“Kuya, baka mas matanda pa sa akin ang ID mo!”
Nagtawanan ang ilang kabataang nakapila sa barangay hall.
Mahigpit kong hinawakan ang maliit na laminated card na halos burado na ang litrato ko. Kupas na ang kulay, nakabaluktot na ang mga sulok, at halos hindi na mabasa ang pangalan ko.
Ako si Mang Isko Villanueva, pitumpu’t dalawang taong gulang.
Dinala ko ang lumang barangay ID dahil iyon lang ang natitirang dokumentong mayroon ako mula nang masunog ang maliit naming bahay dalawang taon na ang nakalipas.
“Kailangan ko lang po ng certification of residency,” sabi ko sa staff.
Kinuha ng isang binatang volunteer ang ID ko.
Napangiti siya nang makita iyon.
“Sir, ginagamit pa pala ito? Parang museum piece na.”
May mga tumawa ulit.
Hindi ako sumagot.
Sanay na akong pagtawanan dahil sa luma kong damit, kupas na tsinelas, at maliit na bahay sa dulo ng Purok Maligaya.
Pero nang i-type ng staff ang number na nakasulat sa ID ko, bigla siyang natigil.
“Sandali…”
Tinawag niya ang barangay secretary.
Lumapit din ang kapitan.
“Anong problema?”
Itinuro ng staff ang computer screen.
Tahimik silang lahat.
Pagkatapos ay napatingin sa akin ang secretary.
“Mang Isko… alam n’yo po ba kung ano ang ibig sabihin ng number na ito?”
Umiling ako.
Hindi ko alam na ang kupas na ID na pinagtatawanan nila ay magbubukas ng rekord na halos limampung taon nang hindi tinitingnan ng sinuman.
Noong bata pa ako, wala pang Purok Maligaya.
Palayan lang iyon, masukal na damuhan, at ilang punong mangga sa tabi ng ilog.
Tatlong pamilya lang kami noon.
Ang mga Villanueva.
Mga Ramos.
At mga Dela Cruz.
Doon nagtayo ng maliit na kubo ang tatay kong si Amado matapos siyang payagang magsaka sa lupang pag-aari noon ng isang matandang hacendero.
Walang kuryente.
Walang sementadong daan.
Kapag umuulan, putik hanggang tuhod.
Kapag may nagkakasakit, kailangan naming maglakad nang halos isang oras patungo sa bayan.
Pero doon kami nabuhay.
Doon ako nag-asawa.
Doon ipinanganak ang apat kong anak.
Noong dekada sitenta, nagsimulang dumami ang mga pamilyang lumilipat sa lugar.
May nagsabing kailangan nang magkaroon ng opisyal na listahan ng mga residente.
Isang hapon, pumunta sa aming bahay ang dating barangay secretary.
“Isko, ikaw muna ang una kong ililista dahil bahay n’yo ang pinakamalapit sa bungad.”
Pinaupo ko siya sa lumang bangko.
Isinulat niya ang pangalan ko.
Edad.
Trabaho.
Pangalan ng asawa ko.
Pagkatapos ay binigyan niya ako ng maliit na papel na may numerong:
0001.
Hindi ko iyon binigyan ng halaga.
Makalipas ang ilang taon, pinalitan iyon ng laminated barangay ID.
Parehong numero.
Iningatan ko lamang dahil sabi ng asawa kong si Elena, “Huwag mong itapon. Parte ’yan ng buhay natin dito.”
Hindi ko akalaing pagkatapos ng halos limang dekada, ang numerong iyon pala ang magpapaalala sa buong barangay kung saan nagsimula ang kanilang purok.
“Sir, puwede po bang makita ulit ang ID ninyo?”
Ibinigay ko iyon sa barangay secretary.
Maingat niya itong hinawakan.
“Kapitan, tingnan n’yo ito.”
Nakalagay sa database:
Resident Number: 0001
Napakunot-noo ang kapitan.
“Baka error lang sa lumang system.”
“Hindi po,” sagot ng secretary. “May archived ledger tayo.”
May inutusan silang kumuha ng malaking libro mula sa storage room.
Makapal iyon.
Madilaw na ang mga pahina at may amoy na papel na matagal nang nakatago.
Nagtipon ang mga taong kanina ay tumatawa.
Isa-isang binuklat ng secretary ang libro.
Hanggang makita niya ang unang pahina.
Bigla siyang tumigil.
Nakasulat doon:
PUROK MALIGAYA – INITIAL RESIDENT REGISTRATION
At sa unang linya:
No. 0001 – ISKO VILLANUEVA
Ako.
Sunod ang pangalan ng asawa kong si Elena.
Pagkatapos ang aming mga anak.
Walang nagsalita.
Ang binatang nang-asar sa ID ko ay dahan-dahang umatras.
Pero mas nagulat ako nang may makita pang notation sa ibaba.
“Residence used as temporary community meeting place during settlement organization.”
Napatingin sa akin ang kapitan.
“Totoo po ba ito?”
Napangiti ako.
“Oo.”
Bago nagkaroon ng covered court, doon sa bakuran namin nagpupulong ang mga tao.
Bago magkaroon ng barangay water line, balon namin ang ginagamit ng kapitbahay.
Kapag may bagyo, bahay namin ang pansamantalang tinutulugan ng mga nawalan ng bubong.
Hindi ko iyon itinuring na espesyal.
Magkakapitbahay lang kami noon.
Kung sino ang may pagkain, naghahati.
Kung sino ang may bubong, nagpapatulog.
Mabilis kumalat ang balita.
May matatandang residente pang dumating.
Isa sa kanila si Mang Tomas Ramos.
Pagkakita niya sa akin, agad niya akong niyakap.
“Isko! Ikaw nga!”
Tumingin siya sa mga kabataan.
“Kung wala ang pamilya nito noon, maraming unang residente rito ang walang matutuluyan.”
Napahiya ako.
“Huwag mo nang palakihin.”
Pero hindi siya tumigil.
Ikinuwento niyang noong malaking baha ng 1978, halos tatlong araw kaming nagpakain ng lugaw sa mga pamilyang stranded.
Noong wala pang tulay, bangka ng tatay ko ang ginagamit upang makatawid ang mga bata papuntang paaralan.
At nang unang magpetisyon para sa poste ng kuryente, ang pangalan ko raw ang isa sa mga unang lumagda.
Tahimik na nakikinig ang mga tao.
Ang pinakamasakit ay nang sabihin ni Mang Tomas:
“Maraming bagong bahay ngayon ang nakatayo rito. Pero bihira nang nakakaalala kung sino ang unang nagbukas ng lugar na ito.”
Napatingin ako sa labas.
Naroon ang sementadong kalsada.
Mga sari-sari store.
Mga tricycle.
Mga batang may cellphone.
Ibang-iba na sa palayang kinalakihan ko.
Hindi ako nalungkot dahil nakalimutan nila ako.
Sa totoo lang, masaya akong umunlad ang lugar.
Ang masakit lamang ay parang naging estranghero ako sa mismong lugar na tinulungan naming buuin.
Lumapit sa akin ang binatang unang tumawa.
“Pasensya na po, Lolo.”
Ngumiti ako.
“Walang problema.”
Tinapik ko ang balikat niya.
“Mas mabuting pagtawanan ang lumang ID kaysa kalimutan ang lumang tao.”
Napayuko siya.
At doon ko nakita sa mukha niya na naintindihan niya ang ibig kong sabihin.
Hindi na ako pinapila ng kapitan.
Personal niyang ginawa ang certification ko.
Pero bago ako umalis, pinakiusapan niya akong manatili.
“Mang Isko, may gusto po sana kaming gawin.”
Ilang linggo pagkatapos noon, inimbitahan ako sa barangay assembly.
Akala ko tungkol lamang iyon sa bagong drainage project.
Pero nang makarating ako, may upuang nakalaan sa harap para sa akin.
Nandoon ang mga anak ko.
Mga apo.
At matatandang kapitbahay.
Binasa ng kapitan ang lumang registry.
Hindi para sabihing akin ang buong purok.
Hindi para gawing bayani ako.
Kundi upang ipaalala sa mga bagong residente na bago naging maayos ang lugar, may mga pamilyang nagtiis muna rito noong wala pang anumang serbisyo.
Naglagay sila ng maliit na framed copy ng unang census page sa barangay hall.
Sa tabi nito ay litrato ng mga unang pamilya.
Nang makita ko ang pangalan ni Elena, hindi ko napigilang mapaluha.
Labinlimang taon na siyang wala.
Parang narinig ko ulit ang boses niya.
“Huwag mong itapon ang ID, Isko.”
Tama pala siya.
Pag-uwi ko, inilagay ko ang lumang ID sa maliit na kahon kasama ng litrato naming mag-asawa.
Hindi ko ito pinalitan kahit binigyan nila ako ng bago.
Dahil naintindihan ko na hindi ang plastik ang mahalaga.
Kundi ang kuwento sa likod ng numerong halos burado na.
Minsan, mabilis nating pagtawanan ang luma dahil sanay tayong humanga sa bago.
Pero ang mga bagong kalsada, bagong bahay, at bagong komunidad ay may mga yapak na nauna sa atin.
At kung hindi natin kikilalanin ang mga taong unang naglakad doon, maaaring dumating ang araw na maganda nga ang lugar natin—pero wala na tayong alam kung paano ito nagsimula.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag maliitin ang isang tao dahil lamang luma o simple ang kanyang gamit. Maaaring ang bagay na pinagtatawanan natin ay may kasaysayang mas mahalaga kaysa sa anumang bago at mamahaling pag-aari.
2. Mahalaga ang pagkilala sa mga naunang henerasyon. Ang komunidad na tinatamasa natin ngayon ay maaaring bunga ng sakripisyo ng mga taong matagal nang hindi napapansin.
3. Ang tunay na kontribusyon ay hindi palaging may medalya o plake. Maraming ordinaryong tao ang tumulong sa kanilang kapwa nang hindi naghihintay ng kapalit o pagkilala.
4. Ang pag-unlad ay mas makahulugan kapag hindi natin kinakalimutan ang pinanggalingan. Ang bagong kalsada at gusali ay madaling makita, pero ang mga kuwento ng mga taong unang nagtiis upang magkaroon ng mga iyon ay dapat ding ingatan.
5. Ang respeto ay hindi dapat nakabatay sa edad, damit, pera, o hitsura. Bawat tao ay may kuwentong hindi natin agad nakikita, kaya mas mabuting unahin ang paggalang kaysa panghuhusga.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, ibahagi ang post na ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang matanda sa inyong komunidad na tahimik na lamang ngayon, pero minsan pala siyang naging bahagi ng dahilan kung bakit mayroon kayong lugar na tinatawag na tahanan.
