“Sandali lang po! Bakit ninyo binubuksan ang gate namin?”
Iyon ang sigaw ng isang babaeng hindi ko kilala nang makita niya akong nakatayo sa harap ng bahay na labindalawang taon kong pinaghirapan.
May dala akong dalawang maleta at isang kahon ng pasalubong mula Dubai.
Kanina lamang, masaya akong bumaba sa tricycle. Iniisip ko kung paano magugulat ang asawa kong si Liza at ang anak naming si Andrea kapag nakita nila akong biglang umuwi.
Pero ngayon, parang may malamig na kamay na humawak sa dibdib ko.
Dahil sa mismong gate ng bahay namin, wala na ang nakasanayang karatulang may nakasulat na “PAMILYA SANTOS.”
Ang nakalagay na ay “PAMILYA MERCADO.”
“Pasensiya na po,” sabi ko. “Dito po nakatira ang asawa kong si Liza Santos.”
Nagkatinginan ang dalawang babaeng nasa pintuan.
“Matagal na po silang wala rito,” sagot ng isa.
Napahawak ako sa bakal na gate.
“Paano pong wala na? Bahay namin ito!”
Lumabas ang isang matandang babae na may kasamang maliit na bata.
Tiningnan niya ang aking mga maleta.
“Kayo po ba si Mang Roberto?”
“Opo! Kilala ninyo ako?”
Bigla siyang napayuko.
“Diyos ko… kayo pala ang asawa ni Liza.”
Nanginginig kong tinanong, “Nasaan ang mag-ina ko?”
Hindi siya agad sumagot.
Sa halip, pumasok siya sa bahay at bumalik na may dalang lumang sobre.
“May ipinaiwan po sa amin ang asawa ninyo. Sabi niya, kung sakaling dumating kayo, ibigay namin ito.”
Nakasulat sa sobre ang pangalan ko.
At sa ilalim nito, may isang pangungusap na tuluyang nagpatigil sa akin.
“Roberto, patawarin mo ako. Hindi ko natupad ang pangako kong hihintayin ka sa bahay natin.”
Ako si Roberto, apatnapu’t pitong taong gulang.
Labindalawang taon akong nagtrabaho sa Dubai bilang maintenance technician.
Noong una akong umalis, limang taong gulang pa lamang ang anak naming si Andrea.
Naaalala ko pa ang araw na iniwan ko sila sa airport.
“Papa, ilang tulog bago ka bumalik?” tanong ni Andrea habang yakap ang kaniyang paboritong manika.
Lumuhod ako sa harap niya.
“Basta mag-ipon lang si Papa, anak. Pagbalik ko, may sarili na tayong bahay.”
“Promise, Pa?”
“Promise.”
Niyakap ko siya nang mahigpit.
Hindi ko alam na ang pangakong iyon ang magiging pinakamabigat na pagsisisihan ko.
Sa Dubai, halos araw-araw akong nagtatrabaho.
Minsan, labing-apat na oras akong nakatayo sa ilalim ng matinding init.
Kapag may overtime, tinatanggap ko.
Kapag may pagkakataong kumita nang dagdag, hindi ko pinapalampas.
Ayaw kong masayang ang pagkakataong mabigyan ng magandang buhay ang pamilya ko.
Buwan-buwan, nagpapadala ako kay Liza.
Una, para sa pagbili ng lupa.
Pagkatapos, para sa pagpapatayo ng bahay.
Hanggang sa unti-unti naming nabuo ang pangarap naming dalawang palapag na tahanan.
“Roberto, ang ganda na ng bahay natin,” masayang sabi ni Liza sa isang video call.
Ipinakita niya sa akin ang bagong pintuan, mga bintana, at ang maliit na hardin.
Nakangiti si Andrea sa tabi niya.
“Papa, dito po ang kuwarto ko!”
Masaya akong nakatingin sa cellphone.
“Maghintay ka lang, anak. Malapit nang umuwi si Papa.”
Pero lumipas ang mga taon.
Lagi kong ipinagpapaliban ang pag-uwi.
Kapag nag-aaya si Liza na magbakasyon ako, sinasabi kong sayang ang kikitain ko.
Kapag birthday ni Andrea, nagpapadala ako ng pera para sa handaan.
Kapag may school program, nagpapadala ako ng mensahe.
“Sorry, anak. Bawi si Papa next year.”
Hanggang sa isang araw, hindi na humihingi si Andrea na umuwi ako.
Kapag tinatanong ko siya kung ano ang gusto niyang pasalubong, lagi niyang sagot, “Kahit ano po, Pa.”
Akala ko nagiging mature na siya.
Hindi ko alam na may ibang dahilan pala ang kaniyang pananahimik.
Isang taon bago ako umuwi, napansin kong bihira nang mag-video call si Liza.
Kapag tumatawag ako, madalas ay mahinang boses lamang ang naririnig ko.
“Pagod ka ba?” tanong ko.
“Medyo, Roberto.”
“Nasaan si Andrea?”
“Nasa kuwarto. Nagpapahinga.”
Minsan, nakita ko si Andrea sa screen.
Payat siya.
May suot na bonnet kahit mainit ang panahon.
“Anak, bakit ganyan ang suot mo?”
Ngumiti siya.
“Trip ko lang po, Pa.”
“Ang laki mo na! Hindi na kita makikilala pag-uwi ko.”
Tumawa siya nang mahina.
“Sana po, Pa, makauwi ka na.”
Pero nagmamadali akong pumasok noon.
“Sige, anak. Tawagan ko kayo sa weekend.”
Iyon pala ang huling pagkakataong makikita ko siyang nakangiti.
Nang matapos ang kontrata ko, nagdesisyon akong umuwi nang walang pasabi.
May sapat na akong ipon.
Wala na akong utang.
At gusto ko nang makasama ang pamilya ko.
Bumili ako ng bagong cellphone para kay Andrea.
May dala rin akong gintong kuwintas para kay Liza.
Sa eroplano, paulit-ulit kong tinitingnan ang mga lumang litrato namin.
Iniisip kong sa wakas, makakabawi na ako.
Pero pagdating ko sa bahay, hindi na pala kami ang nakatira roon.
Binuksan ko ang sobreng ibinigay ni Aling Mercy Mercado, ang bagong may-ari.
May kasamang mga resibo ng ospital.
Mga bayarin sa laboratoryo.
Mga dokumento ng pagpapaospital.
At isang kasulatan ng bentahan ng bahay.
Nang makita ko ang pangalan ng pasyente, halos mabitawan ko ang mga papel.
ANDREA SANTOS.
“Anong nangyari sa anak ko?” nanginginig kong tanong.
Napaluha si Aling Mercy.
“May malubha po siyang sakit, Mang Roberto.”
“Anong sakit?”
“Leukemia po.”
Parang may sumuntok sa dibdib ko.
“Hindi… hindi maaari.”
Ipinaliwanag niyang ipinagbili ni Liza ang bahay upang madagdagan ang perang kailangan sa pagpapagamot ni Andrea.
Naubos na raw ang kanilang ipon.
Nangutang na rin si Liza sa mga kamag-anak.
Pero patuloy na lumalaki ang gastusin.
“Bakit hindi sinabi sa akin?” umiiyak kong tanong.
“Hindi ko po alam, Mang Roberto. Ang sabi lamang ni Liza, ayaw niyang maistorbo ang trabaho ninyo.”
Hindi na ako nakapagsalita.
Itinuro ni Aling Mercy ang maliit na paupahang bahay sa kabilang barangay.
“Doon po sila huling tumira.”
Agad akong sumakay ng tricycle.
Pagdating ko, nakita ko ang isang maliit na bahay na gawa sa kahoy at yero.
May mga damit na nakasampay sa labas.
Kumatok ako.
“Liza!”
Ilang sandali ang lumipas bago bumukas ang pinto.
Nakatayo ang asawa ko.
Payat.
Namumutla.
At nang makita niya ako, bigla siyang napahawak sa bibig.
“Roberto?”
Niyakap ko siya nang mahigpit.
“Liza, anong nangyari? Bakit mo ipinagbili ang bahay natin?”
Umiyak siya.
“Patawarin mo ako.”
“Nasaan si Andrea?”
Lalong lumakas ang kaniyang paghikbi.
“Liza, tinatanong kita! Nasaan ang anak natin?”
Dahan-dahan siyang pumasok sa loob.
May nakita akong maliit na mesa.
Sa ibabaw nito ay may larawan ni Andrea na may nakasinding kandila.
May mga tuyong bulaklak sa tabi.
At doon ko naramdaman na may isang bagay na hindi ko kayang tanggapin.
“Hindi…”
Napailing ako.
“Liza, sabihin mong hindi totoo.”
Lumuhod siya sa harap ko.
“Roberto… anim na buwan na siyang wala.”
Parang gumuho ang buong mundo ko.
“Hindi!”
Napahawak ako sa dingding.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Humagulgol si Liza.
“Sinubukan ko, Roberto. Pero tuwing tatawag ako, lagi mong sinasabing pagod ka o may trabaho ka.”
Naalala ko ang maraming tawag na hindi ko nasagot.
Ang mga mensaheng ipinagpaliban kong basahin.
At ang mga pagkakataong sinabi kong, “Mamaya na lang, Liza.”
“Pero bakit hindi mo sinabi noong nakausap tayo?”
“Dahil natakot ako. Noong una, sinabi ni Andrea na huwag ka munang mag-alala. Gusto niyang makapagtrabaho ka nang maayos. Nang lumala ang sakit niya, ilang beses kong sinubukang sabihin ang totoo, pero hindi ko mailabas ang mga salita.”
Napaupo ako sa sahig.
“Anak ko siya, Liza. Karapatan kong malaman.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Alam ko. Nagkamali ako. Akala ko pinoprotektahan kita, pero pinagkaitan pala kita ng pagkakataong makasama siya.”
Wala akong masabi.
Dahil alam kong pareho kaming may pagkukulang.
Maya-maya, may inilabas si Liza na maliit na kahon.
“Ipinaiwan ito ni Andrea para sa iyo.”
Binuksan ko iyon.
Nandoon ang lumang manikang yakap niya noong araw na umalis ako papuntang Dubai.
May kasama ring kuwaderno.
Sa unang pahina, may nakasulat.
“PARA KAY PAPA, KAPAG NAKAUWI NA SIYA.”
Nanginginig kong binasa ang unang sulat.
“Dear Papa, seventeen na po ako ngayon. Ang tagal na nating hindi nagkikita. Minsan, tinitingnan ko ang mga picture natin noong maliit pa ako.”
Tumulo ang luha ko.
“Pa, alam kong nagtatrabaho ka para sa amin. Alam kong mahal mo kami. Pero may mga gabi pong naiinggit ako sa mga kaklase kong sinusundo ng tatay nila.”
Napahagulhol ako.
“Hindi po ako galit sa iyo, Papa. Gusto ko lang sanang maranasan na sabay tayong kumain nang hindi cellphone ang kaharap ko.”
Hindi ko na halos mabasa ang mga sumunod na salita.
“Kapag magaling na ako, sana samahan mo akong maglakad sa tabing-dagat. Gusto kong hawakan ang kamay mo habang nagkukuwento tayo.”
Sa huling pahina, may isang pangungusap na tila dumurog sa natitira kong lakas.
“Papa, kung hindi man ako gumaling, sana huwag mong sisihin si Mama. Ginawa niya ang lahat para sa akin. At sana, kapag nakauwi ka na, yakapin mo siya nang matagal. Kasi siya ang yumakap sa akin noong mga gabing hinahanap kita.”
Niyakap ko ang kuwaderno.
Hindi ko mapigilan ang pag-iyak.
Labindalawang taon akong nagtrabaho para mabigyan ng magandang bahay ang anak ko.
Pero hindi ko naisip na habang unti-unting tumataas ang pader ng bahay namin, unti-unti namang nauubos ang mga araw na dapat sana’y kasama ko siya.
Kinabukasan, dinala ako ni Liza sa sementeryo.
May maliit na puntod sa ilalim ng puno ng mangga.
Nakasulat doon ang pangalan ni Andrea.
Lumuhod ako.
Inilabas ko ang bagong cellphone na binili ko para sa kaniya.
“Anak, may pasalubong si Papa.”
Walang sumagot.
“Umuwi na ako, Andrea.”
Hinawakan ko ang malamig na lapida.
“Pasensiya na, anak. Ang tagal kong umuwi.”
Hindi ko alam kung gaano katagal akong umiiyak.
Ang alam ko lang, sa unang pagkakataon matapos ang labindalawang taon, wala na akong kailangang pasukang trabaho.
Wala na akong hinahabol na overtime.
Wala na akong kontratang kailangang tapusin.
Pero wala na rin ang batang dahilan kung bakit ko ginawa ang lahat.
Pagkalipas ng ilang buwan, nakahanap kami ni Liza ng maliit na bahay na maaari naming upahan nang pangmatagalan.
Hindi na kami bumalik sa dating bahay.
Hindi dahil galit ako sa mga bagong may-ari.
Kundi dahil naintindihan kong ginawa lamang ni Liza ang lahat upang subukang iligtas ang anak namin.
Isang gabi, habang nag-aayos kami ng lumang gamit ni Andrea, may nakita akong maliit na garapon.
Puno iyon ng mga papel na hugis bituin.
“Liza, ano ito?”
Napaluha siya.
“Ginagawa iyan ni Andrea noong nagpapagamot siya. Sabi niya, bawat bituin ay isang bagay na gusto niyang gawin kapag nakauwi ka.”
Binuksan ko ang isa.
“Nais kong kumain ng almusal kasama si Papa.”
Isa pa.
“Nais kong magpahatid sa school kahit isang beses.”
At isa pa.
“Nais kong magpicture kaming tatlo sa harap ng bahay namin.”
Halos hindi ko na mapigilan ang pag-iyak.
Pero may isang bituin sa pinakailalim.
Iba ang kulay nito.
Binuksan ko.
“Kung hindi na ako umabot sa pag-uwi ni Papa, sana sabihin ni Mama sa kaniya na mas mahal ko siya kaysa sa lahat ng pasalubong sa mundo.”
Niyakap ko si Liza.
Pareho kaming umiyak.
Ngayon, magkasama na kami araw-araw.
Wala na ang bahay na pinaghirapan ko.
Wala na rin ang anak naming siyang dahilan ng lahat ng aking pagsisikap.
Pero natutuhan kong hindi pala sapat ang magpadala lamang ng pera upang mapunan ang lahat ng pangangailangan ng isang pamilya.
Mahalaga ang sakripisyo ng isang OFW.
Mahalaga ang bawat perang pinaghihirapan sa ibang bansa.
Pero mahalaga rin ang oras na hindi na maibabalik.
Minsan, kapag dumadaan ako sa dati naming bahay, nakikita ko pa rin ang bagong pangalan sa gate.
“PAMILYA MERCADO.”
Hindi na ako nagagalit.
Dahil ang pinakamasakit na nawala sa akin ay hindi ang bahay.
Hindi ang lupa.
Hindi ang perang pinaghirapan ko sa loob ng labindalawang taon.
Kundi ang pagkakataong marinig muli ang boses ng anak kong nagtatanong:
“Papa, ilang tulog bago ka bumalik?”
At ngayong nakauwi na ako, saka ko lamang naintindihan na hindi pala bahay ang matagal niyang hinihintay.
Ako pala.
At habang abala akong nag-iipon para sa kinabukasan namin, hindi ko napansing wala na palang kinabukasang naghihintay para sa aming tatlo.
Dahil ang bahay, maaari pang ipatayo muli.
Ang pera, maaari pang kitain.
Pero ang anak na lumaki, nagkasakit, at nawala habang hinihintay ang kaniyang ama?
Wala nang anumang halaga ng pera ang makapagbabalik sa kaniya.
At iyon ang pinakamabigat na pasalubong na naiuwi ko mula Dubai.
Isang habambuhay na pagsisisi.
At isang garapon ng maliliit na bituing puno ng mga pangarap na hindi na namin matutupad.
MGA ARAL SA BUHAY
1. ANG TUNAY NA TAGUMPAY AY HINDI LAMANG NASUSUKAT SA PERA AT ARI-ARIAN. Mahalaga ang pagsisikap upang mabigyan ng magandang kinabukasan ang pamilya, ngunit hindi dapat kalimutang may mga sandaling mas mahalaga ang ating presensiya kaysa sa anumang materyal na bagay.
2. HUWAG IPAGPALIBAN ANG ORAS PARA SA MGA MAHAL SA BUHAY. Hindi natin alam kung hanggang kailan natin makakasama ang ating pamilya. Ang simpleng tawag, pangungumusta, at pag-uwi kapag may pagkakataon ay maaaring maging pinakamahalagang regalo sa kanila.
3. ANG PAGTATAGO NG MALUBHANG PROBLEMA AY MAAARING MAGDULOT NG MAS MALALIM NA PAGSISISI. Kahit mabuti ang intensiyon, mahalagang maging bukas sa pamilya, lalo na kapag may kinalaman sa kalusugan at kaligtasan ng isang mahal sa buhay.
4. HUWAG AGAD HUSGAHAN ANG DESISYON NG IYONG ASAWA. May mga pagkakataong ang isang desisyong mukhang pagtataksil ay bunga pala ng matinding sakripisyo. Alamin muna ang buong katotohanan bago magalit o magbintang.
5. ANG MGA ANAK AY HINDI LAMANG NANGANGAILANGAN NG MATERYAL NA BAGAY. Kailangan din nila ng pagmamahal, gabay, pakikinig, at presensiya ng kanilang mga magulang. May mga simpleng alaala na mas mahalaga sa kanila kaysa sa mamahaling regalo.
6. ANG SAKRIPISYO NG MGA OFW AY DAPAT PAHALAGAHAN, NGUNIT MAHALAGA RIN ANG KOMUNIKASYON. Hindi madaling magtrabaho sa ibang bansa para sa pamilya. Kaya mahalagang panatilihin ang bukas na pag-uusap, lalo na tungkol sa mga problemang hindi kayang solusyunan ng pera lamang.
7. HUWAG HINTAYING HULI NA BAGO IPAKITA ANG PAGMAMAHAL. Ang bahay ay maaaring maitayo muli at ang perang nawala ay maaaring kitain, ngunit ang panahong lumipas kasama ang mga mahal natin sa buhay ay hindi na kailanman maibabalik.
Kung naantig ang puso mo sa kuwentong ito, i-SHARE ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya, lalo na sa ating mga kababayang OFW na patuloy na nagsasakripisyo para sa kanilang mga mahal sa buhay. Maging paalala sana ito na habang mahalagang maghanda para sa kinabukasan, huwag nating kalimutang pahalagahan ang kasalukuyang panahon kasama ang ating pamilya.
IKAW, KUNG NASA KALAGAYAN KA NI ROBERTO, MAPAPATAWAD MO BA ANG ASAWA MONG NAGBENTA NG BAHAY AT NAGLIHIM NG PAGKAMATAY NG INYONG ANAK? O MAS MASASAKTAN KA DAHIL PINAGKAITAN KA NIYA NG PAGKAKATAONG MAKAPAGPAALAM?
Ibahagi ang iyong saloobin sa comments.
