EPISODE 1: ANG MATANDANG MAY KUPAS NA TAPE
Abala ang buong newsroom ng Balitang Bayan Network para sa ika-tatlumpu’t limang anibersaryo ng kompanya. Nasa malalaking monitor ang lumang logo nito—isang araw na sumisikat sa likod ng bukas na aklat.
Ayon sa anniversary documentary, ang yumaong founder na si Don Ricardo Montenegro ang personal na gumawa ng logo sa unang gabi ng kanilang operasyon.
Ngunit habang naghahanda ang mga reporter, may isang matandang lalaking pumasok sa reception. Kupas ang damit nito at halos magkahiwalay na ang talampakan ng sapatos. Mahigpit niyang yakap ang isang lumang video tape.
“Ako po si Ernesto Abad,” sabi niya. “May kailangan po akong ipakita tungkol sa unang disenyo ng kompanya.”
Tiningnan siya mula ulo hanggang paa ng newsroom administrator na si Vivian Cruz.
“May appointment ba kayo?”
“Wala po. Pero mahalaga ito. Nasa tape ang asawa kong gumawa ng—”
“Lumang modus na naman,” putol ni Vivian. “Anniversary ngayon. Wala kaming panahon sa mga humihingi ng pera.”
“Hindi po ako humihingi ng pera.”
Ngunit tinawag na nito ang security guard.
Nang akmang ilalabas si Mang Ernesto, lalo niyang niyakap ang tape.
“Pakiusap,” nanginginig niyang sabi. “Kahit panoorin lang ninyo. Bago namatay ang asawa ko, ipinangako kong maibabalik ko ang pangalan niya.”
“Ano ba ang sinasabi mo?” sigaw ni Vivian. “Kami pa ang inaakusahan mong magnanakaw?”
Napatingin ang mga empleyado. Ang iba ay nagtawanan. Ang ilan ay naglabas pa ng cellphone upang kunan ang matanda.
Hinawakan siya ng guwardiya sa braso. Sa pagkabigla, nabitawan niya ang tape. Tumama iyon sa sahig at bumukas ang kupas na plastic case.
Mabilis iyong pinulot ng batang researcher na si Lea.
Nakita niya ang sulat-kamay sa label.
“UNANG BROADCAST—ORIGINAL DESIGN NI LILIA ABAD—1991.”
“Sir, sino po si Lilia?” tanong niya.
Napahawak si Mang Ernesto sa dibdib.
“Asawa ko,” sagot niya. “Siya ang gumuhit ng simbolong araw at aklat. Pero pangalan ng ibang tao ang inilagay sa kasaysayan.”
Inagaw ni Vivian ang tape kay Lea at ibinalik iyon sa matanda.
“Lumabas ka bago pa kita ipahuli.”
Tahimik na yumuko si Mang Ernesto.
Bago siya lumakad palabas, tumingin siya sa malaking logo sa dingding.
“Lilia,” mahina niyang bulong, “patawad. Hindi na naman sila nakinig.”
EPISODE 2: ANG NAKATAGONG FILE SA LOOB NG CASE
Hindi mapakali si Lea matapos mapalayas ang matanda. May kakaiba sa paraan ng pagyakap nito sa video tape. Hindi iyon kilos ng taong nanloloko.
Kinuha niya sa CCTV ang pangalan at oras ng pagdating ni Mang Ernesto. Pagkatapos ay hinanap niya sa digital archive ng kompanya ang pangalang Lilia Abad.
Walang lumabas.
Parang hindi kailanman umiral ang babae.
Ngunit sa lumang listahan ng contractual workers noong 1991, nakita niya ang isang pangalan: “L. Santiago—freelance illustrator.”
Santiago ang apelyido ni Lilia bago ito nag-asawa.
Hinabol ni Lea si Mang Ernesto sa labas. Naabutan niya itong nakaupo sa waiting shed, pinupunasan ang tape na tumama sa sahig.
“Pasensiya na po,” sabi niya. “Maaari po ba nating panoorin?”
Napatingin ang matanda sa kaniya. Saglit itong nag-alinlangan bago iniabot ang tape.
“Ingatan mo,” bulong niya. “Iyan na lang ang natitira sa pangarap ng asawa ko.”
Dinala ni Lea ang tape sa archive room at humingi ng tulong kay Mang Tony, ang pinakamatandang video technician ng kompanya.
Habang nililinis nila ang plastic case, napansin ni Mang Tony na makapal ang karton sa likod ng label. Maingat niya itong inalis.
May nakatagong manipis na file folder sa loob.
Nang buksan nila iyon, bumungad ang anim na orihinal na sketch ng logo. May petsa, sukat, kulay, at pirma sa ibaba.
Lilia Santiago-Abad.
May kalakip ding lumang memo.
“Approved for company identity. Original concept and artwork by Ms. Lilia Santiago.”
Pirmado iyon ni Don Ricardo Montenegro.
Nanginginig na isinaksak ni Mang Tony ang tape sa lumang player. Matapos ang ilang minutong static, lumabas ang kuha ng isang maliit na silid na nagsilbing unang studio ng kompanya.
Sa gitna ng video, may isang dalagang nakaupo sa drafting table. Hawak nito ang lapis at ruler habang iginuguhit ang araw at bukas na aklat.
Si Lilia.
Narinig sa recording ang boses ni Don Ricardo.
“Lilia, maganda. Ito ang magiging mukha ng kompanya natin.”
Napahawak sa bibig si Lea.
Sa opisyal na kasaysayan, sinasabing mag-isang ginawa ni Don Ricardo ang disenyo.
Ngunit sa kupas na tape, malinaw na nakita kung kaninong mga kamay unang nabuo ang logo.
EPISODE 3: ANG BABAENG BINURA SA KASAYSAYAN
Ipinatawag ni Lea ang managing editor, legal officer, at kasalukuyang presidente ng kompanya na si Paolo Montenegro, anak ng yumaong founder.
Pinanood nila ang video mula simula hanggang dulo.
Sa recording, makikitang paulit-ulit na binabago ni Lilia ang disenyo. Siya ang pumili sa hugis ng araw. Siya rin ang naglagay ng bukas na aklat upang katawanin ang layunin ng kompanyang maghatid ng kaalaman at katotohanan.
“Paano natin natiyak na tunay ito?” tanong ng legal officer.
Ipinakita ni Mang Tony ang orihinal na tape, file folder, memo, at mga sketch. Tugma ang pirma ni Don Ricardo sa mga lumang kontrata ng kompanya.
Sinuri rin nila ang unang corporate registration. Isinumite ang logo tatlong buwan matapos itong iguhit ni Lilia.
Ngunit si Don Ricardo lamang ang nakalagay bilang lumikha.
Namayani ang katahimikan.
“Kapag inilabas natin ito, masisira ang reputasyon ng founder,” sabi ni Vivian.
Napatingin sa kaniya si Lea.
“News company tayo. Paano tayo mag-uulat ng katotohanan kung sarili nating kasaysayan ay itatago natin?”
Ipinagpatuloy nila ang video.
Sa bandang huli, narinig si Lilia na nagtatanong tungkol sa kaniyang pangalan.
“Sir, ilalagay po ba sa record na ako ang gumawa?”
Tumawa si Don Ricardo.
“Kapag lumaki ang kompanya, saka na natin aayusin. Pamilya naman tayo rito.”
“Sana po, Sir. Kahit pangalan ko lang.”
“Basta magtiwala ka sa akin.”
Iyon ang huling malinaw na pag-uusap sa tape.
Natagpuan din nila sa lumang personnel records ang tatlong liham ni Lilia. Paulit-ulit nitong hinihingi ang pagkilala sa kaniyang disenyo. Wala ni isa ang sinagot.
May resibo itong limang daang piso, ngunit ang nakasulat na bayad ay para lamang sa art materials.
Hindi para sa disenyo.
Hindi para sa karapatan.
Hindi para sa pangalang ginamit ng kompanya sa loob ng tatlumpu’t limang taon.
Napaupo si Paolo. Bata pa siya noon, ngunit naalala niya ang babaeng tinatawag niyang “Tita Lilia” na madalas magdala ng pandesal sa lumang studio.
“Sinabi ni Papa na assistant lang siya,” bulong niya.
Umiling si Mang Tony.
“Hindi siya assistant. Siya ang artist.”
Doon naunawaan ng lahat na hindi lamang disenyo ang kinuha kay Lilia.
Pati lugar niya sa kasaysayan ay binura.
EPISODE 4: ANG PAGBABALIK NI MANG ERNESTO
Pinabalik sa newsroom si Mang Ernesto.
Ngunit pagdating niya sa pinto, ayaw niyang pumasok.
“Baka palayasin na naman ninyo ako,” sabi niya. “Ayoko nang pagtawanan ang asawa ko.”
Si Vivian mismo ang lumabas upang salubungin siya. Wala na ang taas ng boses nito. Wala na rin ang galit sa mukha.
“Patawad po,” mahina niyang sabi. “Hindi ko kayo pinakinggan.”
Tumingin lamang ang matanda sa kaniya.
“Hindi ako ang kailangan ninyong hingan ng tawad.”
Dinala nila siya sa conference room. Nasa mesa ang mga sketch, memo, liham, at digital copy ng tape.
Nang makita ni Mang Ernesto sa monitor ang batang mukha ni Lilia, napahawak siya sa dibdib.
Matagal niyang tinitigan ang asawa habang gumuguhit.
“Ganiyan siya kapag masaya,” bulong niya. “Nakakalimutan niyang kumain.”
Ikinuwento niyang ilang taon naghintay si Lilia sa ipinangakong pagkilala. Tuwing nakikita nito ang logo sa telebisyon, ngumingiti ito, ngunit sa likod ng ngiti ay may sakit.
“Minsan tinanong ko kung gusto niyang magdemanda,” sabi ni Mang Ernesto. “Sabi niya, wala kaming perang lumaban sa malaking kompanya.”
Bago mamatay si Lilia dahil sa karamdaman, hiniling nitong huwag nang guluhin ang kanilang mga anak tungkol sa nangyari.
Ngunit may isang pakiusap ito.
“Kapag kaya mo na, ipaalam mong hindi ko ninakaw ang kuwento ng iba. Akin talaga ang iginuhit ko.”
Napaluha si Paolo.
“Bakit ngayon lang po kayo pumunta?”
“Maraming beses akong pumunta,” sagot ni Mang Ernesto. “Hindi lang ako pinapasok. Ngayon lang ako nakahanap ng lumang tape player at nalaman kong buo pa ang recording.”
Inilapit ni Paolo ang mga sketch sa matanda.
“Isasama natin ang pangalan niya sa opisyal na kasaysayan.”
Umiling si Mang Ernesto habang umiiyak.
“Hindi ko kailangan ng pera o parangal. Gusto ko lang makita ang pangalan niya sa ilalim ng disenyo kahit isang beses.”
Tahimik ang lahat.
Dahil ang simpleng kahilingang iyon ay tatlumpu’t limang taon nilang ipinagkait sa isang babae.
EPISODE 5: ANG PANGALANG MULING ISINULAT
Dumating ang gabi ng anniversary broadcast.
Inaasahan ng lahat ang dokumentaryong nagbibigay-pugay kay Don Ricardo bilang nag-iisang gumawa ng logo. Ngunit ilang minuto bago magsimula ang programa, pinalitan ni Paolo ang huling bahagi ng palabas.
Sa malaking screen, lumabas ang kupas na recording.
Nakita ng buong bansa si Lilia na nakayuko sa drafting table habang iginuguhit ang unang disenyo ng Balitang Bayan Network.
Pagkatapos ay lumitaw ang kaniyang pangalan.
“LILIA SANTIAGO-ABAD—ORIGINAL DESIGNER, 1991.”
Sa harap ng studio, mahigpit na hawak ni Mang Ernesto ang lumang litrato ng asawa. Nanginginig ang kaniyang mga labi habang pinapanood ang pangalang matagal nitong ipinaglaban.
Opisyal na itinama ng kompanya ang lahat ng historical record. Naglabas din ito ng pampublikong paghingi ng tawad at nagbigay ng posthumous recognition kay Lilia.
Itinatag ang Lilia Abad Scholarship para sa mahihirap na kabataang nais maging artist at designer.
Nang iabot kay Mang Ernesto ang plaque, hindi niya agad iyon tinanggap. Lumapit muna siya sa malaking larawan ni Lilia sa entablado.
“Mahal,” bulong niya, “nakasulat na ang pangalan mo.”
Napaluha ang mga reporter, cameraman, editor, at empleyadong nakasaksi.
Si Vivian, na unang nagpalayas sa kaniya, ay tahimik na yumuko.
“Patawad po,” muli nitong sabi.
Ngumiti si Mang Ernesto.
“Sa susunod, huwag ninyong hintaying may video tape bago kayo maniwala sa taong mahina ang boses.”
Pagkatapos ng seremonya, inilagay ang unang sketch ni Lilia sa pangunahing newsroom. Sa ilalim nito ay may maliit na mensahe:
“Ang katotohanan ay maaaring matabunan, ngunit hindi nito nakakalimutan ang pangalan ng tunay na lumikha.”
Bago umuwi, tumayo si Mang Ernesto sa harap ng logo. Dati, kapag nakikita niya iyon, naaalala niya ang sakit ng asawang hindi kinilala.
Ngayon, ibang pakiramdam na ang dala nito.
Hindi na iyon simbolo ng pangakong nilabag.
Patunay na iyon na kahit tumanda ang ebidensiya, kumupas ang tape, at lumipas ang maraming taon, may araw pa ring darating upang maibalik ang karangalang inagaw sa isang tahimik na tao.
Mahigpit niyang niyakap ang plaque.
At sa unang pagkakataon matapos mawala si Lilia, umuwi siyang pakiramdam niya ay kasama niya itong muli.
MGA ARAL SA BUHAY
- Ang tunay na may-akda ay nararapat kilalanin, gaano man kalaki o makapangyarihan ang taong kumuha ng kaniyang gawa.
- Huwag husgahan ang isang tao batay sa kaniyang edad, damit, o kalagayan sa buhay. Maaaring mahalagang katotohanan ang dala niya.
- Ang pangakong “aayusin na lang sa susunod” ay maaaring maging paraan upang tuluyang makalimutan ang karapatan ng isang tao.
- Ang isang kompanyang nagsasabing naglilingkod sa katotohanan ay dapat handang itama maging ang sarili nitong kasaysayan.
- Maaaring kupas na ang ebidensiya at mahina na ang tinig ng nagsasalita, ngunit hindi nawawala ang karapatan ng tunay na lumikha na kilalanin.
Kung naantig ka sa kuwento nina Mang Ernesto at Lilia, i-LIKE ang post na ito, I-SHARE sa iyong mga kaibigan at pamilya, at MAG-COMMENT kung naniniwala kang dapat kilalanin ang tunay na may-akda ng bawat gawa. Maaaring ang pagbabahagi mo ang magbigay ng lakas sa isang taong matagal nang naghihintay na marinig at maibalik ang kaniyang pangalan.
