EPISODE 1: ANG BATANG PINALAYAS SA BOOKSTORE
Hindi alam ni Junjun kung ilang beses na siyang tumingin sa loob ng bookstore bago siya naglakas-loob pumasok. Ang alam lang niya, nanginginig ang paa niya, gutom ang tiyan niya, at mahigpit niyang yakap ang isang lumang notebook na halos mabura na ang sulat sa pabalat.
Amoy papel ang loob ng tindahan. Amoy bagong libro, malamig na aircon, at tahimik na pangarap. Para kay Junjun, para iyong ibang mundo. Isang mundong malinis, maliwanag, at puno ng mga bagay na hindi niya kayang bilhin pero gustong-gusto niyang hawakan.
Dahan-dahan siyang lumapit sa isang istante ng mga lumang nobela. Marumi ang damit niya. May punit ang shorts, may alikabok ang mukha, at ang tsinelas niya ay magkaibang pares. Kaya nang makita siya ng cashier, agad itong tumayo.
“Hoy,” sabi ng babae. “Anong ginagawa mo rito?”
Napalingon ang ilang customer.
“Magbabasa lang po,” mahinang sagot ni Junjun.
“Magbabasa?” singhal ng babae. “May pambayad ka ba?”
Napayakap si Junjun sa notebook niya.
“Wala po. Pero hindi ko po kukunin. Titingnan ko lang po.”
Lumapit ang may-ari ng bookstore, si Mang Arturo, isang matandang lalaking mahigpit ang mukha at laging nakasimangot. Tiningnan niya si Junjun mula ulo hanggang paa.
“Labas,” malamig niyang sabi.
“Sir, sandali lang po,” pakiusap ng bata. “Hinahanap ko lang po ’yung librong binabasa noon ng nanay ko.”
“Hindi ito tambayan ng pulubi,” sagot ni Mang Arturo. “Baka may mawala pa rito.”
Parang may pumitik sa dibdib ni Junjun.
“Hindi po ako magnanakaw,” bulong niya.
Pero hindi na siya pinakinggan. Hinawakan siya ng isang staff sa balikat at inakay palabas. Hindi malakas ang tulak, pero sapat para maramdaman ng bata na hindi siya kabilang sa loob.
Pagkalabas niya sa sidewalk, naupo siya sa isang maliit na crate sa tabi ng glass door. Sa loob, nakatingin pa rin sa kanya ang mga customer. Ang iba ay naaawa. Ang iba ay umiiwas ng tingin. Ang iba naman ay parang sinasabing tama lang ang nangyari.
Ibinaba ni Junjun ang ulo at hinaplos ang pabalat ng notebook.
“Ma,” bulong niya, “nahanap ko na po siguro ang bookstore. Pero ayaw nila akong papasukin.”
Hindi niya alam na sa loob ng tindahan, narinig ni Mang Arturo ang mga salitang iyon.
At hindi niya rin alam na ang librong hinahanap niya ay may matagal nang sugat na nakatago sa puso ng may-ari.
EPISODE 2: ANG LIBRONG HINAHANAP NG BATA
Naupo si Junjun sa labas ng bookstore habang dumadaan ang mga tao. May nagbigay sa kanya ng tingin na puno ng awa. May isa namang ina na hinila palayo ang anak, na parang nakakahawa ang kahirapan.
Sa loob ng tindahan, hindi mapakali si Mang Arturo. Pinilit niyang bumalik sa counter, pero paulit-ulit niyang naririnig ang sinabi ng bata.
“Librong binabasa noon ng nanay ko.”
May kung anong gumalaw sa alaala niya.
Matagal na siyang may bookstore. Dati, masaya siya tuwing may batang pumapasok para magbasa. Pero nang mamatay ang asawa niya at mawala ang anak niyang babae sa ibang bansa, naging malamig na ang puso niya. Para sa kanya, ang tindahan ay negosyo na lang. Hindi na tahanan ng kuwento.
Lumabas siya at nakita si Junjun na nakaupo pa rin sa crate, hawak ang lumang notebook.
“Anong libro ang hinahanap mo?” tanong niya.
Nagulat ang bata. Tumayo agad ito.
“Hindi ko po alam ang title,” sagot ni Junjun. “Pero alam ko po ang unang pahina.”
Tumaas ang kilay ni Mang Arturo.
“Paano mo hahanapin kung hindi mo alam ang title?”
Binuksan ni Junjun ang notebook. Sa loob, may mga guhit ng bituin, dagat, at isang maliit na bahay. Sa gitna, may sulat-kamay na pangungusap.
“Binabasa po ito ni Mama sa akin gabi-gabi,” sabi niya. “Hindi ko po nakikita nang malinaw ang mga letra, pero kabisado ko po ang boses niya habang binabasa iyon.”
Natigilan ang matanda.
“Hindi mo nakikita nang malinaw?”
Napayuko si Junjun.
“Malabo po mata ko. Minsan, ilaw lang po ang nakikita ko. Sabi ni Mama, hindi raw hadlang iyon para makakita ako sa isip.”
May kumurot sa dibdib ni Mang Arturo, pero hindi pa rin niya ipinakita.
“Kabisado mo ang libro?”
Tumango ang bata.
“Yung unang pahina lang po. At ilang bahagi. Kasi iyon lang po ang paulit-ulit niyang binabasa kapag wala kaming ilaw.”
May ilang tao nang huminto sa labas. Nakikinig sila.
“Basahin mo nga,” sabi ni Mang Arturo, hindi sigurado kung sinusubok ang bata o ang sarili niyang konsensya.
Nanginginig na hinawakan ni Junjun ang notebook. Pero hindi niya ito binasa.
Pumikit siya.
Huminga nang malalim.
At nagsimulang magsalita sa boses na mahina, pero malinaw.
“Sa isang lungsod na hindi marunong makinig, may isang batang nagdala ng ilaw sa bulsa…”
Nanlamig si Mang Arturo.
Kilala niya ang linyang iyon.
Hindi lang niya kilala.
Siya ang nagsulat noon.
EPISODE 3: ANG PAGBASANG WALANG TINGIN
Tumigil ang hangin sa sidewalk.
Si Junjun ay patuloy sa pagbigkas, nakapikit, hawak sa dibdib ang notebook na parang iyon na lang ang natitirang yakap ng kanyang ina.
“Hindi niya kailangan ng bintana para makita ang umaga. Sapat na ang tinig ng taong mahal niya para malaman niyang may liwanag pa.”
Napahawak si Mang Arturo sa gilid ng glass door.
Ang mga salitang iyon ay mula sa isang lumang children’s book na matagal na niyang itinago sa likod ng bookstore. Isinulat niya iyon noong bata pa ang kanyang anak na si Mira, bago ito umalis ng bansa kasama ang ina. Regalo niya sana iyon, pero hindi na niya naibigay. Nag-away sila noon. Nagkatampuhan. At nang mawala ang komunikasyon, itinago na lang niya ang libro na parang kasalanang ayaw niyang harapin.
“Anong pangalan ng nanay mo?” tanong niya, halos pabulong.
Dahan-dahang dumilat si Junjun.
“Mira po.”
Parang bumigay ang tuhod ni Mang Arturo.
“Mira… ano?”
“Mira Salvador po. Pero sabi niya, noong dalaga pa siya, Arturo raw po ang apelyido niya.”
May suminghap sa likod.
Ang cashier na kanina ay nagtaboy kay Junjun ay napahawak sa bibig.
Si Mang Arturo ay hindi agad nakapagsalita. Tinitigan niya ang bata—ang mata nitong basang-basa, ang mukha nitong payat, ang kamay nitong marumi pero mahigpit na kumakapit sa alaala.
“Mira…” ulit niya.
Si Mira. Anak niya.
Ang batang minsang mahilig magbasa sa sulok ng bookstore. Ang batang pinangakuan niyang susulatan ng libro. Ang anak na matagal niyang hinintay pero hindi niya hinanap nang sapat dahil naunahan siya ng sama ng loob.
“Nasaan ang nanay mo?” tanong niya, kahit natatakot siyang marinig ang sagot.
Napayuko si Junjun.
“Wala na po siya.”
Tumama iyon kay Mang Arturo na parang bumagsak ang buong istante ng libro sa dibdib niya.
“Kailan?”
“Noong isang buwan po,” sagot ng bata. “Bago po siya nawala, sabi niya, hanapin ko raw ang bookstore na may lumang orasan sa pinto. Sabi niya, may lolo raw po ako roon. Pero huwag daw akong magalit kung hindi ako agad makilala.”
Hindi na napigilan ni Mang Arturo ang luha.
Ang batang pinalayas niya ilang minuto lang ang nakalipas ay apo niya pala.
Ang batang inakala niyang magnanakaw ay dugo niya.
Ang batang tinaboy niya sa sariling tindahan ay dala-dala pala ang huling mensahe ng anak niyang hindi niya na nayakap muli.
EPISODE 4: ANG MAY-ARING NAPAIYAK SA SIDEWALK
Dahan-dahang lumuhod si Mang Arturo sa harap ni Junjun. Hindi na niya alintana ang mga taong nakatingin, ang staff na natulala, o ang customer na kanina ay tahimik na humusga.
Tinakpan niya ang mukha niya.
“Patawarin mo ako,” sabi niya, basag ang boses. “Hindi ko alam… hindi ko alam na ikaw pala…”
Hindi agad sumagot si Junjun.
Marahil dahil sanay na siyang tinataboy. Sanay na siyang hindi pinapaniwalaan. Sanay na siyang hinihingan ng paliwanag bago bigyan ng konting awa.
“Lolo po ba kayo?” maingat niyang tanong.
Mas lalo pang umiyak si Mang Arturo.
“Oo,” sagot niya. “Ako ang lolo mo. Ako ang tatay ni Mira.”
Nanginginig na inilabas ni Junjun mula sa notebook ang isang maliit na papel. Kupas na iyon, may bahid ng tubig at luha.
“Ito po ang sulat ni Mama.”
Tinanggap ni Mang Arturo ang papel. Nanginginig ang kamay niya habang binabasa ang sulat.
“Pa, kung makarating sa’yo si Junjun, sana yakapin mo siya. Hindi siya istorbo. Hindi siya pabigat. Siya ang pinakamagandang kuwento na naiwan sa buhay ko.”
Napahagulgol si Mang Arturo.
Sa gilid, umiiyak na rin ang cashier.
“Sir,” sabi nito, “pasensya na po. Pinalayas ko siya.”
Tumingin si Mang Arturo sa kanya, hindi galit, kundi puno ng sakit.
“Pareho tayong nagkamali,” sabi niya. “Tinignan natin ang damit niya, pero hindi natin nakita ang dala niyang kuwento.”
Lumapit siya kay Junjun at dahan-dahang inabot ang mga kamay nito.
“Pwede ba kitang yakapin, apo?”
Matagal bago gumalaw ang bata.
Pagkatapos, unti-unti siyang lumapit.
At nang yakapin siya ni Mang Arturo, doon lang tuluyang bumigay ang bata. Umiyak siya nang tahimik sa simula. Pagkatapos, humagulgol na parang ngayon lang niya naramdaman na hindi na niya kailangang maghanap mag-isa.
Sa gitna ng sidewalk, sa harap ng bookstore na minsang nagsara ng pinto sa kanya, natagpuan ni Junjun ang pamilyang matagal na niyang hinahanap.
At sa loob ng yakap na iyon, naramdaman ni Mang Arturo ang pinakamapait na aral ng buhay.
Minsan, ang taong itinataboy mo palabas ay siya palang sagot sa panalanging matagal mo nang ibinubulong sa loob.
EPISODE 5: ANG BOOKSTORE NA MULING NAGBUKAS NG PINTO
Pagkatapos ng araw na iyon, hindi na bumalik si Junjun sa kalsada. Dinala siya ni Mang Arturo sa loob ng bookstore, hindi bilang batang pulubi na pinapasok dahil sa awa, kundi bilang apo na matagal nang dapat nakaupo sa sulok ng tindahan.
Pinakain siya. Pinainom ng tubig. Binigyan ng malinis na damit. Ngunit kahit busog na siya, hindi niya binitawan ang lumang notebook at ang sulat ng kanyang ina.
“Lolo,” sabi niya habang nakaupo sa maliit na mesa, “galit po ba kayo kay Mama?”
Napahinto si Mang Arturo.
Matagal siyang hindi sumagot.
“Noon,” amin niya. “Galit ako dahil umalis siya. Galit ako dahil akala ko kinalimutan niya ako. Pero ngayon, alam kong mas matagal pala akong naghintay na mag-sorry kaysa maghanap.”
Tahimik si Junjun.
“Kilala ko po siya,” sabi ng bata. “Kahit mahirap kami, lagi niya kayong kinukuwento. Sabi niya, kayo raw po ang nagturo sa kanya magmahal sa libro.”
Napatingin si Mang Arturo sa lumang istante sa likod ng tindahan. Doon nakatago ang librong isinulat niya para kay Mira. Kinuha niya iyon, pinunasan ang alikabok, at inilapag sa harap ni Junjun.
“Ito ang librong binabasa niya sa’yo,” sabi niya.
Hinaplos ni Junjun ang pabalat. Hindi man malinaw sa mata niya ang mga letra, ramdam niya ang gaspang ng lumang papel, ang bigat ng alaala, at ang init ng kamay ng lolong ngayon ay nasa tabi niya.
“Basahin n’yo po sa akin?” pakiusap niya.
Napaluha si Mang Arturo.
Umupo siya sa tabi ng apo at binuksan ang unang pahina.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, ang bookstore ay hindi na lamang tindahan. Naging tahanan itong muli. Tahanan ng mga kuwentong naputol, mga sugat na humilom, at mga pamilyang nagtagpo sa pagitan ng pahina at luha.
Kinabukasan, naglagay si Mang Arturo ng maliit na karatula sa pintuan:
“LIBRENG PAGBASA PARA SA MGA BATANG WALANG PAMBILI.”
Hindi iyon promo. Hindi iyon pakitang-tao.
Iyon ay pangako.
Pangako sa anak niyang si Mira na hindi na niya maibabalik.
At pangako sa apo niyang si Junjun na hindi na muling palalayasin.
Habang lumipas ang mga araw, dumami ang mga batang pumapasok sa bookstore. May nakauniporme, may nakapaa, may malinis, may marumi, may marunong bumasa, may gustong matuto. At sa bawat batang pumapasok, laging sinasabi ni Mang Arturo sa staff:
“Una, pakikinggan muna ang kuwento bago husgahan ang itsura.”
Si Junjun naman ay madalas nakaupo sa paborito niyang sulok. Minsan ay nakapikit habang pinakikinggan ang pagbabasa ng lolo niya. Minsan naman ay siya ang bumibigkas ng mga linyang kabisado niya.
Hindi man malinaw ang mundo sa kanyang mga mata, unti-unti niyang nakikita ang buhay sa ibang paraan.
Sa boses.
Sa yakap.
Sa alaala.
At sa pagmamahal na huli mang dumating, piniling manatili.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi mo ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang batang kailangan lang pakinggan bago husgahan, at baka may isang pamilyang kailangang maalala na ang pagmamahal ay hindi dapat isinasara sa pintuan.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag husgahan ang bata base sa maruming damit o itsura. Hindi mo alam kung anong bigat, gutom, pangarap, at alaala ang bitbit niya sa kanyang maliit na kamay.
2. Ang libro ay hindi lang para sa may pambayad. Ang kaalaman, pag-asa, at kuwento ay dapat maabot din ng batang walang kakayahang bumili pero may pusong gustong matuto.
3. Minsan, ang taong pinalalayas natin ang siyang may dalang sagot sa matagal nating hinahanap. Kaya bago magtaboy, makinig muna. Bago humusga, alamin muna ang kuwento.
4. Ang pamilya ay maaaring matagpuan sa gitna ng matagal na pagkawala. Kahit huli na para sa ilang yakap, hindi pa huli para bumawi sa mga naiwan at piliing manatili.
5. Ang tunay na bookstore ay hindi lang nagbebenta ng libro; nagbubukas ito ng pinto sa pag-asa. Kapag ang isang lugar ay marunong tumanggap ng batang nangangarap, nagiging tahanan ito ng pagbabago.
