EPISODE 1: ANG LOLANG MAY LUMANG BAYONG
Tahimik na naglakad si Lola Selya sa maputik na daanan ng flower farm.
Hawak niya sa isang kamay ang lumang bayong na gawa sa buri. Kupas na ang kulay, may punit sa gilid, at nakatali lang ng lumang lubid ang hawakan para hindi tuluyang mapigtas. Ang suot niyang damit ay luma rin, may bakas ng lupa, at ang bandana sa ulo niya ay basang-basa na sa pawis.
Pero kahit nanginginig ang tuhod niya, hindi siya huminto.
Sa paligid, makukulay ang bulaklak. May pula, dilaw, puti, at lila. Pero alam ni Lola Selya, hindi na tulad noon ang sigla ng lupa. May mga tanim na maganda sa malayo, pero kapag nilapitan, naninilaw na ang ugat. May mga bulaklak na malaki ang talulot, pero mahina ang bango.
“Hoy, Lola!” sigaw ng isang trabahador.
Napatingin ang ilang tao.
“Baka naligaw ka? Palengke ang hanap mo, hindi flower farm!”
Nagtawanan ang mga lalaki.
Napayuko si Lola Selya.
Hindi siya sumagot.
Hinawakan lang niya nang mahigpit ang bayong sa dibdib niya, na para bang may laman itong hindi puwedeng mawala.
Lumapit ang isa pang trabahador at sinilip ang dala niya.
“Ano ’yan, Lola? Paninda? Bawang? Luya? O basura?”
Mas lumakas ang tawanan.
May isang babae ring nakangisi habang nakahalukipkip.
“Baka manghihingi ng bulaklak. Kawawa naman.”
Hindi tumingala si Lola Selya.
Sanay na siya sa tawa ng tao. Sanay na siya sa tinging nangmamaliit. Pero iba ang sakit kapag ang lugar na minsan mong minahal ay hindi ka na nakikilala.
Dahan-dahan siyang huminga.
“Hinahanap ko po si Mang Renato,” mahina niyang sabi. “Ang may-ari.”
Nagtawanan ulit sila.
“Ang may-ari? Bakit? Kamag-anak mo?”
Hindi siya sumagot.
Dahil ang sagot, matagal nang nakabaon sa lupa.
EPISODE 2: ANG FARM NA NAKALIMOT
Dinala ng isang trabahador si Lola Selya sa gitna ng farm, pero hindi dahil nirerespeto siya.
Dinala siya roon para pagtawanan pa lalo.
“Sir Renato!” sigaw nito. “May bisita kayo! May dalang bayong!”
Lumapit si Mang Renato, ang may-ari ng farm. Malaki ang katawan, nakasuot ng boots, at may mukha ng taong sanay mag-utos. Tiningnan niya si Lola Selya mula ulo hanggang paa.
“Ano’ng kailangan n’yo?” tanong niya.
“May dala po ako,” sagot ng matanda.
Inangat niya nang bahagya ang bayong.
“Para po sa lupa n’yo.”
Napakunot ang noo ni Mang Renato.
“Para sa lupa ko?”
“Opo.”
May isang trabahador na sumingit, “Sir, baka anting-anting sa halaman.”
Nagtawanan ang mga nasa paligid.
Hindi gumalaw si Lola Selya.
Tumingin lang siya sa mga bulaklak na nasa likod ni Mang Renato. Napansin niya ang mga tangkay na madaling mabali, ang dahong may mantsa, ang mga ugat na halatang pagod na sa kemikal.
“May sakit na ang lupa,” sabi niya.
Biglang tumahimik nang kaunti ang iba.
Pero si Mang Renato, napangisi.
“Lola, marami akong agronomist. Marami akong supplier. May imported fertilizer ako. Hindi ko kailangan ng payo mula sa kung sino lang.”
Kung sino lang.
Tumama iyon kay Lola Selya, pero hindi niya ipinakita.
Dahan-dahan niyang hinaplos ang hawakan ng bayong.
“Noon po,” sabi niya, “ang farm na ito, hindi kailangan ng imported na gamot. Ang lupa mismo ang nagpapalakas sa bulaklak.”
Napatingin si Mang Renato sa kanya.
“Paano n’yo nalaman ang noon?”
Hindi agad sumagot si Lola Selya.
Sa halip, yumuko siya at pinulot ang kaunting lupa. Dinurog niya iyon sa palad. Inamoy. Pinakiramdaman.
“Tuyong-tuyo na sa ilalim,” bulong niya. “Pinilit mamulaklak, pero hindi pinahinga.”
Napatingin sa isa’t isa ang mga trabahador.
May kaba nang sumingit sa dati nilang tawa.
EPISODE 3: ANG BINHING ITINAGO SA BAYONG
“Buksan n’yo nga ’yang bayong,” utos ni Mang Renato.
Dahan-dahang ibinaba ni Lola Selya ang bayong sa isang kahoy na mesa. Nanginginig ang kamay niya habang kinakalas ang lubid.
Lumapit ang mga tao.
May ilan pang nakangiti, naghihintay na may lumabas na katawa-tawa.
Pero nang mabuksan ang bayong, walang tumawa.
Sa loob, may mga butong maitim, makintab, at kakaiba ang hugis. Nakalagay ang ilan sa lumang garapon. Ang iba, nakabalot sa tuyong dahon ng saging. May maliit na papel sa bawat balot, sulat-kamay, kupas na ang tinta.
“Bulaklak ni Amalia.”
“Binhi ng unang ani.”
“Matibay sa baha.”
“Hindi namamatay sa tuyong lupa.”
Napatitig si Mang Renato.
“Ano ito?”
“Binhi,” sagot ni Lola Selya.
“Anong klase?”
“Lumang klase. Bago pa palitan ng hybrid. Bago pa unahin ang dami kaysa tibay.”
Dinampot ni Mang Renato ang isang garapon. Nanginginig ang daliri niya nang makita ang pangalan sa papel.
“Amalia…”
Biglang nag-iba ang mukha niya.
Amalia ang pangalan ng kanyang ina.
Ang babaeng nagpasimula ng flower farm bago ito mapasakamay ng pamilya nila. Ang babaeng laging binabanggit ng matatanda noon bilang pinakamagaling mag-alaga ng bulaklak sa buong bayan.
“Saan n’yo nakuha ito?” mahina niyang tanong.
Tumingin si Lola Selya sa kanya.
“Sa akin iniwan ng nanay mo.”
Parang may bumagsak na katahimikan sa buong greenhouse.
“Nagsisinungaling kayo,” sabi ni Mang Renato, pero hindi na matigas ang boses niya.
Dahan-dahang kinuha ni Lola Selya ang isang lumang sobre mula sa ilalim ng bayong.
“Bago siya namatay, sinabi niyang darating ang araw na makakalimutan ng farm ang lupa. Kapag nangyari iyon, ibalik ko raw ang binhi.”
Iniabot niya ang sobre.
Binuksan iyon ni Mang Renato.
Sa loob, may lumang litrato.
Dalawang babaeng nakatayo sa gitna ng dating flower farm. Ang isa, si Amalia. Ang isa, mas bata pang bersyon ni Lola Selya.
Sa likod ng litrato, may sulat.
“Para kay Selya, tagabantay ng mga binhi at tunay na kaibigan ng lupa.”
Namutla si Mang Renato.
EPISODE 4: ANG MAY-ARING NATULALA
Walang nagsalita.
Kahit ang mga trabahador na kanina ay nagtatawanan, ngayon ay nakatungo.
Si Mang Renato, hawak pa rin ang litrato. Ilang beses niyang tiningnan si Lola Selya, pagkatapos ang mukha ng kanyang ina sa lumang larawan.
“Kayo…” halos pabulong niyang sabi. “Kayo si Aling Selya?”
Hindi sumagot agad ang matanda.
Tumango lang siya.
“Ang sabi po ni Nanay,” patuloy ni Mang Renato, “kayo raw ang nagturo sa kanya mag-ipon ng binhi. Kayo raw ang unang kasama niya rito.”
“Hindi ako ang nagturo,” mahinang sagot ni Lola Selya. “Magkasama kaming natuto.”
Napaupo si Mang Renato sa kahoy na bangko.
Bigla niyang naalala ang mga kwento noong bata pa siya. May babaeng laging kasama ang nanay niya sa bukid. Babaeng kayumanggi, tahimik, at laging may bitbit na bayong. Pero habang lumaki siya, nawala na ang pangalan nito sa mga usapan. Napalitan ng bagong supplier, bagong teknik, bagong plano.
Nakalimutan nila si Selya.
Katulad ng pagkalimot nila sa lupa.
“Bakit ngayon lang kayo bumalik?” tanong niya.
Tumingin si Lola Selya sa mga tanim.
“Matagal na po akong pabalik-balik sa gate. Hindi lang ako pinapapasok.”
Napatingin si Mang Renato sa mga trabahador.
Walang makatingin sa kanya.
May isang binata na napalunok. Siya ang kanina pa nangunguna sa pagtawa.
“Akala po namin…” sabi nito, pero hindi na natuloy.
“Akala n’yo pulubi siya,” putol ni Mang Renato.
Tahimik.
Napababa ang ulo ng binata.
Dahan-dahang tumayo si Lola Selya.
“Hindi ako pumunta rito para ipahiya kayo,” sabi niya. “Pumunta ako para iligtas ang naiwan ni Amalia.”
Hinawakan niya ang isang buto at inilagay sa palad ni Mang Renato.
“Maliit lang tingnan. Pero kung tama ang lupa, kaya nitong buhayin muli ang buong farm.”
Nanginginig ang kamay ni Mang Renato habang nakatingin sa binhi.
Kanina, ang akala niya, bayong lang ng matandang babae ang nasa harap niya.
Ngayon, hawak niya ang pinagmulan ng lahat ng nawala sa kanila.
EPISODE 5: ANG BULAKLAK NA MULING NABUHAY
Kinabukasan, hindi muna nagbukas ang flower farm sa mga buyer.
Sa halip, nagtipon ang mga trabahador sa lumang bahagi ng lupa, doon sa lugar na matagal nang hindi tinataniman dahil mahina raw ang tubo. Nandoon si Lola Selya, nakaupo sa mababang bangko, hawak pa rin ang bayong.
Pero ngayon, wala nang tumatawa.
Lahat ay nakikinig.
“Hindi minamadali ang lupa,” sabi niya. “Kapag puro kuha ang ginawa mo, mauubos ang ibibigay nito.”
Isa-isang itinuro ni Lola Selya kung paano ihahanda ang lupa. Kung paano haluan ng tuyong dahon. Kung paano diligan nang hindi nilulunod. Kung paano magtanim nang may pagitan para makahinga ang ugat.
Si Mang Renato, tahimik na nakatayo sa tabi niya.
Hindi na siya ang may-aring nag-uutos.
Para siyang batang muling natututo.
Lumapit ang trabahador na unang tumawa kay Lola Selya. Hawak niya ang isang maliit na tabo ng tubig.
“Lola,” mahina niyang sabi, “pasensya na po.”
Tumingin si Lola Selya sa kanya.
Matagal.
Pagkatapos, kinuha niya ang tabo.
“Sa susunod,” sabi niya, “huwag mo munang tawanan ang hindi mo pa kilala.”
Napayuko ang lalaki.
“Opo.”
Lumipas ang ilang linggo.
Sa unang tanim, kakaunti lang ang tumubo. Pero ang mga tumubo, matibay. Hindi basta nalanta sa init. Hindi agad bumagsak sa ulan. At nang unang bumuka ang bulaklak, natigilan ang buong farm.
Iba ang kulay.
Hindi sobrang matingkad, pero malalim. Hindi sobrang laki, pero buhay na buhay. At ang bango, umabot hanggang sa dulo ng greenhouse.
Napahawak si Mang Renato sa dibdib niya.
“Ito ang amoy noong bata ako,” bulong niya.
Si Lola Selya, nakatayo sa gilid, tahimik na nakangiti.
Wala siyang hiniling na pera. Wala siyang hiniling na pangalan sa tarpaulin. Ang gusto lang niya, maalala ang binhi. Maalala si Amalia. Maalala na ang lupa ay hindi alipin, kundi kasama.
Isang umaga, naglagay si Mang Renato ng maliit na kahoy na karatula sa pinakagitna ng farm.
“Hardin nina Amalia at Selya.”
Nang makita iyon ni Lola Selya, hindi siya nagsalita.
Hinawakan lang niya ang bayong sa dibdib niya.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi na siya mukhang estranghera sa farm.
Umuwi siya nang hapon na, mabagal ang lakad, pero magaan ang dibdib.
At sa likod niya, sa lupang minsan nang halos mamatay, unti-unting namumukadkad ang mga bulaklak na akala ng lahat ay wala na.
Kung naantig ka sa kwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may taong minsan na ring pinagtawanan dahil simple ang itsura, pero may dala palang kaalaman, alaala, at biyayang kayang bumuhay muli ng isang lugar.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag maliitin ang matatanda dahil sa kanilang itsura o kahinaan ng katawan. Sa likod ng kanilang katahimikan, may karanasan at karunungang hindi mabibili ng pera.
2. Hindi lahat ng luma ay walang halaga. Minsan, ang lumang binhi, lumang alaala, at lumang paraan ang kailangan para ayusin ang nasirang kasalukuyan.
3. Ang lupa, trabaho, at tao ay hindi dapat abusuhin. Kapag puro pakinabang ang iniisip at walang pag-aalaga, darating ang araw na mauubos din ang biyaya.
4. Ang panghuhusga ay madalas nagmumula sa kakulangan ng kaalaman. Bago tumawa sa isang tao, alamin muna kung anong kwento ang dala niya.
5. Ang tunay na yaman ay hindi lang nasa dami ng ani o laki ng kita. Nasa respeto, pag-alala sa pinagmulan, at pagpapahalaga sa mga taong tumulong bago ka pa nagtagumpay.
Ibahagi ang kwentong ito sa iyong mga kaibigan at pamilya upang maalala nating lahat na ang taong mukhang simple sa paningin ng iba ay maaaring may dalang binhing magpapabago sa buhay ng marami.
