EPISODE 1: ANG BAGONG NURSE SA STATION
Hindi na niya maalala kung ilang beses niyang pinunasan ang luha niya sa harap ng computer.
Ang alam lang ni Mila, nakaupo siya sa nurses’ station, suot ang mapusyaw na violet na scrub suit, habang nakatingin sa makapal na files na halos hindi na kasya sa mesa. Sa paligid niya, may mga doktor na nakatayo, may mga nurse na tahimik na nagmamasid, at sa likod niya ay si Nurse Rachelle, ang senior nurse na buong umaga siyang tinambakan ng trabaho.
“Mila,” malamig na sabi ni Rachelle. “Hindi pa tapos ang discharge summary? Pati medication chart, ikaw na rin. At huwag kang magkakamali. Baguhan ka pa naman.”
Hindi agad sumagot si Mila.
Tumango lang siya.
Baguhan.
Iyon ang tawag sa kanya ng lahat mula nang bumalik siya sa ospital na iyon. Walang nakakaalam kung sino siya dati. Walang nakakaalam na minsan, sa parehong pasilyo, may mga resident doctor na tumatakbo kapag naririnig ang pangalan niya.
Dra. Mila Soriano.
Pero ngayon, wala iyon sa ID niya.
Mila Soriano. Nursing Staff.
Pinili niyang manahimik. Pinili niyang magsimula ulit sa ibaba. Hindi para magpanggap, kundi para makita kung ano na ang nangyari sa ospital na minsan niyang minahal.
Pero hindi niya inakalang ang pinakamalupit na makakasalubong niya ay hindi pasyente, hindi sakit, kundi kapwa niya nasa serbisyo.
“Ang bagal mo,” sabi ni Rachelle sa harap ng lahat. “Kung hindi mo kaya ang pressure, umalis ka na. Hindi daycare ang nurses’ station.”
May ilang nurse na napayuko. May doktor na napatingin. Pero walang nagsalita.
Doon tumulo ang luha ni Mila.
Hindi dahil hindi niya kaya ang trabaho.
Kundi dahil alam niyang may mga bagong empleyado palang araw-araw na nakakaranas ng ganito, at walang nagtatanggol.
EPISODE 2: ANG PAGOD NA GINAWANG PARUSA
Buong araw, halos hindi pinaupo si Mila.
Pinakuha siya ng laboratory results. Pinapalitan ng chart labels. Pinagawa ng inventory. Pinahanap ng nawawalang consent forms. Pati pagkain ng pasyente sa Room 214, siya pa ang inutusang mag-follow up kahit hindi iyon sakop ng assignment niya.
“Para matuto,” sabi ni Rachelle.
Pero alam ni Mila ang ibig sabihin noon.
Para mapahiya.
Para mapagod.
Para matutong yumuko.
Sa nurses’ station, nakaupo siya nang ilang segundo para itama ang isang file. Doon siya naabutan ni Rachelle.
“Ano ’to?” tanong nito, kinuha ang folder sa mesa. “Mali ang order ng papers. Simple lang ’to, hindi mo pa magawa?”
“Ma’am,” mahina ni Mila, “inuna ko po kasi iyong vital signs ng pasyente sa ICU step-down. Bumaba po ang BP niya kanina.”
Umirap si Rachelle.
“Excuses. Lagi na lang may dahilan.”
Doon napatingin ang isang batang doktor sa likod. Si Dr. Paolo, resident pa lang, halatang gusto nang magsalita pero nag-aalangan.
“Mila,” sabi ni Rachelle, mas lumakas ang boses. “Huwag mong gamitin ang pasyente para pagtakpan ang kapalpakan mo.”
Natigilan si Mila.
Iyon ang unang pagkakataong tumaas ang tingin niya.
“Hindi ko po ginagamit ang pasyente,” sabi niya, mahina pero malinaw.
Tumahimik ang room.
Parang kahit ang tunog ng monitor ay bumagal.
Lumapit si Rachelle sa kanya.
“Baguhan ka lang dito. Huwag kang sasagot sa akin.”
Nanginginig ang kamay ni Mila sa mouse. Gusto niyang sabihin na hindi siya baguhan sa sakit, sa emergency, sa gabing may namamatay sa kamay mo kahit ginawa mo ang lahat. Pero pinili niyang manahimik.
Dahil minsan, kailangan munang lumabas ang totoong ugali ng tao bago maipakita ang katotohanan.
EPISODE 3: ANG PASYENTENG NAGPABALIK NG LAHAT
Bandang hapon nang biglang nagkagulo sa hallway.
May lalaking pasyente na nawalan ng malay malapit sa nurses’ station. Sumigaw ang asawa nito. Nag-unahan ang staff. Si Rachelle, natigilan, hawak ang chart, hindi alam kung ano ang unang gagawin.
“Call the doctor!” sigaw niya.
Nandoon na ang mga doktor, pero ilang segundo silang naghanap ng tamang order, tamang gamot, tamang response.
Si Mila ang unang lumuhod sa tabi ng pasyente.
“Check pulse,” sabi niya.
Hindi malakas ang boses niya.
Pero iba ang bigat.
Parang utos ng taong sanay sa pagitan ng buhay at kamatayan.
“Airway,” dagdag niya. “Prepare oxygen. Kuha ng BP ngayon. Dr. Paolo, paki-ready ang emergency cart. Possible arrhythmia.”
Napatingin si Dr. Paolo sa kanya.
Hindi bilang bagong nurse.
Kundi bilang taong alam ang ginagawa.
“Ma’am?” tanong niya.
“Tayo muna, doctor,” sabi ni Mila. “Mamaya na ang tanong.”
Sunod-sunod ang kilos niya. Maingat. Mabilis. Walang sayang na segundo. Tiningnan niya ang gamot sa chart, napansin ang isang kontraindikasyon, at pinigilan ang resident bago maibigay ang maling dose.
“Huwag ’yan,” sabi niya. “May history siya sa file. Ibang protocol.”
Nanlamig ang mukha ng doktor.
“Tama siya,” sabi ng isa pang consultant na dumating. “Sino ang nagbasa ng chart?”
Walang sumagot.
Si Mila lang ang nakatingin sa pasyente.
Makalipas ang ilang minuto, bumalik ang malay ng lalaki. Umiyak ang asawa nito at hinawakan ang kamay ni Mila.
“Salamat po, doktora.”
Doon tumigil ang lahat.
Doktora.
Isang salitang matagal nang hindi narinig ni Mila sa lugar na iyon.
Si Rachelle, napatingin sa kanya, namumutla.
At sa likod, ang medical director na kanina pa tahimik na nanonood ay dahan-dahang lumapit.
EPISODE 4: ANG PANGALANG BIGLANG BUMALIK
“Mila Soriano,” sabi ng medical director.
Hindi na “nurse.”
Hindi “baguhan.”
Buong pangalan.
Napalingon ang lahat.
Si Mila, dahan-dahang tumayo. Basang-basa pa ang mata niya, pero kalmado ang mukha.
“Sir,” mahina niyang sabi.
Ang director, si Dr. Enrique Velasco, ay tumingin sa mga staff sa paligid.
“Hindi ba ninyo siya kilala?”
Walang nagsalita.
Si Rachelle, tila nahirapang lumunok.
“Siya si Dra. Mila Soriano,” sabi ni Dr. Velasco. “Dating head ng Emergency Medicine. Pinaka-respetadong doktor ng ospital na ito. Siya ang nagbuo ng trauma response protocol na ginagamit pa rin natin hanggang ngayon.”
May nurse na napahawak sa bibig.
May resident na halos mapaupo.
Si Rachelle naman ay parang nawalan ng lakas sa tuhod.
“Doktor?” bulong niya.
Tumulo ang luha ni Mila.
Hindi iyon luha ng tagumpay.
Luha iyon ng alaala.
Dahil ang dahilan ng pag-alis niya noon ay isang gabing hindi niya makalimutan. Isang aksidenteng maraming pasyente. Isang batang hindi niya nailigtas kahit ginawa niya ang lahat. Pagkatapos noon, iniwan niya ang white coat, umalis sa ospital, at piniling bumalik bilang tahimik na staff upang muling matutunan kung paano humawak ng kamay ng pasyente nang walang takot.
“Hindi ako bumalik para ipahiya ang kahit sino,” sabi ni Mila. “Bumalik ako para malaman kung kaya ko pa bang maglingkod.”
Tumingin siya kay Rachelle.
“Pero sa ilang araw ko rito, nakita ko kung paano tratuhin ang bago. Kung paano ginagamit ang seniority para manakit. Kung paano natatakot ang iba magsalita.”
Napayuko si Rachelle.
“Dra. Mila…” basag ang boses niya. “Hindi ko po alam.”
Mahinang tumingin si Mila.
“Hindi mo kailangang malaman na doktor ako para tratuhin akong tao.”
Walang nakasagot.
Dahil doon, sa gitna ng nurses’ station, mas malakas ang katahimikan kaysa sigaw.
EPISODE 5: ANG PAGYUKO SA NURSES’ STATION
Kinabukasan, ipinatawag ang buong ward staff.
Nandoon ang mga doktor, nurses, aides, at administrators. Sa harap, nakatayo si Dr. Velasco. Sa tabi niya si Mila, suot pa rin ang simpleng scrub suit. Hindi niya isinuot ang white coat. Hindi niya kailangan.
“Simula ngayon,” sabi ng director, “magkakaroon tayo ng bagong training sa workplace respect, patient safety, at protection ng bagong staff. Walang posisyon ang lisensya para mang-api.”
Tahimik ang lahat.
Tumayo si Rachelle mula sa likod.
Namamaga ang mata niya. Wala na ang taas ng kilay. Wala na ang matigas na boses.
“Dra. Mila,” sabi niya, nanginginig. “Pinahiya ko po kayo. Tinambakan ko kayo ng trabaho. Ginamit ko po ang pagiging senior para iparamdam na mababa kayo.”
Hindi agad sumagot si Mila.
Nakita niya ang takot sa mukha ni Rachelle. Pero nakita rin niya ang hiya. At minsan, ang hiya ang unang pinto ng pagbabago.
“Masakit ang ginawa mo,” sabi ni Mila. “Pero sana hindi lang sa akin ang hinihingian mo ng tawad. Sa lahat ng baguhan na pinatahimik mo. Sa lahat ng kasamahang napagod dahil natakot silang tumanggi. Sa lahat ng pasyenteng puwedeng mapahamak kapag mas inuuna natin ang ego kaysa trabaho.”
Tuluyang umiyak si Rachelle.
“Opo,” sabi niya. “Magbabago po ako.”
Lumapit si Mila at iniabot ang tissue.
Hindi iyon paglimot.
Hindi iyon pagbura.
Pero simula iyon.
Makalipas ang ilang linggo, bumalik si Dra. Mila sa opisyal na tungkulin bilang consultant ng hospital training program. Pero tuwing dumadaan siya sa nurses’ station, humihinto pa rin siya para kumustahin ang mga bagong staff.
Isang araw, nakita niya ang isang bagong nurse na kinakabahan sa unang duty.
Lumapit siya at ngumiti.
“Unang araw mo?”
Tumango ang bata.
“Matatakot ka,” sabi ni Mila. “Pero hindi ka nag-iisa.”
Sa glass wall, nakita ni Rachelle ang eksena. Napayuko siya, hindi sa hiya ngayon, kundi sa tahimik na pasasalamat.
Dahil ang babaeng minsan niyang inapi ang nagturo sa kanya ng pinakamahalagang aral sa ospital:
Bago ka mag-alaga ng pasyente, matuto ka munang gumalang sa kapwa mong nag-aalaga.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag gamitin ang seniority para apihin ang baguhan. Ang karanasan ay dapat maging gabay, hindi sandata para manakit.
- Hindi mo kailangang malaman ang nakaraan o titulo ng isang tao bago mo siya respetuhin. Tao siya, at sapat na iyon.
- Sa ospital, ang malasakit ay hindi lang para sa pasyente. Dapat din itong ibigay sa kapwa manggagawang pagod, takot, at natututo pa lang.
- Ang tunay na galing ay hindi laging maingay. Minsan, tahimik itong nakaupo, umiiyak, at patuloy pa ring tumutulong.
- Ang paghingi ng tawad ay simula lamang. Ang tunay na pagbabago ay makikita sa kung paano mo tratuhin ang susunod na taong mas mahina o mas bago kaysa sa’yo.
Kung naantig ka sa kwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya para maalala ng lahat na ang respeto sa trabaho ay hindi dapat piliin ayon sa ranggo, kundi ibigay sa bawat taong nagsisilbi nang may puso.
