EPISODE 1: ANG DALAGANG MAY DALANG BAYONG
Hindi na maalala ni Luningning kung ilang beses siyang napahinto bago tuluyang pumasok sa lumang building ng art school. Ang alam lang niya, habang hawak niya ang bayong na gawa sa buri, ramdam niyang halos lahat ng mata ay napapalingon sa kanya. Ang iba ay may dalang mamahaling portfolio case. Ang iba ay may sketch tube, tablet, at mga bag na may tatak ng kilalang brand. Siya naman ay naka-kupas na t-shirt, lumang palda, tsinelas, at bitbit ang bayong na galing pa sa palengke ng kanilang bayan.
Sa loob ng studio, nakatayo ang ilang aplikante sa paligid ng mga easel. May amoy ng pintura, lapis, papel, at hangin na parang puno ng pangarap. Dahan-dahang umupo si Luningning sa gilid, ngunit bago pa niya mailapag ang bayong, may tumawa na agad.
“Art school ’to, hindi palengke,” sabi ng isang lalaking naka-itim na polo.
May sumunod na tawa mula sa grupo ng mga estudyanteng maayos ang bihis.
“Baka ang drawing niya presyo ng gulay,” dagdag ng isang babae, sabay tingin sa bayong.
Napayuko si Luningning. Hinigpitan niya ang yakap sa bayong. Nasa loob niyon ang tanging dahilan kung bakit siya naglakbay mula probinsya. Isang rolyo ng papel na binalot sa lumang tela, ilang piraso ng uling, at isang drawing na halos isang buwan niyang tinapos sa ilalim ng ilaw ng gasera.
Hindi siya sumagot.
Sanay siya sa tawanan. Sanay siya sa tingin ng mga taong parang sinasabing hindi siya bagay sa lugar na pinasukan niya.
Pero hindi ibig sabihin noon na hindi siya nasasaktan.
Dumating ang tatlong hurado. Sina Professor Amado, Professor Celeste, at Mang Dimas, isang matandang pintor na kilala sa buong bansa. Tumahimik ang silid nang umupo sila sa harap. Isa-isang tinawag ang mga aplikante. May nagpakita ng watercolor landscape. May nagpakita ng digital art. May nagpakita ng portrait na mukhang litrato.
Habang pinapanood iyon ni Luningning, unti-unting nanlalamig ang kamay niya.
“Sunod,” tawag ni Professor Celeste. “Luningning Dela Cruz.”
Tumayo siya.
At muling may tumawa nang makita ang bayong sa kamay niya.
EPISODE 2: ANG TAWANAN SA STUDIO
Mabagal ang hakbang ni Luningning papunta sa harap. Bawat yapak niya ay parang hinihila pababa ng hiya. Nasa gilid ang mga aplikanteng kanina pa nakatingin, may ilan pang nakangisi habang nagbubulungan.
“Bayong reveal,” bulong ng isa.
“Naku, baka may dala pang tuyo,” sagot ng kasama nito.
Narinig iyon ni Luningning. Lahat ng iyon. Pero hindi siya tumigil.
Pagdating niya sa harap, inilapag niya ang bayong sa sahig. Hindi siya agad nagsalita. Tumingin siya sa tatlong hurado, pagkatapos ay bumaba ulit ang tingin sa kamay niyang nanginginig.
“Ano ang medium mo?” tanong ni Professor Amado.
“Uling po,” mahina niyang sagot.
“Charcoal?” tanong ni Professor Celeste.
“Opo, ma’am. Pero hindi po nabili. Gawa po sa sinunog na sanga ng bayabas.”
May ilang aplikante na naman ang napatawa.
Nagtaas ng tingin si Mang Dimas. Hindi ito tumawa. Nakatingin lang siya kay Luningning na parang may hinahanap sa mukha nito.
“Bakit uling?” tanong niya.
“Wala po akong pambili ng pintura,” sagot ni Luningning. “Pero sabi po ng tatay ko, kung marunong kang tumingin, kahit abo puwedeng maging sining.”
Sandaling tumahimik ang silid.
Pero hindi iyon nagtagal.
“Ang lalim naman,” sabi ng babaeng nangutya kanina, sabay tawa.
Napakagat sa labi si Luningning. Gusto niyang umurong. Gusto niyang ibalik ang drawing sa bayong at umuwi na lang. Sa isip niya, baka tama sila. Baka masyado siyang nangarap. Baka hindi para sa kanya ang lugar na may malalaking ilaw, malinis na mesa, at mga taong sanay humawak ng mamahaling gamit.
Pero naalala niya ang tatay niya.
Ang tatay niyang nakaupo sa lumang bangko sa ilalim ng puno ng mangga, nakapikit habang sinasabi, “Anak, kapag dinala mo ang gawa mo roon, huwag kang mahiya sa pinanggalingan mo. Iyon ang dahilan kung bakit may laman ang guhit mo.”
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang binuksan ang bayong.
EPISODE 3: ANG GUHIT NA MAY DALANG ALAALA
Mula sa bayong, inilabas ni Luningning ang lumang tela. Maingat niya itong binuksan, na parang may hawak siyang bagay na madaling masaktan. Lumitaw ang malaking papel, bahagyang gusot sa gilid pero malinis ang gitna. Itinaas niya iyon gamit ang dalawang kamay.
Sa unang tingin, walang nagsalita.
Portrait iyon ng isang matandang babae.
Kulubot ang mukha. Malalim ang mata. Nakapatong ang kamay sa dibdib, habang sa likod nito ay tila may anino ng bahay na yari sa kahoy, palayan, at madilim na langit bago bumagyo.
Hindi lang ito drawing.
Parang humihinga ang matanda sa papel.
Ang bawat guhit sa mukha ay may bigat. Ang bawat anino sa mata ay may kuwento. Ang bawat kulubot ay tila pinagdaanan ng taon, gutom, pagod, pag-aalaga, at pananahimik.
Napahilig si Professor Amado sa mesa.
Si Professor Celeste ay dahan-dahang tinanggal ang salamin at muling isinuot, para bang hindi makapaniwala sa nakikita.
Si Mang Dimas naman ay hindi kumurap.
“Kanino ito?” tanong niya, halos pabulong.
“Sa lola ko po,” sagot ni Luningning. “Siya po ang nagpalaki sa akin.”
“Bakit ganiyan ang mata niya?” tanong ni Professor Celeste.
Napatingin si Luningning sa drawing. “Iyan po ang tingin niya noong araw na sinabi kong gusto kong mag-aral ng art. Natatakot po siya kasi wala kaming pera. Pero hindi niya ako pinigilan. Kinabukasan, ibinenta niya ang alaga niyang manok para may pamasahe ako papunta rito.”
Biglang nawala ang ngisi ng mga aplikante.
Nagpatuloy si Luningning, mas nanginginig na ang boses.
“Wala po akong canvas. Wala po akong magandang lapis. Kaya gabi-gabi, gumagamit ako ng uling. Minsan sa likod ng lumang karton. Minsan sa papel na pinamigay ng barangay. Pero gusto ko po siyang iguhit nang maayos kahit isang beses lang. Kasi sabi niya, baka raw kapag natanggap ako rito, maalala ko pa rin kung saan ako galing.”
Walang nakatawa.
Dahil sa pagkakataong iyon, hindi na bayong ang nakikita nila.
Nakikita nila ang sakripisyo.
EPISODE 4: NANG NAPATAHIMIK ANG MGA HURADO
Tumayo si Mang Dimas. Mabagal siyang lumapit sa drawing. Malapit na malapit, ngunit hindi niya hinawakan. Tiningnan niya ang mga linya, ang anino sa pisngi, ang liwanag sa noo, ang bahagyang pagod sa labi ng matandang babae.
“Hindi ito gawa ng kamay lang,” sabi niya.
Napatingin sa kanya ang lahat.
“Gawa ito ng taong marunong magmahal.”
Napayuko si Luningning. Hindi niya alam kung papuri iyon o simula ng iyak. Pareho yata.
Si Professor Amado ay tumayo rin. “Saan ka natutong gumuhit ng ganito?”
“Sa bahay lang po,” sagot niya. “Sa mga diyaryo, sa lumang kalendaryo, sa mga mukha ng tao sa palengke. Pinag-aaralan ko po kung paano bumabagsak ang ilaw sa mukha nila.”
“May teacher ka?” tanong ni Professor Celeste.
Umiling si Luningning. “Wala po. Lola ko lang po ang nagsasabi kung kamukha o hindi.”
May isang mahinang tawa sa silid, pero ngayon ay hindi panlalait. May lambing at pagkamangha.
Napatingin si Professor Celeste sa mga aplikante sa likod.
“Kanina, may ilan sa inyo ang tumawa,” sabi niya. “Dahil sa bayong. Dahil sa damit. Dahil sa itsura. Pero ito ang gusto kong tandaan ninyo: ang sining ay hindi nasusukat sa lalagyan ng gamit. Nasusukat ito sa lalim ng mata ng taong gumagawa.”
Namula ang mukha ng babaeng unang nangutya. Ang lalaking nagbiro tungkol sa palengke ay napayuko.
Si Luningning ay nanatiling nakatayo, hawak pa rin ang drawing, hindi alam kung dapat ba siyang matuwa o umiyak.
“Luningning,” sabi ni Mang Dimas, “may isa ka pa bang gawa?”
Saglit siyang nag-alinlangan. Pagkatapos, yumuko siya sa bayong at inilabas ang isa pang maliit na papel.
Portrait naman ito ng isang lalaking nakaupo sa bangkito, may hawak na lumang tsinelas na tinatahi. Ang mukha nito ay pagod, pero may ngiting pilit na itinago ang hirap.
“Tatay ko po,” sabi niya. “Hindi na po siya nakalalakad nang maayos, pero siya po ang gumawa ng bayong ko para hindi mabasa ang drawings ko sa biyahe.”
Doon tuluyang natahimik ang silid.
Dahil ang bayong na pinagtawanan nila, proteksiyon pala ng pangarap niya.
EPISODE 5: ANG BAYONG NA HINDI NA PINAGTAWANAN
Matagal bago nagsalita ang mga hurado. Tiningnan nila ang dalawang drawing, saka nagbulungan nang mahina. Si Luningning naman ay nakatayo pa rin sa harap, halos hindi makahinga.
Sa isip niya, kahit hindi siya matanggap, sapat na sigurong napakinggan siya. Sapat na sigurong nakita nila ang lola niya, ang tatay niya, at ang mundong dala niya mula probinsya.
Pero nang tumingin sa kanya si Professor Amado, kakaiba ang lambot ng mukha nito.
“Luningning Dela Cruz,” sabi niya, “hindi lang namin tatanggapin ang aplikasyon mo.”
Napakurap siya.
“Gusto naming irekomenda ka sa scholarship program ng paaralan.”
Parang hindi niya naintindihan.
“Ako po?”
“Oo,” sagot ni Professor Celeste. “Kailangan mo ng training, materials, at guidance. Pero ang mayroon ka, hindi natuturo sa classroom. May puso ang gawa mo.”
Nabitawan ni Luningning ang hiningang kanina pa pala niya pinipigilan.
Napaiyak siya, pero pilit niyang tinakpan ang bibig. Ayaw niyang magmukhang mahina. Pero hindi na niya kaya.
Lumapit si Mang Dimas at iniabot sa kanya ang drawing ng lola niya.
“Huwag mong ikahiya ang bayong mo,” sabi nito. “Diyan mo dinala ang tunay mong portfolio.”
Paglingon ni Luningning, nakita niya ang mga aplikanteng kanina ay tumawa. Wala na silang ngisi. Ang iba ay nakatingin sa kanya nang may paghanga. Ang iba naman ay hindi makatingin dahil sa hiya.
Lumapit ang babaeng nangutya kanina.
“Sorry,” mahina nitong sabi. “Akala ko…”
Hindi nito natapos ang pangungusap.
Tumango lang si Luningning. Hindi dahil burado na ang sakit. Kundi dahil mas malaki ang pangarap niya kaysa sama ng loob.
Kinuha niya ang bayong, inayos ang mga papel sa loob, at marahang niyakap iyon sa dibdib.
Sa labas ng studio, tumawag siya sa kanilang bahay gamit ang lumang cellphone.
“Lola,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Nakita po nila kayo.”
Sa kabilang linya, narinig niya ang iyak ng matanda.
“At, Lola,” dagdag niya, “parang… parang magsisimula na po talaga ako.”
Habang nakatayo siya sa pasilyo ng art school, bitbit ang bayong na kanina ay pinagtawanan, naramdaman niyang hindi na ito mabigat.
Dahil ngayon, hindi na iyon simbolo ng kahirapan sa mata niya.
Simbolo na iyon ng pinanggalingan, sakripisyo, at pagmamahal na hindi kailanman kayang tapatan ng kahit anong mamahaling portfolio.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag mong husgahan ang tao base sa dala, suot, o itsura niya. Ang simpleng bayong na pinagtawanan ng iba ay naglalaman pala ng pangarap, sakripisyo, at pambihirang talento.
2. Ang tunay na talento ay hindi laging galing sa mamahaling gamit. Minsan, ang pinakamalalim na sining ay nabubuo gamit ang uling, lumang papel, at pusong maraming pinagdaanan.
3. Huwag ikahiya ang pinanggalingan mo. Ang kahirapan, probinsya, at simpleng buhay ay hindi hadlang sa pangarap. Minsan, iyon pa ang nagbibigay ng lalim sa iyong kwento.
4. Ang panlalait ng iba ay hindi sukatan ng halaga mo. May mga taong tatawa dahil hindi nila nakikita ang laman ng puso mo. Hayaan mong ang gawa mo ang magsalita.
5. Ang pangarap na may kasamang pagmamahal ay mas matibay kaysa pangarap na puro yabang. Si Luningning ay hindi lang gumuhit para sumikat. Gumuhit siya para parangalan ang mga taong nagsakripisyo para sa kanya.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang taong kailangang maalala ngayon na hindi dapat ikahiya ang simpleng pinanggalingan, dahil minsan, doon nagsisimula ang pinakamagandang obra ng buhay.
