EPISODE 1: ANG MATANDANG MAY SIRANG RADYO
Tahimik na nakaupo si Mang Lando sa sulok ng evacuation center, yakap-yakap ang lumang radyo na halos balot na ng kalawang at gasgas. Basa pa ang laylayan ng kanyang pantalon, may putik ang paa, at ang suot niyang jacket ay amoy ulan at usok ng kandila. Sa paligid niya, puno ng mga pamilyang lumikas dahil sa malakas na bagyo. May mga banig sa sahig, may mga bata sa loob ng tent, may mga nanay na nagbibilang ng delata, at may mga opisyal na abala sa listahan ng evacuees.
Ngunit sa gitna ng pagod at takot ng lahat, napansin ng ilang opisyal ang radyo ni Mang Lando. Luma iyon. Malaki. May bitak ang speaker. May tape ang gilid. Tuwing gagalaw siya, kumakalansing ang loob nito, parang may piyesang kumalas na.
Lumapit si Kagawad Ben, kasama ang dalawang pulis at isang barangay staff. Nakangisi ito habang nakaturo sa radyo.
“Ano ’yan, Tatang?” natatawang tanong niya. “Pamana pa ba noong Martial Law?”
Nagtawanan ang ibang opisyal.
Hindi sumagot si Mang Lando. Mas lalo lang niyang niyakap ang radyo sa dibdib, na para bang hindi iyon bagay kundi taong kailangang protektahan.
“Sirang-sira na nga,” dagdag ng isang pulis. “Baka multo na lang ang makuha n’yan.”
Napayuko ang matanda. Sa edad niyang pitumpu’t tatlo, sanay na siyang hindi pinapansin. Sanay na siyang tawaging makulit, paranoid, at kung minsan ay “matandang baliw sa radyo.” Pero sa tuwing may bagyo, hindi niya kayang bitawan ang radyo na iyon. Dahil minsan, maraming taon na ang nakalipas, isang tunog mula sa kaparehong radyo ang nagligtas sa kalahating barangay nila.
“Hindi po ito sirang radyo,” mahinang sabi niya. “Nakakakuha pa po ito ng emergency frequency.”
Lalong natawa si Kagawad Ben. “Emergency frequency? Tatang, may cellphone na ngayon. May internet. May official announcement kami. Huwag n’yo nang takutin ang mga tao.”
Tumingin si Mang Lando sa mga batang natutulog sa banig.
“Hindi po ako nananakot,” sagot niya. “Nakikinig lang.”
Umirap ang kagawad. “Makinig ka na lang sa amin. Kami ang opisyal dito.”
Tahimik si Mang Lando.
Ngunit sa ilalim ng kanyang mga daliri, biglang may mahinang static ang radyo.
Hindi pa nila naririnig.
Pero nagsisimula na itong gumising.
EPISODE 2: ANG TAWANAN SA EVACUATION CENTER
Lumakas ang ulan sa bubong ng covered court. Para itong libu-libong bato na sabay-sabay bumabagsak. Sa labas, humahampas ang hangin sa tarpaulin ng relief station. May ilang evacuees ang hindi mapakali. May nanay na paulit-ulit na tumitingin sa pintuan. May batang yakap ang aso. May matandang babae na tahimik na nagrorosaryo.
Pero ang mga opisyal, pilit na nagpapakitang kontrolado ang lahat.
“Walang dapat ikabahala,” malakas na sabi ni Kagawad Ben. “Nasa evacuation center na kayo. Safe kayo rito.”
Tumayo si Mang Lando. Dahan-dahan. Hawak pa rin ang radyo.
“Kagawad,” sabi niya, “paki-check po ang ilog sa likod ng lumang tulay. Kanina pa po iba ang tunog ng tubig.”
Napalingon ang lahat.
“Ano na naman?” singhal ng kagawad.
“May narinig po ako sa radyo kanina. May tawag mula sa upper sitio. Tumataas daw po ang tubig. May kahoy at bato na raw pong sumasama sa agos.”
Napailing ang pulis. “Tatang, puro static lang ’yan.”
Lumapit si Kagawad Ben at tinapik ang radyo. “Kung gusto mo ng atensyon, huwag ngayon. Marami kaming ginagawa.”
Napaatras si Mang Lando, ngunit hindi niya binitiwan ang radyo. Tumama sa dibdib niya ang sinabi ng kagawad, pero mas mabigat ang kaba sa naririnig niyang pagputol-putol ng signal.
“Hindi po ako humihingi ng atensyon,” sabi niya. “Humihingi po ako ng konting pakikinig.”
May ilang evacuees ang napatingin. Isa sa mga nanay, si Aling Riza, ang lumapit.
“Kagawad, baka pakinggan na natin. Matagal nang volunteer sa rescue noon si Mang Lando.”
“Volunteer?” natatawang sabi ni Ben. “Noon. Hindi ngayon. Iba na ang sistema.”
Napalunok si Mang Lando.
Noon.
Iyon ang salitang palaging ibinabato sa kanya. Parang dahil matanda na siya, wala nang silbi ang alam niya. Parang dahil luma ang gamit niya, wala nang halaga ang karanasan niya.
Umupo siyang muli sa banig at inilapit ang radyo sa tenga. May tunog. Mahina. Putol-putol. Pero malinaw sa kanya ang pattern.
Static.
Tapos boses.
Tapos alarm tone.
Biglang nanigas ang mga kamay niya.
“Hindi ito ordinaryong signal,” bulong niya.
At sa unang pagkakataon sa gabing iyon, tumingin siya sa pintuan na parang may paparating na hindi nila nakikita.
EPISODE 3: NANG TUMUNOG ANG RADYO
Eksaktong alas-diyes ng gabi nang biglang pumitik ang ilaw. Sumindi. Namatay. Sumindi ulit. Nagsigawan ang ilang bata. Nagmadaling kumuha ng flashlight ang mga staff. Sa gitna ng ingay, biglang lumakas ang static mula sa radyo ni Mang Lando.
Krrrrssshhh.
Lahat ng malapit sa kanya ay napalingon.
Hinawakan niya ang antenna, dahan-dahang inikot ang tuning knob, at inilapit ang tenga.
“…upper spillway… repeat… may landslide sa bahagi ng lumang kalsada… tubig bumababa sa creek line… evacuation center near old gym… possible flood path…”
Nanlamig ang mukha ni Mang Lando.
“Pakiulit,” bulong niya, kahit alam niyang hindi siya naririnig ng kabilang dulo.
Muling pumutol ang static.
Tapos isang boses na garalgal, halos nilalamon ng ulan.
“Sa lahat ng responders… huwag gamitin ang old bridge… tubig papasok sa mababang bahagi… ilipat ang evacuees sa second floor building… urgent…”
Tumayo si Mang Lando.
“Kagawad!”
Napatingin ang mga opisyal.
“Kailangan ilipat ang mga tao. Hindi safe ang ground floor. Papasok ang tubig dito.”
Natahimik ang ilang tao, pero si Kagawad Ben ay napailing pa rin.
“Tatang, tigilan mo na. Narinig mo lang kung ano-ano.”
Biglang umalingawngaw ang mas malinaw na tunog mula sa radyo.
Isang siren tone.
Mahaba.
Matinis.
Nakakakilabot.
Hindi na tumawa ang mga opisyal.
Sumunod ang boses: “Confirmed flash flood. Repeat, confirmed flash flood. Evacuation center near port road, prepare immediate transfer. Water level rising fast.”
Parang biglang naubos ang hangin sa covered court.
Ang pulis na kanina’y tumatawa ay napahawak sa radyo. Ang barangay staff ay napatingin kay Kagawad Ben. Si Aling Riza, yumakap sa anak niya.
“Sir,” sabi ng isang pulis, “port road tayo.”
Namuti ang mukha ni Kagawad Ben.
Sa labas, may sumigaw.
“TUBIG!”
Lahat napalingon sa bukas na pinto. Mula sa kalsada, may maitim na agos na unti-unting gumagapang papasok sa gate ng evacuation center.
Doon nagtakbuhan ang mga opisyal.
Hindi dahil sa gulo.
Kundi dahil ngayon lang sila naniwala sa tunog ng sirang radyong pinagtawanan nila.
EPISODE 4: ANG MATANDANG PINAKINGGAN SA HULI
Nagkagulo sa evacuation center. May mga batang umiyak. May mga nanay na nagsimulang magligpit ng gamit. May mga tatay na nagbuhat ng sako ng relief goods. Sumigaw si Kagawad Ben ng utos, pero nanginginig ang boses niya.
“Ilipat ang mga tao sa second floor! Bilisan!”
Ngunit sa sobrang takot, nagkabuhol-buhol ang galaw ng lahat. May nais mauna. May naghanap ng nawawalang anak. May matandang hindi makatayo. Doon muling tumayo si Mang Lando, hawak ang radyo sa isang kamay at flashlight sa kabila.
“Huwag magsiksikan!” malakas niyang sabi.
Hindi iyon sigaw ng yabang.
Iyon ay boses ng taong sanay sa sakuna.
“Mga bata at matatanda muna. Huwag dalhin lahat ng gamit. Tubig, gamot, kumot lang. Ikandado ang likod na gate. Sa kanan ang hagdan, huwag sa kaliwa dahil madulas ang sahig!”
Natigilan ang mga opisyal.
Si Kagawad Ben mismo ay tumingin sa kanya, parang ngayon lang niya nakita ang totoong Mang Lando.
Hindi matandang makulit.
Hindi lalaking may sirang radyo.
Kundi dating rescue volunteer na maraming beses nang humarap sa baha bago pa dumating ang modernong sistema.
“Mang Lando,” sabi ng pulis, “ano pa po ang kailangan?”
Napatingin ang matanda sa tubig na pumapasok na sa gilid ng court.
“Patayin ang main switch. Alisin ang mga bata sa malapit sa outlet. Itaas ang oxygen tank ng may sakit. Bilangin ang bawat pamilya pag-akyat.”
Kumilos ang lahat.
Walang nangutya.
Walang tumawa.
Kahit si Kagawad Ben ay sumunod.
Habang tumataas ang tubig sa labas, isa-isang nailipat ang mga evacuees sa second floor ng kalapit na school building na konektado sa covered court. Si Mang Lando ang huling umakyat. Hawak pa rin niya ang radyo, kahit nanginginig na ang tuhod niya.
Nang makarating siya sa taas, biglang tumakbo si Aling Riza at niyakap siya.
“Kung hindi dahil sa inyo, Mang Lando…” Hindi na niya natapos ang sinabi.
Napayuko ang matanda.
Hindi niya kailangan ng papuri.
Sa isip niya, may isang gabi noong bata pa ang anak niya na hindi siya umabot sa oras. May isang baha noon na kinuha ang pamilya niya dahil walang nakinig sa unang babala.
Kaya simula noon, nangako siyang hindi na muling babalewalain ang tunog ng radyo.
Kahit pagtawanan siya.
Kahit palayasin.
Kahit tawaging baliw.
EPISODE 5: ANG BABALANG NAGLIGTAS SA LAHAT
Pagsapit ng madaling-araw, humupa nang kaunti ang ulan. Mula sa second floor, kitang-kita nila ang covered court na nilubog ng baha hanggang tuhod. Ang mga banig, ilang silya, at relief boxes ay inaanod sa loob. Kung hindi sila nailipat sa oras, marami ang naipit doon.
Tahimik ang lahat.
Wala nang tumatawa.
Si Kagawad Ben ay lumapit kay Mang Lando. Basa ang pantalon nito, maputla ang mukha, at wala na ang dating yabang sa mata.
“Tatang,” mahina niyang sabi.
Hindi agad lumingon si Mang Lando. Nakatingin pa rin siya sa radyo, na ngayon ay mahina na ulit ang static.
“Mang Lando,” ulit ng kagawad, “patawarin n’yo ako.”
Dahan-dahang tumingin ang matanda.
“Pinagtawanan ko kayo,” sabi ni Ben. “Hindi ako nakinig. Kung hindi tumunog ang radyo n’yo, kung hindi kayo nagpumilit…”
Naputol ang boses niya.
Napayuko siya sa harap ng maraming tao.
“Maraming buhay ang muntik kong ilagay sa panganib dahil sa yabang ko.”
Tahimik na hinawakan ni Mang Lando ang lumang radyo.
“Hindi sa akin kayo humingi ng tawad,” sabi niya. “Sa mga taong dapat ninyong pinakinggan bago pa dumating ang panganib.”
Tumango si Kagawad Ben, umiiyak na.
Kinabukasan, nang dumating ang rescue team at municipal officials, sinabi ng lahat ang nangyari. Hindi inangkin ni Kagawad Ben ang kabayanihan. Sa harap ng mga evacuees, itinuro niya si Mang Lando.
“Siya ang nakarinig ng babala. Siya ang unang naniwala. Siya ang nagligtas sa amin.”
Ayaw sana ni Mang Lando na tumayo, pero hinawakan siya ng mga bata at dinala sa harap. Hawak niya pa rin ang lumang radyo. Sirang tingnan. Kalawangin. Bitak-bitak.
Pero sa mata ng lahat, hindi na iyon basura.
Iyon ay alaala ng pakikinig.
Simbolo ng babalang hindi dapat minamaliit.
Mula noon, sa bawat evacuation drill, kasama na si Mang Lando. Tinuruan din siya ng mga opisyal gumamit ng bagong emergency radio, pero hindi niya itinapon ang luma.
Inilagay niya iyon sa mesa ng barangay hall, may maliit na papel sa tabi:
“Bago tumawa, makinig muna.”
Dahil minsan, ang kaligtasan ng marami ay nagsisimula sa isang tunog na ayaw pansinin ng mayayabang.
At minsan, ang taong pinagtatawanan sa sulok ang siya palang unang nakakarinig sa panganib na paparating.
Ibahagi ang kwentong ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang taong kailangang maalala na sa panahon ng sakuna, ang pakikinig ay maaaring maging dahilan para maraming buhay ang maligtas.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag maliitin ang matatanda dahil lang sa luma ang gamit nila o simple ang kanilang itsura. Minsan, dala nila ang karanasang hindi kayang tumbasan ng bagong teknolohiya.
2. Sa oras ng sakuna, mahalaga ang pakikinig. Ang isang babalang binalewala ay maaaring mauwi sa panganib.
3. Ang pagiging opisyal ay hindi lisensya para maging mayabang. Responsibilidad itong makinig, kumilos, at protektahan ang mga tao.
4. Hindi lahat ng luma ay wala nang silbi. Minsan, ang lumang bagay ang nagiging tulay para mailigtas ang bagong henerasyon.
5. Ang tunay na malasakit ay hindi naghahanap ng papuri. Kumakatok ito, nagbababala, at nananatili kahit pinagtatawanan.
6. Bago natin tawanan ang isang tao, alamin muna natin ang dahilan kung bakit siya kumakapit sa bagay na mahalaga sa kanya.
Ibahagi ang kwentong ito sa iyong mga kaibigan at pamilya para mas marami ang matutong makinig bago manghusga.
