EPISODE 1: ANG LALAKING MAY KUPAS NA AKLAT
Tahimik lang si Ernesto nang pumasok siya sa lumang kumbento ng Parokya ng San Rafael. Halos walang nakakakilala sa kanya. Kupas ang kanyang polo, luma ang pantalon, at mahigpit niyang yakap sa dibdib ang isang makapal na choir book na halos magkahiwa-hiwalay na ang pabalat.
“Sandali lang po.”
Hinarang siya ni Mang Celso, isa sa matatagal nang volunteer ng simbahan.
“Saan kayo pupunta?”
Huminto si Ernesto.
“Kay Father Benedicto sana.”
Nagkatinginan ang dalawang lalaking kasama ni Mang Celso.
“May appointment kayo?”
Umiling si Ernesto.
“Wala po.”
“Eh ano ’yang dala ninyo?”
Mas humigpit ang yakap ni Ernesto sa aklat.
“Choir book po.”
Napabuntong-hininga si Mang Celso.
Marami nang lumang gamit ang simbahan. Ilang kahon ng hymnals at choir books ang nakatambak sa bodega. Kaya hindi niya maintindihan kung bakit kailangan pang dalhin ng lalaking ito ang isang halos bulok nang kopya.
“Kung donation ’yan, iwan n’yo na lang dito.”
Umiling si Ernesto.
“Hindi po puwede.”
Doon sila nagtaka.
“Bakit?”
Hindi agad sumagot ang lalaki.
Tumingin muna siya sa mahabang pasilyo patungo sa opisina ng kura paroko.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pangalang matagal nang hindi binabanggit sa lugar.
“Kay Father Mateo po kasi ito.”
Parang biglang lumamig ang paligid.
Si Father Mateo Villareal.
Ang paring dalawampu’t dalawang taon nang nawawala.
“Anong sinabi mo?” tanong ni Mang Celso.
“Sa kanya po ang choir book.”
Napailing ang isa sa mga volunteer.
“Imposible. Matagal nang nawawala si Father Mateo.”
“Alam ko po.”
“Kung gano’n, saan mo nakuha ’yan?”
Hindi agad nakasagot si Ernesto.
Dahan-dahan niyang hinaplos ang punit na gilid ng aklat.
“Iniwan niya po sa akin.”
Napakunot ang noo ni Mang Celso.
“Bago siya mawala?”
Tumango si Ernesto.
At sa unang pagkakataon, nakita nilang nangingilid ang luha sa mga mata nito.
“Sinabi niyang huwag ko itong bubuksan,” mahina niyang sabi. “Hanggang hindi ko nakikita ang tamang tao.”
At ngayon, matapos ang mahigit dalawang dekada, dumating daw ang araw na iyon.
EPISODE 2: ANG PANGALANG HINDI NA BINABANGGIT
Ipinatawag nila si Father Benedicto.
Paglabas ng matandang pari mula sa opisina, hindi nito agad pinansin si Ernesto.
Ang choir book ang una nitong nakita.
At tila may kung anong dumaan sa mukha nito.
Pagkabigla.
Takot.
Pagkatapos ay lungkot.
“Saan mo nakuha ’yan?” tanong nito.
Parehong tanong.
Pero iba ang tono.
Parang alam na ni Father Benedicto kung ano ang hawak ng lalaki.
“Kay Father Mateo po.”
Lumapit ang pari.
“Pakita mo.”
Hindi agad ibinigay ni Ernesto ang aklat.
“May sinabi po siyang kondisyon.”
“Ano?”
“Kapag may kumilala raw po sa marka sa pabalat, saka ko lang ibibigay.”
Napatingin silang lahat sa kupas na cover.
Halos burado na ang dating gintong mga letra. Sa ibabang bahagi ay may maliit na simbolo—tatlong guhit na bumubuo ng krus at isang munting bituin sa gilid.
Hinawakan iyon ni Father Benedicto.
“Choir of Saint Cecilia,” bulong niya.
Napatingin si Ernesto sa kanya.
At saka niya iniabot ang aklat.
“Kasama kayo?” tanong ni Ernesto.
Hindi sumagot agad si Father Benedicto.
Binuksan nito ang unang pahina.
May mga lumang pangalan doon.
Mga choir member.
Mga petsa.
Mga notation.
At sa pinakailalim, may sulat-kamay.
Mateo V.
Umupo ang pari.
“Magkasama kami sa seminaryo,” sabi niya. “At dito rin kami unang na-assign.”
Tahimik ang lahat.
Dalawampu’t dalawang taon na ang nakalipas nang biglang mawala si Father Mateo.
Walang nakitang katawan.
Walang malinaw na saksi.
Ang sabi ng iba, umalis siya sa pagkapari.
Ang sabi naman ng ilan, may problema siyang pinagtatakpan.
Kalaunan, tumigil na rin ang mga tao sa pagtatanong.
“Bakit ngayon ka lang dumating?” tanong ni Father Benedicto.
Napayuko si Ernesto.
“Dahil natakot po ako.”
“Sa ano?”
Tumingin siya sa paligid.
“Sa sinabi ni Father Mateo bago siya mawala.”
At doon nagsimulang manginig ang kanyang mga kamay.
“Sinabi niyang may taong malapit sa simbahan na ayaw makitang mabuksan ang librong ’yan.”
EPISODE 3: ANG HULING PAHINA
Dinala nila ang choir book sa maliit na parish library.
Kasama si Father Benedicto, dalawang volunteer, at si Aling Rosa, dating miyembro ng choir noong panahong naroon pa si Father Mateo.
Pagkakita niya sa aklat, napahawak siya sa bibig.
“Diyos ko…”
Nakilala rin niya iyon.
“Lagi ’yang dala ni Father Mateo kapag rehearsal.”
Isa-isa nilang binuklat ang mga pahina.
Mga lumang awit.
Mga marka ng lapis.
Mga pangalan ng dating choir members.
Walang kakaiba.
Hanggang makarating sila sa dulo.
“Wala naman,” sabi ni Mang Celso.
Ngunit hinawakan ni Ernesto ang likod na pabalat.
“Hindi pa po.”
Dahan-dahan niyang ipinasok ang kuko sa gilid nito.
May dalawang pahinang magkadikit.
Parang sinadyang idikit gamit ang lumang pandikit.
Maingat nila iyong pinaghiwalay.
At may lumitaw na manipis na papel.
Luma.
Nanilaw.
Punô ng sulat-kamay.
Napaatras si Aling Rosa.
“Kilala ko ang sulat na ’yan.”
Kay Father Mateo.
Binasa ni Father Benedicto ang unang linya.
“Kung nababasa ninyo ito, maaaring hindi na ako nakabalik.”
Walang nagsalita.
Nagpatuloy siya.
Isinulat ni Father Mateo na ilang linggo bago siya mawala ay natuklasan niya ang mga lumang tala tungkol sa lupang kinatitirikan ng isang dating orphanage na pag-aari ng simbahan.
May dokumentong nagsasabing ang lupa ay hindi maaaring ibenta.
Pero naibenta iyon.
At may mga lagdang peke.
May mga batang pinaalis.
May perang hindi naitala.
Nanginginig ang kamay ni Father Benedicto habang binabasa ang huling bahagi.
“Hindi ako natatakot para sa sarili ko. Natatakot ako para sa mga taong walang boses. Kapag may nangyari sa akin, hanapin ninyo ang ledger sa ilalim ng lumang choir loft.”
Napatingin silang lahat sa isa’t isa.
Ang lumang choir loft.
Sarado na iyon nang mahigit dalawampung taon.
At ayon sa tala ng parokya, ipinasara iyon ilang araw lamang matapos mawala si Father Mateo.
EPISODE 4: ANG ITINAGO SA ILALIM NG KAHOY
Hindi na sila naghintay ng kinabukasan.
Kasama ang parish staff, binuksan nila ang choir loft.
Makapal ang alikabok.
May mga sirang upuan, lumang music stands, at mga kahong hindi na nagagalaw sa loob ng maraming taon.
Tinuro ni Ernesto ang isang bahagi ng sahig.
“Dito po sinabi niyang hanapin.”
Nagulat si Father Benedicto.
“Sinabi niya sa ’yo?”
Tumango si Ernesto.
“Ako po ang karpinterong tumulong mag-ayos dito noon.”
Doon nila naunawaan kung bakit sa kanya ipinagkatiwala ang aklat.
Tinanggal ni Ernesto ang isang kahoy na tabla.
Sa ilalim nito ay may maliit na kalawanging kahon.
Walang nagsalita habang binubuksan iyon.
Sa loob ay may lumang ledger.
Mga photocopy ng dokumento.
Mga pangalan.
Mga halaga.
At isang sobre.
Sa harap nito ay nakasulat:
PARA KAY BENEDICTO.
Namutla ang matandang pari.
Binuksan niya ang sobre.
Maikli lamang ang sulat.
“Kaibigan, kung dumating ito sa iyo, patawarin mo ako kung hindi kita sinabihan. Ayokong madamay ka. Huwag mong hayaang ang takot natin ang maging dahilan para tuluyang makalimutan ang katotohanan.”
Napaupo si Father Benedicto.
Hindi niya napigilan ang pagluha.
“Akala ko iniwan niya kami,” bulong niya.
Sa loob ng dalawampu’t dalawang taon, iyon ang pinaniwalaan niya.
Nag-away sila ni Father Mateo ilang araw bago ito mawala. Pinipilit niyang tigilan na nito ang paghahalungkat sa mga lumang dokumento.
“Sinabi kong huwag siyang magpakabayani.”
Napayuko siya.
“Akala ko nakinig siya at umalis.”
Lumapit si Ernesto.
“Hindi po siya umalis dahil duwag siya.”
Tumingin sa kanya ang pari.
“Ano’ng alam mo?”
Huminga nang malalim si Ernesto.
“Gabi bago siya mawala, pumunta siya sa bahay ko.”
At iyon pala ang huling pagkakataong may nakakita kay Father Mateo nang buhay.
EPISODE 5: ANG HULING MENSAHE NG PARI
Sinabi ni Ernesto na dumating si Father Mateo nang halos hatinggabi.
Basang-basa dahil sa ulan.
May sugat sa labi.
At takot.
Ibinigay nito ang choir book at pinangako siyang itatago iyon.
“Bakit hindi ninyo sinabi sa mga pulis?” tanong ni Mang Celso.
Napaluha si Ernesto.
“May dalawang anak ako noon.”
Ipinakita niya ang peklat sa kanyang braso.
“Kinabukasan, may lalaking pumunta sa bahay namin. Alam niyang nakausap ko si Father Mateo.”
Hindi na nito kailangang ipaliwanag pa.
Natakot siya.
Lumipat ang pamilya niya sa ibang probinsiya.
At sa loob ng dalawang dekada, itinago niya ang libro.
“Bakit ka bumalik ngayon?” tanong ni Father Benedicto.
Tumingin si Ernesto sa sulat.
“Patay na po ang asawa ko. Malalaki na ang mga anak ko. At ilang buwan na akong hindi makatulog.”
Huminga siya nang malalim.
“Pagod na po akong matakot.”
Ipinasa ng parokya sa mga kinauukulan ang mga dokumentong natagpuan.
Hindi agad nasagot kung ano talaga ang nangyari kay Father Mateo.
May ilang taong nakapangalan sa ledger na matagal nang patay.
May ilan namang kailangang hanapin.
Ngunit isang bagay ang nabago.
Hindi na siya basta paring “tumakas.”
Naglagay ang simbahan ng maliit na larawan niya malapit sa choir loft.
Sa ilalim nito ay nakasulat ang isang linya mula sa huling mensahe niya:
“Ang katotohanan ay maaaring maitago, pero hindi ito nawawala.”
Makalipas ang ilang linggo, bumalik si Ernesto.
Wala na siyang dalang choir book.
Nasa glass cabinet na iyon ng parokya, kasama ng sulat ni Father Mateo.
Tumayo siya sa harap nito nang matagal.
Lumapit si Father Benedicto.
“Salamat sa pagbabalik.”
Umiling si Ernesto.
“Dapat noon ko pa ginawa.”
“Pero ginawa mo pa rin.”
Napatingin si Ernesto sa larawan ng nawawalang pari.
Dalawampu’t dalawang taon niyang dinala ang takot.
Isang lumang libro lang ang hawak niya.
Pero sa loob pala nito ay naghihintay ang boses ng isang taong matagal nang pinatahimik.
At nang araw na iyon, sa wakas, may nakinig.
MGA ARAL SA BUHAY
- Maaaring maitago ang katotohanan, pero hindi ibig sabihin na tuluyan na itong mawawala. Minsan, kailangan lamang nito ng taong may lakas ng loob na muling magbukas ng nakaraan.
- Ang takot ay maaaring magpatahimik kahit sa mabubuting tao. Hindi madaling maging matapang kapag kaligtasan ng pamilya ang nakataya, kaya mahalagang huwag agad husgahan ang taong matagal bago nakapagsalita.
- Ang reputasyon ay hindi dapat mas mahalaga kaysa katotohanan. Kahit institusyon, pamilya, o makapangyarihang tao pa ang sangkot, hindi dapat itago ang maling ginawa para lamang mapanatili ang magandang pangalan.
- May mga simpleng bagay na maaaring magdala ng napakalaking kuwento. Isang kupas na libro, lumang sulat, o maliit na alaala ay maaaring maging susi sa katotohanang matagal nang hinihintay.
- Hindi kailanman huli ang paggawa ng tama. Maaaring lumipas ang maraming taon, ngunit ang isang desisyong magsabi ng totoo ay maaari pa ring magbigay ng hustisya, kapayapaan, at sagot sa mga taong matagal nang naghihintay.
Kung naantig ka sa kuwento ni Ernesto at Father Mateo, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang taong kailangang mapaalalahanan na kahit gaano katagal itinago ang katotohanan, may araw ding darating na kailangan itong marinig.
