EPISODE 1: ANG OFW SA HARAP NG COUNTER
Hindi na niya maalala kung ilang beses niyang nilunok ang hiya bago niya muling iniabot ang pasaporte. Ang alam lang ni Mang Arturo, nakatayo siya sa harap ng immigration counter, hawak ang luma at gasgas na maleta, habang ang mga tao sa pila ay unti-unting tumitigil para makinig.
Sa harap niya, nakaturo si Officer Celina, ang immigration officer na kilala sa terminal dahil sa tapang ng boses at lamig ng tingin. Nakalatag sa counter ang kanyang mga papeles, passport, lumang employment record, at isang sealed envelope na hindi pa niya binubuksan.
“Ang dami mong dala,” sabi ni Officer Celina. “Ano ’to? Paawa effect? Ilang taon ka na bang OFW pero ganito pa rin itsura mo?”
Napayuko si Mang Arturo. Marumi ang polo niya mula sa mahabang biyahe. Nangingitim ang gilid ng kanyang mga daliri sa trabaho sa abroad. Sa mukha niya, kita ang pagod ng lalaking maraming taon nang lumalayo sa pamilya para makapagpadala.
“Ma’am,” mahina niyang sabi, “uuwi lang po ako. May official appointment po ako rito.”
Napatawa si Officer Celina.
“Official appointment?” ulit nito. “Ikaw? Mukha kang galing construction site, tapos sasabihin mong may appointment ka?”
May ilang pasahero ang napasinghap. May isang batang lalaki na humawak sa kamay ng nanay niya. May isang airport staff na napatingin sa sahig.
Hindi sumagot si Mang Arturo.
Hindi dahil wala siyang masasabi.
Kundi dahil sa loob ng maraming taon, natutunan niyang ang taong sanay maliitin ay madalas kailangang maghintay muna hanggang makita ng iba ang katotohanan.
EPISODE 2: ANG LUMANG MALETANG MAY DALANG SAKIT
Hindi alam ni Officer Celina na ang maletang hawak ni Mang Arturo ay hindi lang puno ng damit. Nandoon ang lumang picture ng asawa niyang namatay habang nasa abroad pa siya. Nandoon ang medalya ng anak niyang hindi niya naabutan sa graduation. Nandoon ang notebook na may pangalan ng mga OFW na minsan niyang tinulungan sa ibang bansa.
Hindi siya ordinaryong umuwi lang.
Sa loob ng dalawampu’t anim na taon, nagtrabaho siya bilang technician, driver, tagalinis, at minsan tagasalo ng problema ng kapwa Pilipino. Kapag may OFW na hindi sinasahuran, siya ang tumatawag sa tanggapan. Kapag may kasambahay na tumakas sa abuso, siya ang naghahanap ng ligtas na matutuluyan. Kapag may kababayan na walang pamasahe pauwi, siya ang unang naglalabas ng pera kahit halos wala na rin siyang matira.
Pero hindi niya iyon ipinagsabi.
Dahil para sa kanya, ang pagtulong ay hindi kailangang may larawan.
“Ma’am,” sabi niya, pilit na pinatatag ang boses, “nandiyan po sa envelope ang sulat. Pinauwi po ako dahil may panunumpa ako bukas.”
Umirap si Officer Celina at dinampot ang envelope na parang basurang papel.
“Lahat na lang may sulat,” sabi nito. “Alam mo ba kung ilang tao ang nagpapanggap dito araw-araw?”
Napatingin si Mang Arturo sa mga tao sa likod niya. Nakita niya ang mukha ng mga kabataang OFW, mga nanay na may hawak na pasalubong, at mga lalaking katulad niyang pagod. Ayaw niyang umiyak.
Pero nang marinig niyang bumulong ang isang pasahero, “Kawawa naman si Tatay,” doon bumigay ang mga mata niya.
Hindi siya kawawa.
Napagod lang siyang kailangang patunayan na tao pa rin siya.
EPISODE 3: ANG ENVELOPE NA NAGPATAHIMIK SA PILA
Akala ni Officer Celina, isa na naman iyong pekeng dokumento. Binuksan niya ang envelope nang padalos-dalos, handang magbigay ng sermon. Ngunit nang makita niya ang unang pahina, bahagyang nawala ang kunot sa noo niya.
Nakasulat roon ang pangalan ni Mang Arturo.
Arturo Reyes.
Bagong appointed Overseas Labor Official.
May kasamang appointment order, clearance, travel advisory, at invitation sa panunumpa bilang opisyal na hahawak sa mga kaso ng distressed OFWs sa abroad.
Tahimik ang counter.
Mabilis na binasa ni Officer Celina ang pangalawang pahina. Doon nakalagay ang rekomendasyon mula sa mga dating labor attaché, testimonya ng mga OFW na nailigtas niya, at ulat tungkol sa halos tatlong daang Pilipinong natulungan niyang makauwi, makakuha ng sahod, o makatakas sa pang-aabuso.
Nanginig ang kamay ng officer.
“Ma’am?” tanong ng isang airport supervisor na lumapit mula sa likod. “May problema po ba?”
Hindi agad nakasagot si Officer Celina.
Kinuha ng supervisor ang papel. Pagkabasa niya, bigla siyang tumuwid.
“Sir Arturo Reyes?” tanong nito, malumanay na ngayon ang boses.
Dahan-dahang tumingin si Mang Arturo.
“Opo.”
Ang supervisor ay napalunok, pagkatapos ay yumuko nang bahagya.
“Sir, hinihintay po kayo ng delegation sa arrival lounge. Pasensya na po kung naabala kayo.”
Lahat ng nasa pila ay natahimik.
Ang lalaking kanina lang ay pinagmukhang kahina-hinala, siya pala ang bagong opisyal na uuwi hindi para magpahinga lamang, kundi para ipaglaban ang mga OFW na matagal nang walang boses.
At ang babaeng kanina ay nagtuturo sa kanya, ngayon ay hindi na maitaas ang kamay.
EPISODE 4: ANG KATOTOHANANG BUMALIK SA KANYA
Hindi na makatingin nang diretso si Officer Celina. Ang mga salitang binitawan niya kanina ay parang isa-isang bumalik sa kanya, mabigat at nakakahiya.
Mukha kang galing construction site.
Ikaw?
Paawa effect?
Tiningnan niya si Mang Arturo. Hindi na niya nakita ang maruming polo. Hindi na niya nakita ang gasgas na maleta. Nakita niya ang lalaking matagal nang nagbuhat ng bigat ng ibang Pilipino sa ibang bansa. Nakita niya ang taong pinagtawanan niya dahil lang hindi ito mukhang makapangyarihan.
“Sir…” sabi niya, halos pabulong. “Pasensya na po.”
Hindi agad sumagot si Mang Arturo.
Napatingin siya sa counter, sa mga dokumentong halos lamutin nito kanina, at sa maletang maraming taon nang kasama niya sa bawat pag-alis at pag-uwi.
“Ma’am,” mahinahon niyang sabi, “hindi po ako nasaktan dahil pinaghinalaan ninyo ang papel ko.”
Napahinto si Officer Celina.
“Nasaktan po ako dahil bago ninyo binasa, hinusgahan n’yo na ako.”
Walang nagsalita.
Sa likod, may isang OFW na tahimik na umiiyak. May isang babae na nakahawak sa sariling passport. May isang lalaking napayuko, marahil naalala ang ilang beses siyang minata sa airport dahil sa itsura, trabaho, at pagod.
Dumating ang ilang opisyal mula sa arrival lounge. May camera crew. May staff na may hawak na tarpaulin para sa bagong appointee. Ngunit nang makita nila ang eksena, natigilan din sila.
Hindi nagalit si Mang Arturo.
Hindi siya sumigaw.
Hindi niya pinahiya si Officer Celina tulad ng ginawa nito sa kanya.
Tiningnan lang niya ito at sinabi, “Sa susunod po, kapag may OFW na nakatayo sa harap ninyo, isipin n’yo muna kung gaano kalayo ang dinaanan niya bago siya nakarating sa counter na ’yan.”
At sa simpleng linyang iyon, mas tumindi ang hiya kaysa anumang sigaw.
EPISODE 5: ANG PAG-UWING MAY PANUNUMPA
Kinabukasan, lumabas sa balita ang kuwento ni Mang Arturo. Hindi bilang eskandalo, kundi bilang paalala. Ipinakita ang lumang maleta, ang appointment paper, at ang mga pangalan ng OFW na minsang natulungan niya. Sa national broadcast, nakatayo siya sa harap ng mga opisyal, suot ang simpleng barong, hawak ang parehong envelope na minsang dahilan ng panghihiya.
Nang manumpa siya bilang Overseas Labor Official, nanginginig ang kanyang boses.
“Para po ito,” sabi niya, “sa lahat ng OFW na umuuwi nang pagod, minsan walang ipon, minsan walang lakas, pero hindi kailanman dapat mawala ang dangal.”
Sa airport, pinanood ni Officer Celina ang balita mula sa maliit na TV sa staff room. Wala siyang masabi. Sa tabi niya, tahimik ang ibang officers.
Doon siya unang umiyak.
Ilang araw pagkatapos, bumalik si Mang Arturo sa airport. Hindi na siya pasahero. Bahagi na siya ng opisyal na team na susuri sa proseso ng pagtrato sa mga umuuwi at paalis na manggagawa.
Nakita niya si Officer Celina sa parehong counter.
Tumayo ito nang makita siya.
“Sir Arturo,” sabi nito, basag ang boses, “hindi ko po makakalimutan ang sinabi ninyo.”
Ngumiti nang mahina si Mang Arturo.
“Hindi ko rin po makakalimutan ang nangyari,” sagot niya. “Pero sana hindi para manatili ang galit. Sana para magbago ang paraan ninyo sa susunod.”
Napayuko si Officer Celina.
Sa likod nila, may bagong OFW na nakapila, hawak ang passport at lumang bag. Nanginginig ang kamay nito. Natatakot.
Tumingin si Officer Celina sa kanya. Sa unang pagkakataon, hindi siya nagtaas ng boses.
“Sir,” mahinahon niyang sabi, “hinga po muna kayo. Aayusin natin ’to.”
At sa malayo, tahimik na ngumiti si Mang Arturo.
Dahil minsan, ang pinakamalaking tagumpay ay hindi lang ang makabalik sa bansa na may titulo.
Kundi ang makabalik para baguhin ang sistemang minsan ding nanakit sa’yo.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag husgahan ang isang OFW dahil sa itsura, damit, o luma niyang maleta, dahil maaaring dala niya ang sakripisyong hindi kayang sukatin ng kahit anong dokumento.
- Ang bawat manggagawang Pilipino na umaalis at umuuwi ay karapat-dapat sa respeto, hindi pangmamaliit.
- Ang posisyon sa opisina ay hindi dapat gamitin para manakit ng dignidad ng kapwa, lalo na ng taong pagod na pagod na sa buhay.
- Ang tunay na serbisyo publiko ay nagsisimula sa pakikinig, pag-unawa, at pagtrato sa bawat tao bilang may halaga.
- Ang taong minsang minata ay maaaring bumalik hindi para gumanti, kundi para itama ang mali at protektahan ang susunod na daranas nito.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya upang mas marami ang makaalala na ang bawat OFW ay may kwentong dapat igalang, hindi insultuhin.
