong kanina’y nakikisigaw sa panalo ang ngayo’y nakatingin na lang sa kanya na para bang ngayon lang nila nakita kung sino talaga siya.
Hindi negosyante.
Hindi boss.
Hindi masuwerte.
Kundi lalaki lang na matagal nang nabubuhay sa daya.
EPISODE 5: ANG TUNAY NA TALO
Nasa kahong kahoy pa rin ang manok niyang panalo.
Matikas.
Tahimik.
Parang walang alam sa kaguluhang pinanood nito.
Pero si Rogelio, sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, naintindihan din ang isang bagay na ayaw niyang tanggapin noon.
Hindi lahat ng panalo ay tagumpay.
May mga panalong dumadating na patay na ang lahat sa paligid mo.
Nanalo ang manok.
Natalo siya.
Natalo siya sa harap ng mga taong dati niyang inuutos-utusan.
Natalo siya sa harap ng asawa niyang minsang naniwalang kaya niyang maging mabuting lalaki.
Natalo siya sa harap ng katotohanang hindi na kayang takpan ng ingay, pera, o yabang.
“Hindi ko na kukunin ang singsing pabalik para sa ’yo,” sabi ni Liza, mababa ang boses. “Ako na mismo ang tutubos doon. Pero hindi para isuot ulit bilang asawa mo.”
Doon siya tuluyang nayanig.
Mas malakas pa kaysa sa sigawan ng buong sabungan.
Dahil may mga salitang hindi kailangang isigaw para wasakin ang isang tao.
Hinawakan ni Liza ang braso niya sa huling pagkakataon, hindi para kumapit, kundi para marahang alisin ang sarili sa tabi niya.
At nang bumitiw ito, pakiramdam ni Rogelio ay may bahagi ng buhay niyang tuluyan nang humiwalay.
Sa paligid nila, patuloy ang arena.
May susunod na laban.
May susunod na taya.
May susunod na desperadong lalaking mag-aakalang isang panalo lang ang sagot sa lahat.
Pero para kay Rogelio, wala nang susunod na makapagtatago sa kanya sa sarili niyang mukha.
Sa ilalim ng bubong na yero, sa gitna ng alikabok, sigawan, at nalalantang liwanag ng hapon, hawak niya ang liham na mas mabigat pa sa lahat ng perang napanalunan niya.
At doon niya naunawaan ang pinakamasakit sa lahat.
Hindi siya sinira ng sabong sa isang araw lang.
Unti-unti niya iyong pinayagan.
Sa bawat kasinungalingan.
Sa bawat pirma.
Sa bawat perang kinuha.
Sa bawat gabing pinili niya ang arena kaysa tahanan.
At ngayong tumama sa mukha niya ang katotohanan, wala na siyang masisisi kundi ang sarili niyang kamay.
Dahil ang lalaking kayang ipagpalit ang singsing ng asawa para sa isang panalo ay matagal nang talo bago pa man nagsimula ang laban.
Kung may tumama sa puso mo sa kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya para mas marami ang maalala na ang kasakiman ay hindi lang sumisira ng bulsa, kundi pati ng tiwala, dangal, at pamilyang minsan nang buong-buo.
MGA ARAL SA BUHAY
- Ang bisyo ay bihirang dumating na parang bagyo; madalas, dahan-dahan itong kumakain hanggang wala nang matira.
- Walang panalo na tunay kung ang kapalit ay tiwala ng asawa, dangal ng sarili, at kinabukasan ng pamilya.
- Ang kasinungalingan na paulit-ulit ay nagiging bitag na kalaunan ay siya ring sasakal sa nagsimula nito.
- Ang mga bagay na may sentimental na halaga ay hindi nasusukat sa presyo; minsan, iyon ang huling pader na naghihiwalay sa tao at lubos na pagkasira.
- Bago pa man tayo wasakin ng katotohanan sa harap ng lahat, kailangan nating matutong huminto sa unang maling hakbang pa lang.
