“Sir, mouse lang po ’yan. Sira na nga, sobrang luma pa. Itapon n’yo na.”
Nagtawanan ang tatlong batang technician sa loob ng computer service room.
Tahimik akong nakatayo sa harap nila habang hawak ang kulay-kremang computer mouse na nangingitim na sa dumi at halos maputol na ang kable.
Ako si Mang Efren, pitumpu’t isang taong gulang.
Hindi ako marunong mag-program. Hindi rin ako computer technician. Dalawampu’t walong taon akong naging maintenance worker sa isang electronics company bago ako nagretiro.
Pero kilala ko ang mouse na iyon.
Pag-aari iyon ng anak kong si Allan.
Labinlimang taon ko iyong itinago sa kahon kasama ng kanyang mga lumang gamit.
“Hindi ko po gustong ipaayos,” sabi ko.
“Eh ano pong gagawin namin?”
“Buksan ninyo.”
Mas lalo silang natawa.
“Ano naman pong makikita natin diyan?”
Hindi ako sumagot.
Dahil bago tuluyang mawala sa buhay namin si Allan, iisa lang ang sinabi niya sa akin.
“Tay, huwag mong itatapon ang lumang mouse ko. Kapag dumating ang tamang panahon, ipabukas mo sa taong marunong.”
Dalawampu’t anim na taong gulang siya noon.
Makalipas ang ilang araw, bigla siyang umalis sa kumpanya matapos pagbintangang nagnakaw ng mahahalagang computer files.
Hindi na siya nakabalik sa trabaho.
At pagkalipas ng dalawang taon, namatay siya sa isang aksidente sa malayong probinsya.
Labintatlong taon akong naghintay.
Ngayon, handa na akong malaman kung bakit ayaw niyang ipatapon ang isang sirang mouse.
“Pagbigyan na natin si Tatay,” sabi ng isang technician na nagngangalang Marco.
Kinuha niya ang maliit na screwdriver at dahan-dahang tinanggal ang dalawang turnilyo sa ilalim.
Binuksan niya ang mouse.
May bola pa iyon sa loob, iyong uri ng computer mouse na halos hindi na ginagamit ngayon.
“Vintage talaga,” biro ng isa.
Pero biglang tumigil si Marco.
“Sandali.”
May maliit na piraso ng electrical tape sa tabi ng circuit board.
Hindi iyon bahagi ng original na mouse.
Maingat niya itong tinanggal.
May maliit na memory chip na nakadikit sa loob.
Tumahimik ang lahat.
“Sir…”
Napahawak ako sa mesa.
Iyon pala ang gusto ni Allan na matagpuan namin.
Kumuha sila ng card reader at isinaksak ang chip sa isang computer na hiwalay sa kanilang network.
May lumabas na ilang folder.
PROJECT A17.
PAYROLL BACKUP.
FOR TATAY.
Nang makita ko ang huling folder, nanlamig ang buong katawan ko.
“Buksan mo,” sabi ko.
May isang video file.
Lumabas sa screen ang anak ko.
Payat siya. Magulo ang buhok. Pareho pa rin ang ngiti niyang nakikita ko sa mga lumang litrato.
“Tay,” sabi niya sa recording, “kung ikaw ang nanonood nito, ibig sabihin hindi ko na naayos ang problemang ito habang nandiyan ako.”
Napaupo ako.
Labinlimang taon na mula nang huli kong marinig ang boses niya.
At ngayon, mula sa isang sirang computer mouse, parang bumalik ang anak ko sa harapan ko.
Nagpatuloy ang video.
“Hindi ako nagnakaw ng files sa kumpanya.”
Napatingin sa akin ang mga technician.
Alam pala ni Allan na pagbibintangan siya.
Noong panahong iyon, junior programmer siya sa accounting systems department. Isa siya sa mga tumutulong gumawa ng payroll software ng kumpanya.
Isang gabi, napansin niyang may kakaibang entries sa system.
May mga pangalan ng empleyadong matagal nang resigned pero patuloy na nakatatanggap ng sweldo.
May overtime payments para sa mga taong wala naman sa trabaho.
At may ilang malalaking halaga na paulit-ulit na inililipat sa parehong bank accounts.
Sinubukan niyang i-report iyon.
Pero ang unang taong nilapitan niya ay siya ring isa sa mga sangkot.
“Kinabukasan,” sabi ni Allan sa video, “ako naman ang inakusahan nilang kumokopya ng confidential data.”
Naalala ko ang gabing umuwi siya.
Galit na galit siya.
“Tay, hindi ako magnanakaw.”
Iyon lang ang sinabi niya.
Hindi ako nagtanong nang marami.
Ang mas masakit?
May isang sandali pa akong nagduda.
Dahil nangyari ang imbestigasyon at maraming nagsabing may ebidensya laban sa kanya, sinabi ko:
“Anak, kung may nagawa ka, umamin ka na lang.”
Hindi ko malilimutan ang tingin niya sa akin.
Hindi galit.
Mas masakit.
Parang nasaktan siyang pati sariling ama niya ay hindi sigurado kung paniniwalaan siya.
Sa recording, napayuko si Allan.
“Tay, kung minsan naisip mong baka totoo ang sinabi nila tungkol sa akin, hindi kita sinisisi. Ginawa nilang kapani-paniwala.”
Napahagulhol ako.
Para bang alam niyang iyon mismo ang kasalanang kinikimkim ko hanggang ngayon.
Binuksan ni Marco ang isa pang folder.
Naroon ang mga screenshots, transaction logs, payroll records, at kopya ng emails.
Hindi namin agad alam kung tunay ang lahat, kaya tinawagan ng service manager ang dating IT administrator ng kumpanya.
Nagkataong kilala pa niya ang pangalan ni Allan.
“Sandali,” sabi niya nang marinig ang kuwento. “May investigation noon na hindi natapos.”
Kinabukasan, dinala ang chip sa opisina para ma-preserve at ma-review nang maayos ang files.
Lumipas ang ilang linggo.
Lumabas sa internal review na tugma ang maraming lumang records sa archived company data.
Ang ilan sa mga taong sangkot ay matagal nang wala sa kumpanya. May namatay na. May nagretiro na.
Pero isang bagay ang malinaw.
Walang ebidensyang si Allan ang nagnakaw para sa sarili niya.
Sa halip, ang mga files na kinopya niya ay backup ng mga rekord na pinangangambahan niyang mabura.
Hindi niya kayang linisin ang pangalan niya noon.
Masyado siyang bata.
Masyadong makapangyarihan ang mga taong kalaban niya.
Kaya itinago niya ang pinakamahalagang kopya sa pinakasimpleng lugar na maiisip niya.
Sa loob ng lumang mouse na lagi niyang ginagamit.
Nang tawagan ako ng dating HR manager, nanginginig ang boses niya.
“Mang Efren, gusto naming sabihin na mali ang naging pagtingin namin sa anak ninyo noon.”
Hindi ko alam kung matutuwa ako o maiiyak.
Dahil ang salitang hinihintay ni Allan noong buhay pa siya ay dumating nang wala na siyang makarinig.
“Hindi siya magnanakaw.”
Apat na salita.
Labinlimang taon naming hinintay.
Bumalik ako sa computer service room dala ang mouse makalipas ang isang buwan.
Wala nang tumawa.
Si Marco mismo ang lumapit sa akin.
“Tay, ingatan n’yo po ’yan.”
Ngumiti ako.
“Kaya nga hindi ko itinapon.”
Inayos nila ang mouse nang hindi binabago ang katawan nito.
Hindi para gamitin ko.
Kundi para hindi tuluyang masira ang bagay na nagdala ng katotohanan pauwi.
Inilagay ko iyon sa ibabaw ng maliit na mesa sa bahay namin, katabi ng graduation picture ni Allan.
Isang gabi, pinanood ko ulit ang huling bahagi ng video.
May sinabi pala siyang hindi ko narinig noong una dahil masyado akong umiiyak.
“Tay, huwag mong gugulin ang buong buhay mo sa pagtatanggol sa pangalan ko. Kung lumabas ang katotohanan, salamat. Kung hindi, okay lang. Mas gusto kong maalala mo akong anak mo kaysa isang taong may kasong kailangang patunayan.”
Napahawak ako sa litrato niya.
“Anak, patawad.”
Hindi dahil hindi ko siya minahal.
Kundi dahil minsan, sa pinakamahirap na panahon ng buhay niya, hindi ko agad sinabi ang mga salitang pinakakailangan niyang marinig:
“Naniniwala ako sa ’yo.”
Ngayon, kapag may nakakakita sa lumang mouse at nagtatanong kung bakit hindi ko itapon, ngumingiti na lang ako.
Hindi nila kailangang malaman ang buong kuwento.
Sapat nang alam ko na minsan, itinago ng anak ko ang katotohanan sa loob ng bagay na akala ng lahat ay basura.
At minsan, ang pinakamahalagang alaala ay hindi nakatago sa mamahaling kaha.
Nasa isang sirang mouse lang.
Naghihintay na may isang taong maniwalang may dahilan kung bakit hindi ito dapat itapon.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag agad manghusga batay sa paratang lamang. Kapag hindi natin alam ang buong kuwento, maaari nating masaktan ang isang taong wala namang ginawang masama.
2. Mahalaga ang tiwala ng pamilya. Sa panahon na laban sa isang tao ang buong mundo, minsan ang pinakakailangan niya ay marinig mula sa sariling pamilya ang simpleng salitang, “Naniniwala ako sa iyo.”
3. Hindi lahat ng lumang bagay ay basura. Maaaring ordinaryo lamang ang isang mouse, kahon, sulat, o litrato sa paningin ng iba, pero maaari itong maglaman ng alaala at katotohanang walang katumbas na presyo.
4. May mga katotohanang matagal bago lumabas, pero hindi ibig sabihin na wala na silang halaga. Kahit huli na ang pagkilala, mahalaga pa ring maitama ang maling kuwento tungkol sa isang tao.
5. Huwag ipagpaliban ang pagpapakita ng tiwala, pagmamahal, at suporta. Ang pagsisising “sana sinabi ko” ay mas mabigat dalhin kapag wala na ang taong gusto nating makarinig nito.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang taong kasalukuyang hinuhusgahan ng lahat at ang kailangan lang pala niya ay isang taong handang makinig, maghintay sa buong katotohanan, at magsabing, “Naniniwala ako sa iyo.”
